Świebodzin, kościół św. Michała Archanioła

Lokalizacja: Świebodzin, ul. Szpitalna 2 (52.250847, 15.533618)
Budowa: 2. połowa XV w., po 1541
Architekt: Georg Curtio, Thomas Heintzio
Styl: gotyk

HISTORIA. Najciekawszym zabytkiem Świebodzina jest bez wątpienia późnogotycki kościół parafialny. Pierwsze wzmianki o jego istnieniu pochodzą z 1311 r. ale w 2. połowie XV w. został zastąpiony obecną murowaną świątynią. Po pożarze w 1541 r. nastąpiła rozbudowa kościoła w czasie której dobudowano czwartą nawę i rząd kaplic z emporamiPrace budowlane prowadzili muratorzy Georg Curtio i Thomas Heintzio. W 1570 r. kościół został przejęty przez luteranów, w rękach których pozostawał do 1651 r.W latach 1850-58 rozebrano grożącą zawalaniem wieżę i przeprowadzono gruntowną neogotycką restauracje pod kierunkiem architekta Alexisa Langera z Wrocławia. Powstała wtedy m.in. zachodnia fasada kościoła i szczyty przybudówek.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z trójnawowego i trójprzęsłowego halowego korpusu zamkniętego pięciobocznie z obejściem oraz z czwartą nawą dostawioną od północy i szeregiem kaplic z emporami od południa. Cały kościół nakrywa wspólny dach dwuspadowy. Elewacje kościoła opięte są przyporami, między którymi znajdują się ostrołukowe okna z maswerkami, trój- i czterodzielne. Neogotycka fasada zachodnia posiada formę wyniosłego maswerku ujętego w dwie ośmioboczne wieżyczki, zwieńczone iglicami. Wewnątrz nawy przekryte są sklepieniami sieciowymi wspartymi na ośmiobocznych filarach, kaplice i empory nakryte są sklepieniami gwiaździstymi i kryształowymi. Nawa główne i nawy boczne otwarte są ostrołukowymi arkadami.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Do najcenniejszych zabytków znajdujących się w kościele należy późnogotycki ołtarz główny powstały w warsztacie Mistrza Ołtarza z Gościszowic oraz późnogotycka grupa Ukrzyżowania umieszczona na belce tęczowej.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012

{gallery}polska/lubuskie/swiebodzin_kosciol_sw_michala{/gallery}

Gorzów Wielkopolski, katedra Wniebowzięcia NMP

Lokalizacja: Gorzów Wielkopolski, Obotrycka 10 (52.730833,15.239444)
Budowa
3. ćw. XIII w. – 1489 r.
Styl: gotyk

HISTORIA. Początki kościoła sięgają 3. ćw. XIII w. kiedy to został wzniesiony jako świątynia parafialna dla lokowanego w 1257 r. miasta Landsberg (Landisberch Nova). Został powiększony w 1489 r. o prezbiterium. Następnie w XVI i XVII w. przekształcono go wewnątrz, dostosowując do potrzeb liturgii protestanckiej. W 1621 r. podwyższono wieżę. W latach 1952-56 kościół został poddany regotycyzacji, kiedy to usunięto m.in. empory. W latach 1989-90 przedłużono w kierunku zachodnim zakrystię, której jasna elewacja kontrastuje z średniowiecznym murem a co gorsza przesłoniła gotycki portal północny.

ARCHITEKTURA. Kościół jest gotycki, zbudowany z cegły. składa się z trójnawowego, pięcioprzęsłowego korpusu o układzie pseudobazylikowym, krótkiego dwuprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego trójbocznie oraz przylegającej do korpusu zakrystii od północy i wieży od zachodu. Prezbiterium i korpus nakryte są dachami dwuspadowymi. Prezbiterium na zewnątrz opięte jest jednouskokowymi przyporami, zaś elewacje korpusu ujęte są lizenami. Od zachodu dostawiona jest masywna wieża, równa szerokością korpusowi, pięciokondygnacyjna, ozdobiona ostrołucznymi blendami, zwieńczona ośmioboczną nastawą i barokowym hełmem. Taki typ wieży był rozpowszechniony na trenie Brandenburgii i ma swoje korzenie w karolińskim westwerku. Do kościoła prowadzą trzy ostrołukowe, uskokowe portale, główny od zachodu oraz boczne od północy i południa. Wewnątrz prezbiterium nakryte jest sklepieniem gwiaździstym, z kolei korpus nakrywa sklepienie krzyżowo-żebrowe wsparte na ośmiobocznych filarach międzynawowych i filarach przyściennych rozczłonkowujących ściany wewnątrz kościoła. Nawy boczne otwarte są do nawy głównej ostrołukowymi arkadami. Wnętrze kościoła oświetlają dwudzielne ostrołukowe okna.

WYSTRÓJ WNĘTRZA. Najcenniejszym zabytkiem gorzowskiej katedry jest manierystyczny tryptyk z około 1600 r., z późnogotyckimi rzeźbami dwunastu apostołów, pochodzącymi z wcześniejszego ołtarza. W kruchcie w przyziemiu wieży urządzone zostało mauzoleum biskupów gorzowskich, gdzie spoczywa m.in. pierwszy biskup Wilhelm Pluta (zm. 1986).

Rzut poziomy za: Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012
Ratajczak T., Katedra w Gorzowie Wielkopolskim – Pomnik jubileuszu 750-lecia lokacji miasta, [w:} Zabytki Heritage, 2/2007

Skibiński Sz., Zalewska-Lorkiewicz K., Sztuka polska. Gotyk, t. 2, Warszawa 2010

{gallery}polska/lubuskie/gorzow_katedra{/gallery}