Łowicz, kościół Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha, pijarów

Łowicz, kościół Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha, pijarów

Lokalizacja: Łowicz, Pijarska 2 (52.106568, 19.943350)
Budowa: 1690 – 1747
Architekt: Karol Antoni Bay
Styl: barok

Kościół pijarów w Łowiczu jest ważnym zabytkiem późnobarokowej architektury w Polsce. Na szczególną uwagę zasługuje wklęsłowypukła fasada wywodzącą się z rzymskiej architektury Borrominiego. Kościół posiada też cenny wystrój wnętrza, na który składają się freski Michelangelo Palloniego i rzeźby Johanna Georga Plerscha.

HISTORIA. Pijarzy przybyli do Łowicza w 1668 r. za sprawą prymasa Mikołaja Prażmowskiego. Budowę kościoła rozpoczęto w 1680 r. Ze względu na trudności finansowe prace budowlane prowadzono przez kilkadziesiąt lat. Do 1690 r. powstało prezbiterium, w latach 1720-1731 zbudowano korpus, fasadę i wieże, te ostatnie według projektu Jakuba Fontany. Obecna fasada została wzniesiona w latach 1744-1747 według projektu królewskiego architekta Karola Antoniego Baya. Od końca XVIII w. kościół był wykorzystywany jako szpital i magazyn, kolejno przez władze pruskie, wojska napoleońskie i rosyjskie. Największych dewastacji dopuścili się Rosjanie, którzy mieli urządzić w kościele nawet stajnię. W 1864 r. po upadku powstania styczniowego władze rosyjskie doprowadziły do kasaty zakonu pijarów. Kościół został uszkodzony w czasie I wojny światowej, w 1914 r. na skutek niemieckiego ostrzału zniszczeniu uległy fasada, dach i okna. Po odzyskaniu niepodległości kościół pełnił funkcję świątyni garnizonowej dla 10 Pułku Piechoty. W czasie II wojny światowej zawaliło się częściowo sklepienie nawy głównej. W 1958 r. pijarzy odzyskali kościół.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół złożony jest z trójnawowego, bazylikowego, czteroprzęsłowego korpusu i dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego półkoliście. Całość poprzedza monumentalna fasada ujęta dwiema wieżami. Fasada jest dwukondygnacjowa z wybrzuszoną częścią środkową wklęsłą po środku. Po bokach ujęta dwiema niskimi wieżami. Dolna kondygnacja z prostokątnym portalem na osi stanowi wysoki cokół dla górnej kondygnacji rozczłonkowanej czterema ukośnie ustawionymi kolumnami i zwieńczonej wygiętym przerwanym naczółkiem. We wklęsłej części górnej kondygnacji umieszczone jest duże okno o barokowym wykroju. Środkową część fasady ujmują boczne pola ze spływami i dwie kwadratowe wieże opięte ukośnymi przyporami przechodzącymi w górnej kondygnacji w kolumny. Na zewnątrz ściany kościoła opięte są pilastrami. Prezbiterium i nawę główną nakrywa wspólny dach dwuspadowy, nad nawami bocznymi dachy dwuspadowe. Wewnątrz ściany nawy głównej i prezbiterium podzielone są parami pilastrów podtrzymujących gzyms z belkowaniem i sklepienia kolebkowe na podwójnych gurtach. Pierwsze przęsło od północy zajmuje chór muzyczny wsparty na trzech półkolistych arkadach. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych półkolistymi arkadami wspartymi na potężnych opilastrowanych filarach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest przeważnie późnobarokowe i pochodzi z 1. połowy XVIII w. Na sklepieniach prezbiterium i naw bocznych zachowała się polichromia z około 1725 r., przedstawiająca sceny z życia św. Wojciecha, której autorem był przypuszczalnie Michelangelo Palloni. Późnobarokowy ołtarz główny z 1720 r. zaprojektował Jakub Fontana. W ołtarzu tym umieszczony jest krucyfiks, zapewne dzieło Johanna Georga Plerscha. Pozostałe ołtarze wykonał Bartłomiej Michał Bernatowicz w latach 1719-1723. Autorem rzeźb do większości ołtarzy jest Johann Georg Plersch.

LITERATURA

Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Warszawa 2016
Strona internetowa: https://lowicz.pijarzy.pl/index.html
Strona internetowa: https://zabytek.pl/pl/obiekty/lowicz-kosciol-rektorski-ojcow-pijarow-pw-najswietszej-panny-ma

{gallery}polska/lodzkie/lowicz_kosciol_pijarow{/gallery}

Łowicz, katedra Wniebowzięcia NMP i św. Mikołaja

Łowicz, katedra Wniebowzięcia NMP i św. Mikołaja

Lokalizacja: Łowicz, Stary Rynek 24 (52.107960, 19.943560)
Budowa: XV w., 1652 – 1654
Architekt: Tomasz Poncino
Styl: barok

HISTORIA. Obecny kościół został zbudowany na początku XV w., zapewne na miejscu wcześniej świątyni drewnianej. Była to murowana gotycka budowla, która w 1433 r. została podniesiona do godności kolegiaty. W 2. połowie XV w. kościół został powiększony. W 1580 r. Jan Michałowicz z Urzędowa wzniósł kaplicę grobową dla prymasa Jakuba Uchańskiego. W 1611 r. wzniesiono kaplicę św. Trójcy z fundacji prymasa Jana Tarnowskiego. W 2. ćwierci XVII w. rozpoczęto barokową przebudowę kościoła dobudowując m.in. od zachodu dwie wieże. W latach 1635 – 40 dobudowano do kościoła kaplicę św. Anny a po 1641 r. kaplicę prymasa Jana Lipskiego. Obecny wygląd kościół uzyskał w wyniku prac przeprowadzonych w latach 1652 – 1654 według projektu Tomasza Poncino. Podwyższono wtedy prezbiterium, zrównując je wysokością z nawą główną oraz wzniesiono nową fasadę. Znaczne zniszczenia dotknęły kolegiatę w latach 1655 – 1657 podczas potopu szwedzkiego, kiedy to Szwedzi ograbili kościół i zniszczyli jego wyposażenie. W XVIII w. przebudowano część kaplic w stylu późnego baroku i klasycyzmu. We wrześniu 1939 r. w wyniku ostrzału artyleryjskiego podczas bitwy nad Bzurą wybuchł pożar, który uszkodził dachy i wieże kościoła. W 1992 r. kolegiata łowicka została podniesiona do godności katedry nowo utworzonej diecezji łowickiej.

ARCHITEKTURA. Barokowy kościół złożony z trójnawowego, czteroprzęsłowego korpusu bazylikowego i dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Od zachodu kościół poprzedza dwuwieżowa fasada. Do korpusu nawowego dostawionych jest kilka kaplic. Do nawy północnej przylega kaplica Najświętszego Sakramentu, po obu stronach prezbiterium wzniesiono kaplice Komorowskiego i Uchańskiego. Do nawy południowej dobudowano kaplice Wężyka i Tarnowskiego. Na zewnątrz ściany kościoła o podziałach ramowych przeprute są dużymi oknami zamkniętymi łukiem odcinkowym. Nawę główną i prezbiterium nakrywa wspólny dach dwuspadowy. Nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Fasada zachodnia jest trójdzielna, dwukondygnacjowa, rozczłonkowana pilastrami i zwieńczona szczytem z trójkątnym frontonem ujętym spływami. W przyziemiu fasady znajduje się prostokątny portal nakryty przerwanym półkolistym naczółkiem. Powyżej na osi fasady rozmieszczone są duże okna nakryte naczółkami. W bocznych polach znajdują się puste wnęki na pomieszczenie posągów. Fasadę ujmują wysokie czworoboczne wieże o ściętych boniowanych narożnikach i nakryte podwójnymi baniastymi hełmami z latarniami. Wewnątrz nawa główna otwarta jest do naw bocznych półkolistymi arkadami wspartymi na filarach międzynawowych. Filary opięte są pilastrami dźwigającymi obiegający gzyms z belkowaniem. Nawa i prezbiterium nakryte są sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi na gurtach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W prezbiterium ustawiony jest późnobarokowy ołtarz główny wykonany w latach 1761 – 1764 przez Jana Jerzego Plerscha i jego warsztat. W ołtarzu umieszczony jest barokowy obraz Wniebowzięcia NMP, namalowany we Włoszech i przywieziony do Łowicza po 1763 r. Po obu stronach ołtarza ustawione są dwa pomniki nagrobne. Po lewej stronie znajduje się pomnik nagrobny prymasa Henryka Firleja wykonany po 1626 r. przez Abrahama van den Blocke z różnobarwnych marmurów z klęczącą postacią zmarłego ustawioną na sarkofagu. Na prawo umieszczony jest podwójny barokowy pomnik arcybiskupów gnieźnieńskich Andrzeja (zm. 1657) i Wacława Leszczyńskich (zm. 1666), wykonany około 1666 r. z czarnego marmuru z owalnymi portretami zmarłych. Obok znajduje się renesansowa płyta nagrobna arcybiskupa Jana Przerembskiego (zm. 1562), z czerwonego marmuru z leżącą postacią zmarłego, wykona przez Hieronima Canavesiego. Przy obu ścianach prezbiterium ustawione są barokowe stalle z XVII w. o bogatej dekoracji snycerskiej. Powyżej na ścianach zawieszone są duże obrazy, trzy przypisywane Tomaszowi Dolabelli: Nawiedzenie św. Elżbiety, Narodziny Marii i Ofiarowanie w świątyni oraz czwarty innego autora ze sceną Ukrzyżowania Chrystusa. W prezbiterium znajdują się też dwa barokowe portale z czarnego marmuru. Przy filarach nawy głównej ustawionych jest siedem barokowych ołtarzy z obrazami z różnych okresów. Najciekawszy jest łaskami słynący obraz Matki Bożej Łowickiej, w typie Matki Bożej Śnieżnej, namalowany w 1819 r. przez poznańskiego malarza Adama Swacha, częściowo przesłonięty srebrną rokokową sukienką. Przy środkowym filarze od północy znajduje się późnobarokowa ambona wykonana w 1756 r. przez Franza Antona Vogta o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej. Pod chórem umieszczony jest piętrowy pomnik nagrobny Marcina i Anny Śleszyńskich (zm. 1578), wykonany z czerwonego marmuru z leżącymi postaciami zmarłych. Do północnej nawy przylega barokowa kaplica Najświętszego Sakramentu, zbudowana na planie prostokątna, trójprzęsłowa, ze środkowym przęsłem nakrytym kopułą z latarnią na ośmiobocznym tamburze i przęsłach bocznych nakrytych sklepieniami kolebkowymi. Na sklepieniach polichromia wykonana przez Adama Swacha w 1718 r. W późnobarokowym ołtarzu wykonanym przez Jakuba Fontanę umieszczony jest obraz Dobry Pasterz, namalowany w 2. połowie XVIII w. przez Jana Bogumiła Plerscha, jedna z niewielu zachowanych prac tego artysty. Przy nawie północnej znajduje się jeszcze kaplica Prażmowskiego z epitafium prymasa Mikołaja Prażmowskiego z około 1673 r. Nawę północną zamyka kaplica Pana Jezusa Ukrzyżowanego z 1764 r. z XVI-wiecznym krucyfiksem umieszczonym w ołtarzu oraz pomnikiem nagrobnym prymasa Adama Komorowskiego wykonanym przez Jana Chryzostoma Redlera. W nawie południowej ustawiony jest manierystyczny pomnik nagrobny prymasa Jakuba Uchańskiego (zm. 1581), wykonany przez Jana Michałowicza z Urzędowa, pierwotnie ustawiony w sąsiedniej kaplicy Uchańskiego. Kaplica ta usytuowana w zakończeniu nawy południowej wzniesiona została przed 1580 r. przez Jana Michałowicza z Urzędowa a następnie w 1782 r. była przebudowana przez Efraima Szregera.  W kaplicy znajduje się marmurowy ołtarz z obrazem św. Wiktorii oraz klasycystycznym pomnikiem prymasa Jakuba Uchańskiego. Sąsiednia kaplica św. Anny zbudowana została w latach 1635-40, jej wnętrze nakrywa sklepieniem kolebkowe pokryte listwową dekoracją stiukową w stylu lubelskim. Ostatnia jest manierystyczna kaplica Tarnowskiego, zbudowana w latach 1609 – 1611 na planie kwadratu i nakryta kopułą z latarnią. W kaplicy znajduje się renesansowy pomnik nagrobny Piotra Tarnowskiego, ojca prymasa Jana Tarnowskiego, wykonany w latach 1603 – 1604 przez Willema van den Blocke, później kilka razy przekształcany, z leżącą figurą zmarłego oraz ołtarz z płaskorzeźbioną sceną Ukrzyżowania.

LITERATURA

Majkut S., Bazylika katedralna w Łowiczu, 2009 r.
Sztuka polska T. 3, Renesans i manieryzm, Zlat M., Warszawa 2010
Sztuka polska T. 4, Wczesny i dojrzały barok (XVII w.), Warszawa 2013
Sztuka polska T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Warszawa 2016

Łowicz, katedra Wniebowzięcia NMP i św. Mikołaja

{gallery}polska/lodzkie/lowicz_katedra{/gallery}

Łódź, kościół Zesłania Ducha Świętego (dawny ewangelicki)

Łódź, kościół Zesłania Ducha Świętego (dawny ewangelicki)

Lokalizacja: Łódź, ul. Piotrkowska 2 (51.776112, 19.455161)
Budowa: 1889-1892
Architekt: Otton Gehlig i Hilary Majewski
Styl: neorenesans

HISTORIA. Obecny kościół został zbudowany dla gminy ewangelickiej w latach 1889-1892 według projektu Ottona Gehliga i Hilarego Majewskiego. Architekci wzorowali się na jednym z niezrealizowanych projektów katedry ewangelickiej w Berlinie. W 1945 r. kościół został przejęty prze parafię rzymskokatolicką, pełni też funkcję świątyni garnizonowej.

ARCHITEKTURA. Neorenesansowy kościół, zbudowany na planie równoramiennego krzyża greckiego. Centralną część stanowi nawa nakryta kopułą, zakończona prezbiterium w formie półkolistej apsydy, poprzedzona przedsionkiem i ujęta nawami bocznymi. Fasada frontowa od strony ul. Piotrkowskiej jest trójdzielna i trójkondygnacjowa, zwieńczona trójkątnym szczytem i ujęta nieco wysuniętymi narożnymi wieżyczkami, nakrytymi ostrosłupowymi hełmami. Podobne są boczne elewacje, które ujęte są masywniejszymi wieżami, nakrytymi stożkowymi hełmami. Elewacje z trzech stron opięte są pilastrami, między którymi pomieszczone są podwójne półkoliste okna, wpisane w półkoliste obramienia. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła z latarnią, wsparta na wysokim, ośmiobocznym tamburze. Pola tamburu przeprute są parami półkolistych okien. Wewnątrz kopuła wsparta na pendentywach spływających na potężne filarach opięte pilastrami. W nawach bocznych wznoszą się dwie kondygnacje empor, wspartych na smukłych kolumnach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Najcenniejszy zabytkiem są 46-głosowe organy firmy Schlag und Söhne ze Świdnicy.

LITERATURA

Stefański K., Architektura XIX w. na ziemiach polskich, Warszawa 2005
Strona internetowa: https://www.archidiecezja.lodz.pl/parafia/zeslania-ducha-swietego-3/ 

Łódź, kościół Zesłania Ducha Świętego (dawny ewangelicki)

{gallery}polska/lodzkie/lodz_kosciol_sw_ducha{/gallery}

Tum, kościół kolegiacki Panny Marii i św. Aleksego

Lokalizacja:  Tum, powiat Łęczyca (52.056116, 19.232669)
Budowa: 1136-1161

Styl: romanizm

Monumentalna kolegiata w Tumie pod Łęczycą stanowi kopię romańskiej katedry wawelskiej. Jest wprawdzie nieco mniejsza ale dość dokładnie powtarza formę architektoniczną swojego krakowskiego pierwowzoru. Budowa tak okazałej świątyni w centrum podzielonej na dzielnice Polski, na krótko po śmierci Bolesława Krzywoustego, służyć miała utrzymaniu jedności kraju. To właśnie w kolegiacie w odbywać się miały zjazdy przedstawicieli rodu Piastów oraz duchowieństwa archidiecezji gnieźnieńskiej. Do fundatorów tej świątyni należeć mógł ówczesny arcybiskup gnieźnieński Janik oraz zapewne młodsi synowie Krzywoustego, pozostający wraz matką, księżną Salomeą, w opozycji do seniora Władysława Wygnańca. Kolegiata znajdowała się niegdyś w obrębie dawnej przedlokacyjnej Łęczycy w pobliżu grodu łęczyckiego. Dopiero lokowanie Łęczycy na obecnym miejscu przed 1267 r. spowodowało opuszczenie przez mieszkańców okolic świątyni.

HISTORIA. Kolegiata wznoszona była w latach 1136-1161 zapewne przy udziale warsztatu zatrudnionego przy budowie katedry wawelskiej. W 1241 r. kolegiata oparła się najazdowi tarskiemu ale już w 1294 została spalona w czasie najazdu Litwinów. W czasie odbudowy kolegiaty po pożarze w 1475 r. zgotycyzowano jej wnętrze, m.in. przez zastąpienie filarów i kolumn biforiów emporowych ostrołukowymi arkadami. Nawy boczne zyskały wtedy sklepienia krzyżowo-żebrowe. Kolejne zmiany miały miejsce w XVII w. kiedy to m.in. przemurowano ściany nawy głównej i wprowadzono nowe otwory okienne o odcinkowych zamknięciach. Około 1782 r. nadbudowano wieże i wzniesiono szczyt zachodni. W takim kształcie kościół przetrwał do wybuchu II wojny światowej, kiedy to w czasie bitwy nad Bzurą został poważnie zniszczony. Odbudowa kościoła prowadzona w latach 1947-61 przywróciła mu romański charakter usuwając jednocześnie późniejsze naleciałości. Jedynie w nawach bocznych pozostawiono gotyckie sklepienia. Do niedawna prowadzone były jeszcze prace konserwatorskie we wnętrzu kolegiaty, które rozpoczęto w latach 90-tych XX w.

ARCHITEKTURA. Kolegiata w Tumie pod Łęczycą to trójnawowa bazylika emporowa, sześcioprzęsłowa z krótkim wydzielonym prezbiterium zamkniętym apsydą. Od zachodu świątynia zakończona jest wielką dwukondygnacjową apsydą ujętą dwiema masywnymi wieżami. Nawy boczne zakończone są od wschodu apsydami a do ich przęseł od północnego i południowego wschodu przylegają cylindryczne wieżyczki . Od północy do korpusu dostawiona jest kruchta. Obie wieże zachodnie są kwadratowe i nakryte namiotowymi hełmami. Ich górne kondygnacje przeprute są biforiami i triforiami a w szczytowych partiach obiegają je fryzy arkadkowe. Kruchta północna jest wczesnobarokowa i zwieńczona trójkątnym szczytem. Na zewnątrz nawa główna i krótkie prezbiterium nakryte są dachami dwuspadowymi, zaś nawy boczne nakrywają dachy jednospadowe. Do wnętrza od północy prowadzi romański portal z czasu budowy kościoła. Uskokowy z czterema parami kolumn i trzema wałkami archiwolty oraz z płaskorzeźbionymi postaciami w tympanonie, przedstawiającymi Madonnę w towarzystwie dwóch aniołów po bokach. Na głowicach kolumn widnieją motywy zoomorficzne oraz sceny walk zwierząt. Wałki archiwolty pokryte są dekoracją roślinną i wyobrażeniami zwierzęcymi. Wewnątrz nawa główna nakryta jest betonowym stropem płaskim, przykrytym stropem drewnianym. Nawy boczne nakryte są gotyckimi sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Prezbiterium podniesione jest kilka stopni wyżej niż posadzką korpusu. Nawy boczne otwarte są do nawy głównej ostrołukowymi arkadami. Ponad nawami bocznymi znajdują się empory, także otwarte do nawy głównej półkolistymi arkadami. Empory te połączone są z emporą w górnej kondygnacji apsydy zachodniej. Nawy boczne przeprute są dwoma rzędami półkolistych okien, zaś nawa główna oświetlona jest oknami zrekonstruowanymi, także o półkolistych zamknięciach. Duże półkoliste okna znajdują się też w absydzie wschodniej. W południowej ścianie prezbiterium znajduje się gotycki portal.

WYSTRÓJ WNĘTRZA. Wnętrze kościoła pozbawione jest cennego wyposażenia ruchomego. Warto jednak zwrócić uwagę na XII-wieczne malowidło ze sceną Sądu Ostatecznego odsłonięte i częściowo zrekonstruowane w dolnej części zachodniej apsydy.

Rzut poziomy za: Sztuka polska romańska i przedromańska do schyłku XIII w., pod. red. M. Walickiego, Warszawa br

LITERATURA

Sztuka polska romańska i przedromańska do schyłku XIII w., pod. red. M. Walickiego, Warszawa br
Świechowski Z., Katalog architektury romańskiej w Polsce, Warszawa 2009
Świechowski Z., Sztuka polska, t.I, Romanizm, wyd. Arkady 2006
Strona internetowa: http://kolegiatatum.pl

{gallery}polska/lodzkie/tum_kosciol_panny_marii{/gallery}

Sulejów, kościół NMP i św. Tomasza Kantauryjskiego, cystersów

Lokalizacja:  Sulejów, Opacka 13 (51.364180, 19.879132)
Budowa: do 1232 r.

Styl: romanizm

Kościół w Sulejowie należy do grupy kilku małopolskich świątyń cysterskich, które w bardzo dobrym stanie przetrwały do naszych czasów. Świątynie takie obok Sulejowa znajdują się jeszcze w KoprzywnicyJędrzejowie i Wąchocku.

HISTORIA. Opactwo cystersów w Sulejowie położone jest nad brzegiem rzeki Pilicy. Jego założycielem był książę krakowski Kazimierz Sprawiedliwy,  który w 1176 r. wydał akt fundacyjny dla cystersów. Już w następnym roku przybył do Sulejowa pierwszy konwent z opactwa w Morimond w Burgundii. Cystersi przebywali w tym miejscu do kasaty opactwa w 1819 r. i powrócili dopiero w 1986 r. Zachowany w pierwotnej formie kościół klasztorny powstał do 1232 r. kiedy to miała miejsce jego konsekracja.

ARCHITEKTURA. Chociaż jest to budowla późnoromańska, jej architektura zwiastuje nadejście nowego stylu gotyku. Złożona jest z bazylikowego, trójnawowego korpusu o czterech przęsłach, transeptu i jednoprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego podobnie jak ramiona transeptu ścianą prostą. Po obu stronach prezbiterium mieszczą się dwie bliźnie kaplice. Na zewnątrz kościół opięty jest lizeno-przyporami. Prezbiterium, transept i nawa główna nakryte są dachami dwuspadowymi, nawy boczne nakrywają dachy pulpitowe. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się barokowa wieżyczka na sygnaturkę z latarnią. W ścianach szczytowych znajdują się koliste okna, najokazalszy okulus z maswerkiem mieści się w fasadzie zachodniej. Poniżej do wnętrza prowadzi okazały portal główny, uskokowy, zamknięty półkoliście archiwoltami, z trzema parami kolumn, których głowice ozdobione są rzeźbionymi ornamentami roślinnymi, wewnętrzna archiwolta pokryta jest ornamentem plecionkowym. Obok nad wejściem do nawy północnej zachował się tympanon z symbolicznym wyobrażeniem Ukrzyżowania, z motywami krzyża, ptaka i słońca z księżycem. Wewnątrz nawa główna otwarta jest do naw bocznych półkolistymi arkadami, natomiast arkady otwierające transept do prezbiterium, nawy głównej i naw bocznych są ostrołukowe. Ostrołukowe są też gurty sklepienne w nawie głównej, podtrzymywane przez nadwieszone służki o różnorodnej dekoracji rzeźbiarskiej.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Z surowym wnętrzem kontrastuje bogate wyposażenie, które jest przeważnie barokowe i rokokowe. Należą do niego zespól sześciu ołtarzy: cztery barokowe ołtarze boczne z czarnego marmuru z lat 1643-46, rokokowy ołtarz główny z 1788 r., kolumnowy z posągami ewangelistów i barokowym obrazem Wniebowzięcia NMP z 1. poł. XVII w., oraz jeszcze jeden rokokowy ołtarz boczny z gotyckim krucyfiksem z 1. poł. XVI w. Rokokowa jest też ambona oraz stalle i konfesjonały. Parapet chóru muzycznego i prospekt organowy ozdobione bogatą dekoracją snycerską pochodzą z 3. ćw. XVII w. Rzadkimi okazami są barokowe drewniane rzeźby lwów, ustawione przy arkadzie tęczy, mające być może nawiązywać do częstych tego typu przedstawień w sztuce romańskiej.

Tekst umieszczony 30.12.2010

LITERATURA

Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Sztuka polska romańska i przedromańska do schyłku XIII w., pod. red. M. Walickiego, Warszawa br.
Świechowski Z., Katalog architektury romańskiej w Polsce, Warszawa 2009
Strona internetowa: http://www.sulejow.cystersi.pl/
Strona internetowa: http://www.szlakcysterski.org/

{gallery}polska/lodzkie/sulejow_kosciol_cystersow{/gallery}

Łódź, kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus i św. Jana Bosko, salezjanów

Lokalizacja: Łódź, ul. Kopcińskiego 1/3 (51° 46′ 41.51″ N, 19° 28′ 51.49″ E)
Budowa: 1950-1963
Architekt: Witold Korski
Styl: modernizm

HISTORIA. Monumentalny kościół ten jest czołowym przykładem modernistycznej architektury sakralnej w Polsce. Został zbudowany w konstrukcji żelbetowej w latach 1950-63 według projektu Witolda Korskiego.

ARCHITEKTURA. Jest to świątynia wzniesiona na planie krzyża greckiego o zredukowanych ramionach, których długość wynosi 50 metrów. Po środku wznosi się kopuła o średnicy 23 metrów wsparta na wysokim tamburze zwieńczona latarnią i krzyżem o łącznej wysokości 64 metrów. Tambur kopuły przepruty jest dużymi prostokątnymi oknami, wypełnionymi kratownicą. Kopułę ujmują cztery narożne mniejsze kopuły wsparte na ażurowych tamburach. Elewacje kościoła przeprute są geometrycznymi ażurami w stylu Augusta Perreta. Wewnątrz żelbetowe stropy pokryte są kratownicą gęsto przecinających się żeber. Sklepienia i dolna, ośmioboczna część tamburu wsparte są na czworobocznych filarach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Autorem wystroju kościoła jest ksiądz Tadeusz Furdyna, który zaprojektował i wykonał witraże, mozaiki ścienne, ołtarz główny i oświetlenie. Na chórze muzycznym ustawione są 64-głoswowe organy wykonane w firmie Zygmunta Kamińskiego w Warszawie.

LITERATURA

Burno F., Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczpospolitej, Warszawa 2012
Strona internetowa: http://www.donbosco.pl/archiwum-2007-06-947

{gallery}polska/lodzkie/lodz_kosciol_sw_teresy{/gallery}

Łódź, kościół św. Franciszka z Asyżu

Lokalizacja: Łódź-Górna, ul. Przyszkole 2 (51°43′37,1″N 19°26′45,2″E)
Budowa: 1930-32, 1980, 1988-90
Architekt: Józef Kaban
Styl: modernizm

HISTORIA. Bardzo ciekawym przykładem modernistycznej architektury sakralnej jest kościół św. Franciszka z Asyżu w Łodzi. Kościół zbudowany został w latach 1930-32 według projektu Józefa Kabana. Pełna realizacja projektu kościoła nastąpiła dopiero w latach 80-tych XX w. Najpierw w 1980 r. wykonano zwieńczenie środkowej części fasady a następnie w latach 1988-90 wzniesiono dzwonnicę.
ARCHITEKTURA. Kościół zbudowany został z cegły i żelbetu. Posiada formę przenikających się zgeometryzowanych brył. Składa się z trójnawowego, bazylikowego korpusu i półkoliście zamkniętego prezbiterium otoczonego w dolnej części prostokątną bryłą, mieszczącą pomieszczenia zakrystyjne. Od frontu kościół poprzedza kwadratowa wieża z ażurowym zwieńczeniem, ujęta po bokach zryzalitowanymi, niższymi bryłami naw bocznych. Ściany kościoła przeprute są dużymi oknami, w nawie głównej kwadratowymi, w nawach bocznych znacznie większymi prostokątnymi. Także wnętrze kościoła posiada zgeometryzowane formy. Nawy boczne wydzielają prostokątne filary, wspierające żelbetowe stropy płaskie. Geometryczną formę ma też wolno stojąca dzwonnica, której smukła bryła posiada ażurowe zwieńczenie analogicznie jak w fasadzie kościoła.

LITERATURA

Burno F., Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczpospolitej, Warszawa 2012
Strona internetowa: http://mymodernlodz.blogspot.com/2011/03/koscio-sw-franciszka-z-asyzu.html

{gallery}polska/lodzkie/lodz_kosciol_sw_franciszka{/gallery}

Łódź, katedra św. Stanisława Kostki

Lokalizacja: Łódź, ul. Piotrkowska 265 (51.748923, 19.459876)
Budowa: 1901-1912
Architekt: Firma Wende i Zarske, Emil Zillmann
Styl: neogotyk

HISTORIA. Katedra w Łodzi jest jedną z największych świątyń neogotyckich w Polsce. Jej budowę poprzedziło rozpisanie konkursu architektonicznego, w którym zwyciężył projekt łódzkiej firmy Wende i Zarske, wykonany przy udziale niemieckiego architekta Emila Zillmanna. Budowa świątyni prowadzona była w latach 1901-1912. Po erygowaniu diecezji łódzkiej w 1922 r., świątynia została podniesiona do godności katedry. W 1927 r. ukończono budowę wieży, która osiągnęła wysokość 104 metry i stała się najwyższym budynkiem w Łodzi. W 1941 r. niemieckie władze okupacyjne, zamknęły katedrę, zamieniając ją na wojskowy magazyn. Największa katastrofa dotknęła katedrę w 1971 r. kiedy to w wyniku pożaru zniszczeniu uległy dachy, zaś w czasie akcji gaśniczej uszkodzeniu zostały uszkodzone elementy wyposażenia wnętrza.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z pięcioprzęsłowego, trójnawowego bazylikowego korpusu z transeptem i trójnawowego, dwuprzęsłowego wielobocznego prezbiterium z obejściem. Od zachodu do korpusu dostawiona jest kwadratowa wieża. Po obu stronach prezbiterium dostawione są przybudówki zakrystyjne i kaplice. Na zewnątrz kościół opięty jest uskokowymi przyporami, zaś nad nawami bocznymi i obejściem wznoszą się łuki oporowe. Między przyporami i łukami oporowymi mieszczą się okna ostrołukowe z maswerkami. Prezbiterium, transept i nawę główną nakrywają dachy dwuspadowe z ostrosłupową wieżyczką na sygnaturkę nad skrzyżowaniem. Nawy boczne i obejście nakrywają dachy jednospadowe. Wieża podzielona na cztery kondygnacje, najwyższa z nich modernistyczna, ośmioboczna z ażurowymi prześwitami, nakryta hełmem ostrosłupowym i ujęta czterema narożnymi wieżyczkami. Wewnątrz prezbiterium, transept i nawy boczne nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, wspartymi na potężnych filarach. Nawy główne korpusu i prezbiterium otwarte są do naw bocznych ostrołukowymi arkadami.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE wnętrza jest przeważnie neogotyckie. Składają się na nie liczne ołtarze na czele z ołtarzem głównym, wykonanym w 1912 r. oraz ambona. W oknach prezbiterium znajdują się witraże z 1911 r., nowsze witraże z 1927 r. wstawiono w okna korpusu. We wnętrzu jest też wiele epitafiów i tablic pamiątkowych. W prawej nawie obejścia znajduje się krypta biskupów łódzkich, w której pochowani są: Wincenty Tymieniecki (zm. 1934), Włodzimierz Jasiński (zm. 1965), Michał Klepacz (zm. 1967) i Józef Rozwadowski (zm. 1996).

LITERATURA

Stefański K., W poszukiwaniu autora, [w:] Spotkania z zabytkami 3/1997
Strona internetowa: http://www.katedra.lodz.pl/

{gallery}polska/lodzkie/lodz_katedra_sw_stanislawa{/gallery}