Opole Lubelskie, kościół Wniebowzięcia NMP

Opole Lubelskie, kościół Wniebowzięcia NMP

Lokalizacja: Opole Lubelskie, Popijarska 2 (51.146564, 21.968315)
Budowa: 1650-1675, 1744-1749
Architekt: Antoni Franciszek Majer
Styl:  wczesny i późny barok

HISTORIA. Kościół został zbudowany w latach 1650-1675 z fundacji Jerzego Słupeckiego. Od 1743 r. świątynia przeszła w ręce zakonu pijarów, sprowadzonych przez Jana Tarło, właściciela dóbr opolskich. W latach 1744-1749 przeprowadzono rozbudowę kościoła według projektu architekta Antoniego Franciszka Majera z fundacji Jana Tarły, wojewody sandomierskiego. Dobudowano wtedy nawy boczne i przebudowano kaplicę północną z przeznaczeniem na mauzoleum wojewody. W kolejnych latach przeprowadzono dalsze prace budowlane i przy wystroju wnętrza z fundacji wdowy po wojewodzie, Elżbiety z Branickich Tarłowej. W miejscowym klasztorze pijarów przez klika lat przebywał ks. Piotr Ściegienny. W 1864 r. po upadku powstania styczniowego władze carskie dokonały kasaty zakonu pijarów i odtąd kościół w Opolu Lubelskim przeszedł pod opiekę księży diecezjalnych.

ARCHITEKTURA. Korpus kościoła wzniesiony w stylu wczesnobarokowym zaś kaplice i nawy boczne są późnobarokowe. Złożony jest z czteroprzęsłowej nawy głównej, ujętej po bokach nawami bocznymi (oddzielonymi od niej), węższego prezbiterium zamkniętego trójbocznie z kaplicami po bokach w formie transeptu. Od frontu kościół poprzedza trójdzielna i dwukondygnacjowa fasada z cofniętą częścią środkową ujętą po bokach wysuniętymi do przodu wieżami. W górnej kondygnacji części środkowej, zwieńczonej trójkątnym naczółkiem i podzielonej pilastrami, znajduje się płaskorzeźbiona scena Wniebowzięcia NMP a po bokach konchowe wnęki z posągami świętych biskupów Wojciecha i Stanisława. Fasadę wieńczy odcinkowy szczyt ze stiukową gołębicą Ducha Świętego ujęty spływami wolutowymi. Wieże są dwukondygnacjowe, zbudowane na planie kwadratu, opięte pilastrami i nakryte barokowymi hełmami z latarniami. Elewacje boczne nawy podzielone są parami pilastrów podtrzymujących gzyms z belkowaniem, między nimi rozmieszczone są duże okna zamknięte półkoliście. Kaplice boczne zbudowane są na planie kwadratu, w narożnikach opięte pilastrami i nakryte czteropołaciowymi kopułami z latarniami. Na elewacji kaplicy północnej znajdują się stiukowe kartusze z herbami: Ślepowron Krasińskich, Gryf Branickich i Topór Tarłów. Nawę główną i prezbiterium nakrywają dachy dwuspadowe rozdzielone wczesnobarokowym szczytem. Nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Wewnątrz nawę główną nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami. Nawa otwarta jest do prezbiterium półkolistą arkadą tęczy. Chór muzyczny wsparty jest na trzech półkolistych arkadach. Nawy boczne nakryte są sklepieniami kolebko-krzyżowymi wspartymi na podwójnych gurtach spływających na pary przyściennych pilastrów. Kaplice nakryte są sklepieniami kopulastymi z lunetami.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ściany i sklepienia kościoła pokrywa późnobarokowa polichromia wykonana przed rokiem 1753 przez Antoniego Dembickiego, przemalowana w dolnych partiach w końcu XIX w. Kościół posiada jednolite późnobarokowe wyposażenie wnętrza. W prezbiterium ustawiony jest późnobarokowy ołtarz główny wykonany przez pochodzącego z Wiednia Johanna Eliasa Hoffmana. W ołtarzu głównym umieszczony jest obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, namalowany w 1745 r. przez Antoniego Dembickiego. Poniżej bogato rzeźbione tabernakulum w formie kuli otoczonej postaciami aniołków i nakryte baldachimem.

Po obu stronach nawy głównej znajdują się cztery ołtarze posiadające formę płytkich półkolistych wnęk mieszczących obrazy świętych przypisywane Szymonowi Czechowiczowi. W nawie znajdują się jeszcze ambona i chrzcielnica z rzeźbą Chrystusa. Na chórze umieszczone są 16-głosowe organy firmy Rieger.

Na zewnątrz kościoła zachowała się tablica upamiętniająca pobyt w Opolu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1787 r. po drodze do Kaniowa na spotkanie z carycą Katarzyną II.

DZWONNICA wolnostojąca, pełniąca funkcję bramy, zbudowana w 1751 r. z fundacji Zofii z Krasińskich Tarłowej.

LITERATURA

Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Warszawa 2016
http://www.paropolelub.natan.pl/kosciol.html

Opole Lubelskie, kościół Wniebowzięcia NMP

{gallery}polska/lubelskie/opole_lubelskie_kosciol{/gallery}

Gołąb, kościół św. Floriana i św. Katarzyny

Gołąb, kościół św. Floriana i św. Katarzyny

Lokalizacja: Gołąb, pow. Puławy (51.487828, 21.877440)
Budowa: 1628-1636
Styl:  późny renesans, manieryzm

HISTORIA. Kościół został zbudowany w latach 1628-1636 z fundacji Jerzego Ossolińskiego, kanclerza wielkiego koronnego i przy udziale ówczesnego proboszcza Szymona Grzybowskiego. Wraz z kościołem wzniesiono domek loretański na wzór Santa Casa w Loreto. Jak dotąd nie udało się ustalić autora projektu kościoła i domku loretańskiego. Wymienia się nazwiska muratora Jana Wolffa albo włoskiego architekta Jan Likkiela.

ARCHITEKTURA. Renesansowo-manierystyczny kościół z nawiązaniami do architektury włoskiej i niderlandzkiej. Złożony z szerokiej czteroprzęsłowej nawy ujętej po bokach płytkimi wnękami ołtarzowymi i zamknięty półkolistą apsydą prezbiterium. Kościół od zachodu poprzedza dwuwieżowa fasada a od północy na wysokości czwartego przęsła dostawiona jest późniejsza zakrystia. Ukształtowanie elewacji bocznych przez wysuniętą dolną kondygnację sugeruje bazylikowy układ wnętrza, w rzeczywistości kościół jest jednonawowy a pulpitowe dachy kryją głębokie wnęki ołtarzowe. Kościół jest budowlą inkastelowaną i posiada dwie kondygnacje ganków strzelniczych. Fasada z dwiema wieżami wkomponowanymi w elewację, trójdzielna o podziałach pilastrowych. Dolne partie wież wypełnione są dwoma kondygnacjami półkolistych blend. W szerszej części międzywieżowej znajduje się półkolisty portal ujęty parą kolumn i złączony kwadratowym, dekorowanym obramieniem okulusa. Powyżej umieszczone jest zamknięte półkoliście okno z trójkątnym naczółkiem. Dolną część fasady wydziela fryz belkowania ozdobiony dekoracją okuciową. Górne kondygnacje wież opięte są pilastrami korynckimi, podtrzymującymi belkowanie z analogicznym fryzem. Wieża nakryte są baniastymi hełmami z latarniami. Między wieżami znajduje się cofnięty szczyt nakryty segmentowym przerwanym naczółkiem i zwieńczony trzema sterczynami. Elewacje kościoła łączą w sobie czerwoną cegłę i wykonany z jasnego piaskowca detal architektoniczny jak obramienia portali i okien oraz bazy i głowice kolumn. Elewacje rozczłonkowane są szerokimi pilastrami podtrzymującymi fryzy w formie taśm okuciowych, w których przebite są otwory strzelnicze. Między pilastrami rozmieszczone są duże prostokątne okna, w dolnej kondygnacji zamknięte półkoliście. Prezbiterium na zewnątrz podparte jest masywnymi przyporami i przebite prostokątnymi oknami. Nawę nakrywa dach dwuspadowy oddzielony od krótkiego dachu nad prezbiterium segmentowym szczytem ze spływami wolutowymi. Wewnątrz ściany nawy podzielone są parami masywnych kolumn dźwigających odcinki przełamującego się gzymsu z belkowaniem i balustradą. Pomiędzy kolumnami rozmieszczone są głębokie półkoliste wnęki, nad którymi znajdują się ganki strzelnicze. Nawę nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami ozdobione geometryczną dekoracją stiukową typu lubelskiego z medalionami z popiersiami apostołów.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ołtarz główny kościoła jest późnobarokowy z 2. połowy XVIII w. Z tego samego czasu pochodzą dwa ołtarze boczne. Barokowa ambona połączona z dwoma konfesjonałami pochodzi z 2 ćwierci XVII w. W tym samym okresie powstał też prospekt organowy. Pomiędzy przyściennymi kolumnami ustawione są oryginalne terakotowe figury z domku loretańskiego, powstały około 1650 r. i przedstawiają pięciu proroków: Noego, Izajasza, Ezechiela, Aarona i Mojżesza.

DOMEK LORETAŃSKI zbudowany został w latach 1634-1638 z fundacji Jerzego Ossolińskiego. Manierystyczno-barokowy wzniesiony na planie prostokąta o dwóch kondygnacjach przedzielonych wydatnymi gzymsami i ślepą balustradą. Elewacje kaplicy rozczłonkowane są w narożnikach i pośrodku dłuższych boków jońskimi kolumnami z półkolistymi niszami w dolnej kondygnacji oraz wnękami z naczółkami w górnej kondygnacji. W niszach ustawione są kopie terakotowych figur proroków, których z 10 zachowało się pięć. Boki czterech portali na dłuższych bokach kaplicy ujmują płaskorzeźbione postacie czterech ewangelistów oraz świętych: Józefa, Jana Chrzciciela, Piotra i Pawła. Wewnątrz znajduje się domek Świętej Rodziny nakryty sklepieniem kolebkowym.

LITERATURA

Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Sztuka polska. T.3, Renesans i manieryzm, Warszawa 2010
Sztuka polska. T. 4, Wczesny i dojrzały barok, Oprac. zb., Warszawa 2013
Żabicki J., Leksykon zabytków Lubelszczyzny i Podkarpacia, wyd. 2013

Strona internetowa: https://parafiagolab.pl

Gołąb, kościół św. Floriana i św. Katarzyny 

{gallery}polska/lubelskie/golab_kosciol_parafialny{/gallery}

Gołąb, Domek Loretański 

{gallery}polska/lubelskie/golab_kosciol_parafialny/loreta{/gallery}

Kazimierz Dolny, kościół św. Jana Chrzciciela

Kazimierz Dolny, kościół św. Jana Chrzciciela

Lokalizacja: Kazimierz Dolny, ul. Puławska 2 (51.322763, 21.948498)
Budowa: 1586-1589, 1610-1613
Architekt: Jakub Balin
Styl:  późny renesans

HISTORIA. Pierwotny kościół parafialny w Kazimierzu Dolnym powstał w 1. połowie XIV w. W 2. połowie XVI w. kościół był dwukrotnie niszczony przez pożary, ostatni raz w 1585 r. Odbudowa świątyni prowadzona była w latach 1586-1589 kiedy to powiększono nawę do obecnych rozmiarów z zachowaniem gotyckich przypór. Obecny manierystyczny wygląd kościół uzyskał w latach 1610-1613 w wyniku gruntownej przebudowy dokonanej przez lubelskiego muratora Jakuba Balina. Dobudowano wtedy prezbiterium, podwyższono nawę i ozdobiono ją dwoma szczytami. W kolejnych latach do nawy dobudowano trzy kaplice. W latach 1610-13 od północy dostawiono prostokątną kaplicę Borkowskich, w latach 1625-29 wzniesiono kaplicę Górskich i wreszcie w latach 1641-50 dobudowano kaplicę Królewską.

ARCHITEKTURA. Późnorenesansowy kościół złożony z pięcioprzęsłowej nawy oraz węższego dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego półkoliście. Nawę od zachodu poprzedza niska wieża z ostrołukowym arkadowym przejściem w przyziemiu. Od południa do kościoła dobudowana jest kopułowa kaplica Górskich,  zaś od północy dwie kolejne kaplice: Borkowskich i Królewska. Od północy do prezbiterium przylega zakrystia. Na zewnątrz nawa opięta jest przyporami i pilastrami korynckimi a jej ściany wieńczy belkowanie z fryzem. Ściany wschodnia i zachodnia zwieńczone są trzypoziomowymi szczytami z wolutami i obeliskami. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe z wieżyczką na sygnaturkę nad szczytem wschodnim nawy. Wewnątrz nawę, prezbiterium i kaplicę Borkowskich nakrywają sklepienia kolebkowe z lunetami. Sklepienia pokryte są sztukateriami w typie lubelskim w formie ornamentalnych listw o różnorodnych kształtach. Ściany wewnątrz podzielone są pilastrami i półkolistymi płytkimi arkadami. W wejściu do zakrystii znajduje się manierystyczny marmurowy portal z przerwanym trójkątnym naczółkiem.

Kaplica Górskich na zewnątrz w narożach ujęta jest kompozytowymi pilastrami podtrzymującymi wieńczący gzyms z tryglifami i ornamentem zwijanym. Na osi elewacji południowej umieszczone jest duże okno zamknięte półkoliście i otoczone bogatą manierystyczną dekorację architektoniczną. Kaplica nakryta jest dachem namiotowym i zwieńczona ośmioboczną latarnią.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W prezbiterium znajduje się barokowy ołtarz główny z 1. połowy XVII w. z obrazem Męczeństwo św. Bartłomieja z 2. połowy XIX. Przy ścianach ustawione są renesansowe stalle z 1620 r. Także w prezbiterium, przy łuku tęczy znajduje się renesansowa ambona drewniana z baldachimem z 1615 r. W nawie ustawione są ołtarze boczne manierystyczne z początku XVII w., ławy i konfesjonały z XVII i XVIII w. oraz chrzcielnica kamienna z 1587 r. z warsztatu Santi Gucciego. Na chórze umieszczone są manierystyczne organy wykonane w latach 1607-1620 z bogato zdobionym prospektem organowym. Jest to najstarszy w Polsce z kompletnie zachowany instrument. Wśród epitafiów wyróżnia się płyta Mikołaja Przybyły z około 1598 r., z płaskorzeźbionym popiersiem mieszczanina. W kaplicy Górskich znajduje się ołtarz manierystyczny z 1. połowy XVI w. z obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem z 2 połowy XVI w.

LITERATURA

Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Sztuka polska. T.3, Renesans i manieryzm, Warszawa 2010
Żabicki J., Leksykon zabytków Lubelszczyzny i Podkarpacia, wyd. 2013

Kazimierz Dolny, kościół św. Jana Chrzciciela

{gallery}polska/lubelskie/kazimierz_dolny_kosciol_parafialny{/gallery}

Zwierzyniec, kościół św. Jana Nepomucena

Zwierzyniec, kościół św. Jana Nepomucena

Lokalizacja: Zwierzyniec (50.609139, 22.967891)
Budowa: 1741-1747
Architekt: Andrzej Bem
Styl:  późny barok

W Zwierzyńcu znajduje się kościół św. Jana Nepomucena urokliwie położony nad samym brzegiem Stawu Kościelnego. Jest to jeden z bardziej charakterystycznych zabytków Roztocza.

HISTORIA. Kościół został wzniesiony w latach 1741-47 z fundacji Tomasza Antoniego Zamoyskiego i jego żony Teresy z Michnowskich jako wotum dziękczynne za narodziny syna Klemensa. Autorem projektu kościoła był architekt Andrzej Bem a prace budowlane nadzorował Jan Columbani.

ARCHITEKTURA. Barokowy kościół złożony z nawy i niewyodrębnionego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Po obu stronach nawy dobudowane są symetryczne kaplice. Fasada kościoła dwukondygnacjowa, podzielona pilastrami. Dolna kondygnacja jest pięcioosiowa i poszerzona z każdej strony o dwa przęsła kaplic bocznych. Dolną kondygnację wypełniają prostokątne otwory okienne. Górna kondygnacja jest trójdzielna i ujęta spływami wolutowymi. W jej środkowym polu umieszczone jest okno zamknięte łukiem odcinkowym, zaś w bocznych polach mieszczą się wnęki konchowe. Fasadę wieńczy trójkątny szczyt ujęty spływami wolutowymi i wazonami. Jego górną część wypełnia płaskorzeźba Oka Opatrzności i gołąb Ducha Świętego.  poniżej herby Zamoyskich Jelita i Michnowskich Rawicz. Elewacje kościoła posiadają podziały ramowe, nawę i prezbiterium nakrywa wspólny dach dwuspadowy z wieżyczką na sygnaturkę. Nad kaplicami bocznymi dachy mansardowe. Wnętrze kościoła nakrywa sklepienie zwierciadlane z lunetami.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Sklepienie i ściany kościoła zdobi polichromia figuralna i ornamentalna wykonana przez Łukasza Smuglewicza. W ołtarzu głównym umieszczony jest obraz Matki Bożej Częstochowskiej a na zasuwie obraz św. Jana Nepomucena. Kolejne obrazy znajdują się w kaplicach: w prawej obraz Ukoronowania Matki Bożej, namalowany być może przez Łukasza Smuglewicza, w lewej obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa.

LITERATURA

Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Warszawa 2016
Strona internetowa: http://www.zwierzyniec.parafia.info.pl/?p=main&what=2

Zwierzyniec, kościół św. Jana Nepomucena

{gallery}polska/lubelskie/zwierzyniec_kosciol_sw_jana_nepomucena{/gallery}

Zamość, katedra Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza

Lokalizacja: Zamość, ul. Kolegiacka 1 (50.716530, 23.250305)
Budowa: 1587-98
Architekt: Bernardo Morando
Styl:  manieryzm

Jan Zamoyski, kanclerz i hetman wielki koronny był pomysłodawcą i fundatorem założenia Zamościa jako swojej rodowej siedziby. Realizację swojego pomysłu zlecił włoskiemu architektowi Bernardo Morando, który wykonał plany miasta idealnego opartego o zasady włoskiego renesansu. Morando osobiście nadzorował prace budowlane, będąc równocześnie burmistrzem Zamościa. Zamoyski i Morando stworzyli dzieło wybitne o randze europejskiej, które zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO w 1992 r. Jednym z cenniejszych zabytków starego Zamościa jest kolegiata (dziś katedra), którą uważa się za najlepszy przykład późnorenesansowej architektury sakralnej na ziemiach polskich.

HISTORIA. Kolegiata zbudowana została w latach 1587-98 według projektu Bernardo Morando. W latach 1824-26 została przebudowana na rozkaz księcia Konstantego w związku z przekształceniem Zamościa w twierdzę. Obniżono wtedy dachy nad nawą główną, zmieniono szczyty i górną kondygnację fasady. W latach 1989-91 fasada została zrekonstruowana. W 1992 r. wraz z utworzeniem diecezji zamojsko-lubaczowskiej kolegiata została podniesiona do godności katedry.

ARCHITEKTURA. Manierystyczny kościół, złożony jest z bazylikowego trójnawowego, pięcioprzęsłowego korpusu oraz prostokątnego prezbiterium, zakończonego ośmiobokiem wpisanym w półkole. Do naw bocznych korpusu dostawione są rzędy niepołączonych kaplic. Do prezbiterium od północy przylega kaplica zaś od południa kaplica Zamoyskich. Fasada dwukondygnacjowa, w dolnej kondygnacji szeroka, pięcioosiowa, podzielona pilastrami. Kondygnacja górna ozdobiona jest pilastrami jońskimi i ujęta szerokimi półszczytami z narożnymi obeliskami. Fasadę wieńczy szczyt w formie zdwojonych półszczytów z trójkątnym naczółkiem. Nawa główna nakryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami a ściany rozczłonkowane są pilastrami korynckimi podtrzymującymi wydatny gzyms. Nawa główna otwarta jest półkolistymi arkadami do naw bocznych, a te nakryte są sklepieniami krzyżowymi. Prezbiterium nakrywa kolebka oraz półsferyczno-wieloboczne zamknięcie. Z kolei kaplica Zamoyskich nakryta jest sklepieniem sferycznym.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ołtarz główny pochodzi z 4. ćw. XVIII w., ołtarze w kaplicach z okresu od XVII w. do początku XIX w. W prezbiterium uwagę zwracają duże obrazy przedstawiające sceny z życia w. Tomasza namalowane około 1627 r. przez Tomasza Dolabellę lub jego warsztat. W posadzce kaplicy Zamoyskich znajduje się płyta nagrobna Jana Zamoyskiego (zm. 1605) z około 1618 r., wykonana z czarnego marmuru i ozdobiona panopliami oraz z pieczęcią kanclerską i buławą hetmańską. Obok ustawiony jest nagrobek Tomasza Zamoyskiego (zm. 1889), wykonany z białego marmuru przez Antonio Argentiego w 1891 r. Sklepienie kaplicy zdobi wczesnobarokowa dekoracja wykonana przez Giovanniego Battistę Falconiego około 1635 r.  W kryptach pod katedrą spoczywają doczesne szczątki ordynatów Zamoyskich i ich rodzin.

DZWONNICA barokowa wzniesiona w latach 1760-1775 według projektu Jerzego de Kawe. Jest czterokondygnacyjna z bramą w przyziemiu i nakryta baniastym neobarokowym hełmem.

Rzut poziomy za: Sztuka polska. Renesans i manieryzm, Arkady 2010

LITERATURA

Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Zlat M., Sztuka polska. Renesans i manieryzm, Warszawa 2010
Żabicki J., Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia, Arkady 2013

{gallery}polska/lubelskie/zamosc_katedra{/gallery}

Lublin, kaplica zamkowa Trójcy Świętej

Lublin, kaplica zamkowa Trójcy Świętej

Lokalizacja: Lublin, ul. Zamkowa 9 (51.250312, 22.573092)
Budowa: 3 ćwierć XIV w., 1395-1418
Styl: gotyk

HISTORIA. Lubelski zamek położony jest na wzgórzu w północno-wschodniej części starego miasta. Wzniesiony został w 3. ćwierci XIV w. z inicjatywy króla polskiego Kazimierza Wielkiego. Przy jego wschodnim krańcu usytuowana jest gotycka kaplica zamkowa Trójcy Świętej. Swój obecny wygląd zawdzięcza ona fundacji króla polskiego Władysława Jagiełły, z inicjatywy którego została rozbudowana w latach 1395-1418.

ARCHITEKTURA. Kaplica zamkowa to niewielka budowla składająca się z dwuprzęsłowego korpusu oraz jednoprzęsłowego, wielobocznie zamkniętego prezbiterium, wysuniętego poza dawny czworobok murów. Na zewnątrz kaplica opięta jest przyporami, między którymi znajdują się ostrołukowe okna. Fasada zachodnia zwieńczona jest późnorenesansowym szczytem z połowy XVII w. Kaplicę nakrywają dachy dwuspadowe. Fasadę zdobi też gotycko-renesansowy portal z 2. połowy XVI w., zamknięty łukiem półkolistym. Wnętrze kaplicy podzielone jest na dwie kondygnacje, w dolnej części znajdują się krypty. Prezbiterium i nawa kaplicy nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, w nawie wspartymi na ośmiobocznym filarze. Wewnątrz kilka portali późnogotyckich ostrołukowych i jeden zamknięty półkoliście.

WYSTRÓJ WNĘTRZA. Ściany wewnątrz kaplicy zdobi najlepiej zachowany w Polsce zespół malowideł rusko-bizantyjskich, które ukończono w 1418 r. z fundacji Władysława Jagiełły. Prace wykonał warsztat malarski na czele z mistrzem Andrzejem, w którego skłąd wchodzili przynajmniej dwaj inni malarze: Kyrył i Juszko. Cechy stylistyczne malowideł wskazują na powiązania ze szkołami twerską i nowogrodzką. Na sklepieniach przedstawiony został Chrystus Pantokrator w otoczeniu aniołów, na ścianach znajdują się prorocy i sceny z życia Chrystusa, Marii i świętych. Wśród malowideł znajdziemy też dwa portrety Władysława Jagiełły.

 LITERATURA

Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Żabicki J., Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia, Arkady 2013

Lublin, kaplica zamkowa Trójcy Świętej

{gallery}polska/lubelskie/lublin_kaplica_zamkowa{/gallery}

Lublin, kościół św. Stanisława, dominikanów

Lublin, kościół św. Stanisława, dominikanów

Lokalizacja: Lublin, Złota 9 (51.247821, 22.569848)
Budowa: 1342, 1575-XVII w.
Styl: renesans, barok

Jednym z ważniejszych zabytków Lublina jest kościół św. Stanisława, którego charakterystyczny późnorenesansowy szczyt fasady zamyka skośnie perspektywę ulicy Dominikańskiej.

HISTORIA. Przybycie dominikanów do Lublina związane było z misją św. Jacka Odrowąża na Ruś. Około połowy XIII w. powstał tu drewniany kościół i niewielki klasztor. Po 1342 r. nastąpiła fundacja murowanego gotyckiego kościoła, który bez większych zmian przetrwał do pożaru w 1575 r. W wyniku pożaru zawaleniu uległy sklepienia i doszczętnie wypaliło się wyposażenie świątyni. W czasie odbudowy kościoła nadano mu renesansowy charakter. Ostateczny kształt kościół uzyskał w XVII w. kiedy to trójnawowy korpus i prezbiterium otoczone zostały barokowymi kaplicami.

ARCHITEKTURA. Kościół posiada cechy renesansu i baroku. Złożony jest z trójprzęsłowego, trójnawowego korpusu halowego ujętego po bokach rzędami kaplic oraz trójprzęsłowego prezbiterium, zakończonego od wschodu barokową kaplicą Tyszkiewiczów. Do prezbiterium od południa dostawiona jest barokowa kaplica Firlejów oraz zakrystia. Od północy przylegają dwie kolejne kaplice, m.in. kaplica Ossolińskich. Zachodnia fasada kościoła ozdobiona jest  późnorenesansowym szczytem, podzielonym gęsto gzymsami i pilastrami oraz ujętym sterczynami. Fasadę zachodnią flankują też dwie niskie czworoboczne wieże. Prezbiterium i korpus nakrywają strome dachy dwuspadowe. Wnętrze kościoła nakrywają sklepienia kolebkowe z lunetami. Ściany wewnątrz rozczłonkowane są pilastrami i obwiedzione wydatnym gzymsem. Spośród kaplic bocznych wyróżniają się trzy kaplice: Firlejów (św. Krzyża), Tyszkiewiczów i Ossolińskich, wszystkie nakryte kopułami z latarniami.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W wystroju kościoła zwracają uwagę rokokowe ołtarze i ambona, wykonane około 1760 r. oraz zespół około 20 obrazów z XVII w., wśród nich przypisywane Tomaszowi Dolabelli, przedstawiające dzieje zakonu dominikanów z lat 1682-83 oraz historię lubelskiej relikwii św. Krzyża z 2. połowy XVII w. Warto wiedzieć, że w kościele tym od XV w. przechowywana była cenna relikwia Drzewa Krzyża Świętego która w 1991 r. została skradziona i dotąd nie udało się jej odnaleźć. Kaplica Firlejów została wzniesiona przy południowej ścianie prezbiterium w latach 1615-22. Jej wnętrze ozdobione jest podziałami i sztukateriami wykonanymi przez Jana Wolfa w 1630 r., uważanymi za najlepsze dzieło tego artysty. Kopułę kaplicy pokrywają stiukowe plakiety w sieci ornamentowanych wałków. Znajdują się tu renesansowy, piętrowy pomnik nagrobny Mikołaja (zm. 1526) i Piotra Firlejów ( zm. 1553), wykonany zapewne około 1560 r. w warsztacie Jana Marii Padovano. Kaplica Tyszkiewiczów zbudowana została w 1645 r. być może przez Jana Cangerle na przedłużeniu prezbiterium, na które na całej szerokości jest otwarta. Ozdobiona jest sztukateriami wykonanymi przez Jana Chrzciciela Falconiego w latach 1655-58, m.in. sześcioma postaciami proroków oraz malowidłami Sądu Ostatecznego na eliptycznej kopule i obrazami z dziejami Drzewa Krzyża Świętego.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia, ARKADY 2013

 LITERATURA

Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Turski S., Lublin. Najciekawsze zabytki i miejsca, Lublin br.
Żabicki J. Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia, ARKADY 2013
Strona internetowa: http://www.lublin.dominikanie.pl/

Lublin, kościół św. Stanisława, dominikanów

{gallery}polska/lubelskie/lublin_kosciol_dominikanow{/gallery}

Lublin, kościół św. Piotra i Pawła, kapucynów

Lokalizacja: Lublin, ul. Krakowskie Przemieście 42 (51.247693, 22.560779)
Budowa: 1726-33
Architekt: Karol Bay
Styl: późny barok

HISTORIA. Lubelski klasztor kapucynów położony jest poza obszarem Starego Miasta przy ulicy Krakowskie Przedmieście. Został ufundowany przez Pawła Karola Sanguszkę, marszałka wielkiego litewskiego i jego małżonkę Mariannę z Lubomirskich w 1721 r. naprzeciw należącego wtedy do Sanguszków pałacu. Zakonnicy przybyli do Lublina w 1724 r. a w latach 1726-33 wybudowane zostały budynki klasztorne i kościół według projektu architekta Karola Baya z Warszawy. W latach 1857-60 dostawiono do kościoła od wschodu neogotycką kaplicę Niepokalanego Serca NMP według projektu Bolesława Podczaszyńskiego. Kapucyni przebywali w Lublinie do kasaty klasztoru w ramach represji rosyjskich po powstaniu styczniowym w 1864 r. Odzyskali kościół i klasztor w 1919 r. i do dziś się nimi opiekują. 

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z prostokątnej, dwuprzęsłowej nawy, do której po obu stronach przylegają rzędy kaplic oraz z węższego prezbiterium zamkniętego ścianą prostą. Od wschodu do kościoła przylega duża neogotycka kaplica, zbudowana na planie prostokąta i zamknięta trójbocznie. Na zewnątrz opięta jest przyporami, między którymi znajdują się ostrołukowe okna. Fasada wzorowana jest na fasadzie warszawskiego kościoła kapucynów. W części środkowej rozczłonkowana pilastrami toskańskimi i zwieńczona trójkątnym szczytem, boczne części o podziałach ramowych ze spływami, na zakończeniach których ustawione zostały rzeźby śś. Piotra i Pawła. Kościół nakryty jest dachami dwuspadowym na nawą, prezbiterium i kaplicą NMP oraz dachami pulpitowymi nad kaplicami bocznymi. Ściany wewnątrz kościoła rozczłonkowane są pilastrami wspierającymi wydatny gzyms i nakryte sklepieniami kolebkowymi na gurtach. Kaplica NMP nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA późnobarokowe, wykonane po 1780 r. Składa się na nie siedem ołtarzy z obrazami malowanymi przez pochodzącego z Holandii Petera van Roya oraz ambona.

Pod chórem zakonnym mieści się krypta gdzie pochowany jest fundator klasztoru wraz z rodziną.

LITERATURA

Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, t. 22, Województwo lubelskie, Warszawa 1995
Żabicki J., Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia, Arkady 2013
Strona internetowa: http://www.kapucyni-lublin.pl/ (dostęp 12.03.2019)

{gallery}polska/lubelskie/lublin_kosciol_kapucynow{/gallery}

Lublin, kościół św. Józefa Oblubieńca, karmelitów bosych

Lokalizacja: Lublin, ul. Świętoduska 14 (51.249276, 22.565046)
Budowa: 1635-44
Styl: barok

HISTORIA. Kościół zbudowany został w latach 1635-44 dla karmelitanek bosych z fundacji Katarzyny z Kretków Sanguszkowej. Kościół i przylegający do niego klasztor pozostawały w posiadaniu karmelitanek do 1807 r., kiedy to na ich miejsce sprowadzili się karmelici bosi. Jednak już w 1864 r. na fali represji po powstaniu styczniowym karmelici musieli opuścić klasztor, który władze carskie zamieniły na koszary. Dopiero w 1919 r. kościół z klasztorem powróciły w ręce karmelitów, którzy opiekują się nim do dzisiaj.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z nawy i nieznacznie węższego prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą. Przy północno-zachodnim narożniku prezbiterium dostawiona jest smukła wieżyczka, nakryta barokowym hełmem z latarnią. Od wschodu kościół poprzedzony jest dwoma neorenesansowymi przybudówkami, wzniesionymi w 1903 r. według projektu architekta Stefana Szyllera, szerszą kruchtą i narożną wieżą-dzwonnicą, zwieńczoną attyką. Nawę i prezbiterium nakrywa stromy dach dwuspadowy, pokryty dachówką. Fasada frontowa zwieńczona jest szczytem ozdobionym arkadowo-pilastrowymi podziałami. Arkady szczytowe wypełnione zostały polichromiami przedstawiającymi Matkę Boską Szkaplerzną, św. Jana od Krzyża i św. Teresę z Avila. Zewnętrzne elewacje boczne rozczłonkowane są pilastrami wspierającymi wydatny gzyms konsolkowy, obiegający cały obiekt. Wnętrze kościoła nakryte jest sklepieniami kolebkowymi z lunetami, pokrytymi dekoracją sztukatorską. Ściany wewnątrz zostały rozczłonkowane podwójnie nakładającymi się pilastrami i pogłębionymi ślepymi arkadami, na pomieszczenie ołtarzy.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA stanowi barokowy ołtarz główny i cztery ołtarze boczne z tego samego czasu.

LITERATURA

Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Turski S., Lublin. Najciekawsze zabytki i miejsca, Lublin br.
Żabicki J., Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia, Arkady 2013
Strona internetowa: http://www.lublin.eu/Kosciol_pw_sw_Jozefa_i_klasztor_oo_Karmelitow-18-2063.html

{gallery}polska/lubelskie/lublin_kosciol_karmelitow{/gallery}

Lublin, kościół św. Agnieszki, dawny augustianów

Lokalizacja: Lublin, ul. Kalinowszczyzna 62 (51.252120, 22.588388)
Budowa: 1648, 1685-98
Styl: manieryzm, barok

HISTORIA. Augustianie wznieśli swój kościół na terenie dawnego przedmieścia Kalinowszczyzna, które oddalone jest o kilkanaście minut drogi od Starego Miasta. Budowa kościoła przebiegała w dwóch etapach, najpierw  do 1646 r. zbudowano prezbiterium a następnie w latach 1685-98 dobudowano korpus nawowy. W 1874 r. wzniesiono obecną dzwonnicę, wzorowaną na poprzedniej. Wcześniej bo w 1684 r. na fali represji po powstaniu styczniowym władze rosyjskie skasowały lubelski klasztor augustianów a kościół został przejęty przez duchowieństwo diecezjalne.

ARCHITEKTURA. Kościół jest budowlą barokową, chociaż prezbiterium posiada cechy tzw. renesansu lubelskiego. Złożony jest z trójnawowego korpusu o czterech przęsłach oraz węższego, trójprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego półkoliście. Całość nakrywają dachy dwuspadowe. Monumentalna fasada kościoła o dwóch kondygnacjach i trójkątnym szczycie łączy w sobie elementy późnorenesansowe i barokowe. Dolna kondygnacja posiada podziały ramowe zaś górna kondygnacja i szczyt rozczłonkowane są pilastrami. Dodatkowo szczyt ujęty jest spływami wolutowymi i obeliskami. Prezbiterium nakryte jest sklepieniem kolebkowym, pokrytym dekoracją listwową w typie lubelskim. Nawa główna nakryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami. Ściany wewnątrz nawy podzielone są zdwojonymi pilastrami, między którymi mieszczą się zamknięte półkoliście arkady międzynawowe.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest barokowe lub nowsze utrzymane w stylistyce barokowej, składają się na nie ołtarze oraz ambona. Na chórze znajdują się organy wykonane w 1896 r. w Fabryce Organów L. Blomberg i Syn w Warszawie.

LITERATURA

Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, t. 22, Województwo lubelskie, Warszawa 1995
Żabicki J., Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia, Arkady 2013

Strona internetowa: http://www.agnieszkakalina.pl/

{gallery}polska/lubelskie/lublin_kosciol_sw_agnieszki{/gallery}