Tarnów, kościół św. Rodziny

Tarnów, kościół św. Rodziny, misjonarzy

Lokalizacja: Tarnów, ul. Krakowska 41 (50.008927, 20.976223)
Budowa: 1904-1906
Architekt: Jan Sas-Zubrzycki
Styl: neogotyk

HISTORIA. Kościół zbudowany w latach 1904-1906 na terenie ofiarowanym przez Konstancję Sanguszkową, dzięki ofiarności wiernych z diecezji tarnowskiej oraz Polaków z Ameryki i Prus. Autorem projektu był Jan Sas-Zubrzycki a pracami kierował Augustyn Tarkowski, budowniczy tarnowski. Konsekracji dokonał w 1908 r. biskup tarnowski Leon Wałęga. Do 1939 r. kościół służył jako garnizonowy. W 1944 r. został uszkodzony w wyniku działań wojennych, następnie odremontowany.

ARCHITEKTURA. Neogotycki kościół złożony z trójnawowego, bazylikowego korpusu z transeptem i prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Przy prezbiterium od zachodu dostawiona kaplica Matki Boskiej Różańcowej zaś od wschodu zakrystia ze skarbcem na piętrze, obie przybudówki zamknięte trójbocznie. Fasada południowa ujęta w dwie wysokie wieże, czworoboczne, na wysokości korpusu przechodzące w ośmioboczne, podzielone gzymsami na kondygnacje o nie równych wysokościach i nakryte ostrosłupowymi hełmami o ośmiobocznej podstawie, otoczonymi wieńcem ośmiu narożnych wieżyczek. Po bokach wież kwadratowe wieżyczki schodowe. Między wieżami ostrołukowe okno wypełnione maswerkiem, zwieńczone schodkowym szczytem. W dolnej części fasady trzy portale nakryte schodkowymi szczytami; portal główny dwuwejściowy, zamknięty w kształcie trójliścia, w nim mozaika przedstawiająca św. Rodzinę adorowaną przez aniołów wykonana według projektu rzeźbiarza Anatola Drwala z Tarnowa przez ceramika Bolesława Książka z Łysej Góry. Na zewnątrz kościół opięty jest szkarpami i obwiedziony fryzem arkadkowym umieszczonym pod gzymsem. Dachy nad prezbiterium i nawą główną dwuspadowe; nad transeptem ośmiopolowy, przechodzący w wieloboczną sygnaturkę z latarnią; nad nawami bocznymi pulpitowe, z wyjątkiem przęseł środkowych, nad którymi dachy namiotowe. Okna w transepcie i prezbiterium ostrołukowe z maswerkami. Wewnątrz przęsło w skrzyżowaniu transeptu ośmioboczne, jego ramiona prostokątne, przy nich płytkie kaplice, zamknięte trójbocznie oraz przedsionki; środkowe przęsła naw bocznych występują nieco na zewnątrz trójbocznie. Ściany rozczłonkowane blendami a w nawie głównej ostrołukowymi triforiami. Nawy boczne otwarte do głównej ostrołukowymi arkadami wspartymi na filarach. Sklepienia w prezbiterium i nawach krzyżowe, w ramionach transeptu sześciopolowe a w transepcie i kaplicy MB Różańcowej gwiaździste.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Polichromia wnętrza jest figuralna i ornamentalna z 1934 r. Witraże w oknach transeptu zostały wykonane w 1907 r. według projektu Stefana Matejki w Krakowskim Zakładzie Witrażów S.G. Żeleński. Przedstawiają św. Wincentego a Paulo z bł. Janem Gabrielem Perboyre i Franciszkiem Cletem oraz Matkę Bożą Niepokalanie Poczętą w otoczeniu aniołów. Witraże w nawach bocznych i kaplicach wykonał Zakład Benedikta Škardy w Brnie na Morawach w latach 1907-1909. Są to: Matka Boża Niepokalanie Poczęta, Matka Boża Częstochowska, św. Jan Ewangelista, św. Marek, św. Mateusz i św. Łukasz. Wyposażenie wnętrza jest w większości jednolite, neogotyckie z lat 1907-11. W prezbiterium umieszczony jest ołtarz główny z 1907 r., wykonany w zakładzie Ferdynanda Stuflessera w Tyrolu. Przy ścianach ustawione są stalle z lat 1909-1910. Na belce tęczowej znajduje się krucyfiks neogotycki z około 1910 r. W kościele zachowało się też kilka ołtarzy neogotyckich, z których dwa wykonane zostały w zakładzie Stuflessera. Także płaskorzeźba przedstawiająca Chrzest Chrystusa w Jordanie z 1907 r. umieszczona nad chrzcielnicą pochodzi z warsztatu. Chrzcielnica umieszczona w szafce ściennej, nad którą neogotycka płaskorzeźba przedstawiająca chrzest Chrystusa w Jordanie z 1907 r., pochodzi z warsztatu Stuflessera. Na chórze muzycznym ustawione są organy 25-głosowe wybudowane przez Kazimierza Żebrowskiego z Krakowa w roku 1911, przebudowane w 1962 r. przez Tadeusza Rajkowskiego z Włocławka. Niewielkie organy znajdują się też w kaplicy Matki Bożej Różańcowej, powstały w 1888 r. w firmie Rieger-Jaegerndorf a następnie zostały zakupione od tarnowskiego Towarzystwa Muzycznego. W kaplicy tej umieszczony jest neogotycki ołtarz z 1907 r., wykonany w zakładzie Stuflessera.

Tekst umieszczony 12.05.2005
Rzut poziomy za: Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013

LITERATURA

Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982
ks. Wojciech Kałamarz CM, Muzyka u Misjonarzy, Kraków 2009
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. I, Województwo krakowskie, z. 13, Powiat tarnowski, Warszawa 1953
Kornecki M., Kościoły diecezji tarnowskiej, [w:] Rocznik diecezji tarnowskiej na rok 1972, Tarnów 1972
Korpus witraży z lat 1800-1945 w kościołach rzymskokatolickich metropolii krakowskiej i przemyskiej, T. IV Diecezja tarnowska cz. 1 i 2, Kraków 2017
Krupiński A., Zabytki urbanistyki i architektury województwa tarnowskiego, Kraków 1989
Pasternak P., Katalog organów w diecezji tarnowskiej, maszynopis
Stefański K., Jan Sas Zubrzycki i Andrzej Lenik – z pracowni architekta i rzeźbiarza, Wrocław 2004
Strona internetowa: https://www.tarnowskiekoscioly.net/index.php/koscioly/11-tarnow-kosciol-sw-rodziny-misjonarzy

Tarnów, kościół św. Rodziny, misjonarzy

{gallery}polska/malopolskie/tarnow_kosciol_misjonarzy{/gallery}

Staniątki, kościół św. Wojciecha, benedyktynek

Lokalizacja: Staniątki, powiat Wieliczka (50.008887, 20.193871)
Budowa: 3. ćwierć XIII w.
Styl: wczesny gotyk

HISTORIA. Klasztor benedyktynek w Staniątkach został ufundowany w 1238 r. przez Klemensa z Brzeźnicy, kasztelana krakowskiego. Obecny kościół został zbudowany w 3. ćwierci XIII w. W 1. połowie XVI dobudowano kruchtę od północy a około 1756 r. z krużganka klasztornego wydzielono kaplice Matki Bożej Bolesnej.

ARCHITEKTURA. Wczesnogotycki kościół murowany z cegły, złożony z trójnawowego, trójprzęsłowego halowego korpusu i dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego ścianą prostą. Do prezbiterium od południa dostawiona jest zakrystia a do korpusu od północy kopułowa kruchta. Od południa do korpusu przylega kaplica Matki Bożej Bolesnej wydzielona około 1756 r. z krużganka klasztornego. Zachodnie przęsło korpusu podzielone jest na dwie kondygnacje, w dolnej przedsionek a w górnej chór dla zakonnic. Na zewnątrz ściany kościoła opięte są przyporami. W korpusie znajdują się okna ostrołukowe, w prezbiterium okna zamknięte półkoliście a we wschodniej ścianie prezbiterium duże okno zamknięte łukiem odcinkowym. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe z wieżyczką na sygnaturkę nad korpusem. Wnętrza kościoła nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe, w korpusie wsparte na czterech masywnych ośmiobocznych filarach. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych ostrołukowymi arkadami. W kościele zachowało się kilka barokowych portali z trójkątnymi i półkolistymi odcinkowymi naczółkami.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest barokowe i późnobarokowe, powstało ono w latach 1759-62. W ołtarzu głównym umieszczony jest obraz Niepokalanego Poczęcia NMP z końca XVI w. W kościele znajduje się kilka ołtarzy bocznych z XVII i XVIII w. W jednym z nich umieszczona jest późnogotycka rzeźba Ukrzyżowania z początku XVI w. W ołtarzu południowej kaplicy znajduje się obraz Matki Bożej Bolesnej z XVI w. W łuku tęczy umieszczony jest późnobarokowy krucyfiks. Ściany i sklepienia kościoła pokryte są rokokową polichromią wykonaną w 1760 r. przez Andrzeja Radwańskiego. Malarz przedstawił m.in.: osiem błogosławieństw, papieża Grzegorza IX, papieży benedyktyńskich, nadanie przywilejów św. Benedyktowi, śmierć św. Wojciecha oraz sceny związane z rodziną fundatora klasztoru Klemensa z Brzeźnicy, który pochowany został w zakrystii wraz z zoną Radawą oraz córką benedyktynką Wizenną.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. I, Województwo krakowskie, z. 2, Powiat bocheński, Warszawa 1953
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Strona nternetowa: https://www.benedyktynki.eu (dostęp 19.10.2021)

{gallery}polska/malopolskie/staniatki_kosciol_benedyktynek{/gallery}

 

Wadowice, bazylika Ofiarowania NMP

Wadowice, bazylika Ofiarowania NMP

Lokalizacja: Wadowice, pl. Jana Pawła II 1 (49.883569, 19.493921)
Budowa: około 1440, 1790-92, koniec XIX w.
Styl: gotyk, późny barok, neorenesans

Bazylika w Wadowicach nie jest zabytkiem wysokiej klasy. Jej znaczenie wynika ze związku z osobą Karola Wojtyły, który w tej świątyni został ochrzczony i dla którego był to świątynia parafialna do czasu opuszczenia Wadowic.

HISTORIA. Około 1440 r. zbudowane zostało gotyckie prezbiterium, do którego w latach 1790-92 dobudowano barokowo-klasycystyczny korpus nawowy z wieżą od frontu. W 1854 r. przy prezbiterium i po bokach wieży dobudowane zostały kaplice boczne. W końcu XIX w. powstała neobarokowa fasada kościoła według projektu krakowskiego architekta Tomasza Prylińskiego. W kościele tym 20 czerwca 1920 r. został ochrzczony Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II. W 1945 r. kościół został uszkodzony w wyniku sowieckiego ostrzału artyleryjskiego. W 1986 r. przebudowano wnętrze kościoła, łącząc prezbiterium z kaplicami bocznymi.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony z trójnawowego, trójprzęsłowego korpusu i dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego ścianą prostą, z kaplicami i przybudówkami zakrystyjnymi po bokach. Fasada trójdzielna o zaokrąglonych narożnikach, z wgłębnym portykiem w części środkowej, mieszczącym wejście główne i balkon z balustradą, zwieńczonym odcinkowym naczółkiem. W bocznych polach znajdują się nisze z posągami śś. Stanisława i Wojciecha, wykonanymi przez rzeźbiarza Zygmunta Langmana z Krakowa. Dolna część fasady zwieńczona jest wydatnym gzymsem z balustradą, na której ustawione są posągi śś. Piotra i Pawła oraz Matki Bożej między nimi, będące również dziełem Zygmunta Langmana. Nad środkową częścią wznosi się czworoboczna wieża, ujęta spływami i nakryta neobarokowym hełmem baniastym. Prezbiterium i nawa główna nakryte są wspólnym dachem dwuspadowym, nada nawami bocznymi i kaplicami przy prezbiterium dachy jednospadowe. Wewnątrz prezbiterium nakrywa sklepienie krzyżowo-żebrowe, nad korpusem sklepienia żaglaste wsparte na kwadratowych filarach opiętych parami pilastrów.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W kościele znajdują się neobarokowe i neogotyckie ołtarze. W ołtarzu głównym umieszczony jest obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. W kaplicy na lewo od prezbiterium ustawiona jest neogotycka chrzcielnica, przy której w 1920 r. został ochrzczony Karol Wojtyła. W kaplicy po północnej stronie wieży znajduje się łaskami słynący obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy, ukoronowany w przez Jana Pawła II w 1999 r. W kaplicy po południowej stronie wieży złożone zostały relikwie św. Jana Pawła II oraz elementy papieskiego ołtarza z czasu wizyty w Wadowicach papieża Benedykta XVI w 2006 r. Wykonana w latach 2002-2005 polichromia przedstawia papieskie nauczanie, zawarte w encyklikach, adhortacjach i listach apostolskich, do których ilustracją są sceny ze Starego i Nowego Testamentu.

LITERATURA

Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. I, Województwo krakowskie, z. 14, Powiat wadowicki, Warszawa 1953
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Strona internetowa: https://www.wadowicejp2.pl (dostęp 14.11.2020)

Wadowice, bazylika Ofiarowania NMP

{gallery}polska/malopolskie/wadowice_bazylika_ofiarowania_nmp{/gallery}

Zakopane-Jaszczurówka, kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa

Lokalizacja: Zakopane, Droga Oswalda Balzera (49.284274, 20.001476)
Budowa: 1904-06
Architekt: Stanisław Witkiewicz
Styl:  zakopiański

HISTORIA. Przy drodze z Zakopanego do Morskiego Oka położona jest kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa. Świątynia został wzniesiona w latach 1904-06 według projektu Stanisława Witkiewicza, twórcy stylu zakopiańskiego. Fundatorem kaplicy był Witold Uznański. Kaplica obecnie pełni funkcję kościoła filialnego parafii w Toporowej Cyrhli.

ARCHITEKTURA. Kaplica wzniesiona z drewna w stylu zakopiańskim w konstrukcji zrębowej. Złożona jest z nawy oraz niewielkiego prostokątnego prezbiterium. Posadowiona jest na wysokim kamiennym podmurowaniu wyrównawczym ze schodami i tarasem. Ściany kaplicy nie zostały oszalowane, w górnej kondygnacji rozmieszczone są półkoliste okna, zaś w dolna kondygnacja otoczona jest arkadowymi podcieniami. Kaplica nakryta jest stromym dachem dwuspadowym, pobitym gontem i zwieńczonym wieżyczką na sygnaturkę. Nad wejściem w nakrytej dwuspadowym dachem kapliczce umieszczona jest rzeźba Chrystusa Frasobliwego, dzieło Janosa z Dębna Podhalańskiego.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W oknach prezbiterium znajdują się dwa witraże z herbami Polski i Litwy wykonane według projektu Stanisława Witkiewicza. Ołtarz główny także zaprojektowany przez Witkiewicza został wykonany w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem. Późniejsze bo z lat 50-tych XX w. są dwa ołtarze boczne Matki Bożej i św. Józefa. Stacje drogi krzyżowej malowane na szkle przez Jana Jachimiaka, rzeźbiony w drewnie dębowym żyrandol.

LITERATURA

Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982
Kościoły drewniane Karpat i Podkarpacia, opr. zb., Pruszków 2001
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013

{gallery}polska/malopolskie/zakopane_jaszczurowka{/gallery}

Kraków, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa

Kraków, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, jezuitów

Lokalizacja: Kraków – Wesoła, ul. Kopernika 26 (50.062031, 19.948608)
Budowa: 1909-1912
Architekt: Franciszek Mączyński
Styl: wczesny modernizm 

HISTORIA. Kościół zbudowany został w latach 1909-1912 według projektu Franciszka Mączyńskiego dla zakonu jezuitów.

ARCHITEKTURA. Modernistyczny kościół posiada elementy gotyku, baroku i secesji. Zbudowany został z cegły z wykorzystaniem kamienia do detali architektonicznych. Złożony z trójnawowego, trójprzęsłowego bazylikowego korpusu oraz zamkniętego półkoliście prezbiterium z parą kaplic po bokach. Do naw bocznych przylegają półkoliste wnęki na pomieszczenie ołtarzy. Fasada frontowa zwieńczona jest trójkątnym szczytem ozdobionym barwnymi ceramicznymi płytkami, poniżej znajduje się duża rozeta a pod nią półkolisty portal wejściowy. Do fasady dostawiona jest wysoka wieża, w dolnej części kwadratowa, przechodząca w ośmiobok i w najwyższej kondygnacji dwunastobok, nakryta jest pseudobarokowym hełmem z latarnią. W przyziemiu wieży znajduje się półkolisty portal z rzeźbą Chrystusa wykonaną przez Xawerego Dunikowskiego w latach 1910-12. Elewacje boczne nawy głównej przeprute są owalnymi oknami, zaś prezbiterium oświetlają okna zamknięte półkoliście. Nawa główna i prezbiterium nakryte są wspólnym dachem dwuspadowym. Nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Wewnątrz nawa główna otwarta jest do naw bocznych półkolistymi arkadami, wspartymi na filarach na przemian czworobocznymi i owalnymi. Nawa główna, prezbiterium i nawy boczne nakryte są sklepieniami krzyżowymi.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA został wykonane dużym nakładem środków przez wybitnych polskich artystów. Dekorację malarską sklepień wykonał Jan Bukowski w latach 1914-21. Mozaiki powstały w 1913 r. według projektów Piotra Stachiewicza i Leonarda Stroynowskiego z wyjątkiem tej umieszczonej w apsydzie, powstałej w weneckim zakładzie Gianesiego. Krucyfiks w łuku tęczy wykonał w 1917 r. Jan Raszka. Rzeźby w bocznych ołtarzach są dziełem Karola Hukana. Ołtarzyk z popiersiem i relikwiarzem bł. O. Jana Beyzyma jest dziełem Czesława Dźwigaja.

Po wschodniej stronie kościoła znajduje się pomnik projektanta kościoła Franciszka Mączyńskiego, dzieło Xawerego Dunikowskiego.

LITERATURA

Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Rożek M., Gondkowa B., Leksykon kościołów Krakowa, Kraków 2003
Rożek M., Urbs celeberrima. Przewodnik po zabytkach Krakowa, Kraków 2006
Strona internetowa: http://bazylikaserca.pl/

Kraków, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa

{gallery}polska/malopolskie/krakow_kosciol_nspj{/gallery}

Inne kościoły w Krakowie

Kraków, katedra św. Wacława i św. Stanisława
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP (Mariacki)
Kraków, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Kraków, kościół św. Trójcy, dominikanów
Kraków, kościół św. Andrzeja

Kraków, kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Małgorzaty
Kraków, kościół Bożego Ciała
Kraków, kościół św. Krzyża
Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła
Kraków, kościół św. Anny

Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła, benedyktynów w Tyńcu
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP i św. Wacława, cystersów

Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP, kamedułów na Bielanach
Kraków, kościół św. Barbary
Kraków, kościół Przemienienia Pańskiego, pijarów
Kraków, kościół Nawrócenia św. Pawła, misjonarzy

Kraków, kościół św. Floriana
Kraków, kościół św. Bernardyna, bernardynów
Kraków, kościół św. Marka
Kraków, kościół św. Michała Archanioła i św. Stanisława biskupa
Kraków, kościół św. Marcina
Kraków, kościół św. Franciszka Salezego, wizytek

Kraków, kościół Nawiedzenia NMP, karmelitów na Piasku
Kraków, kościół Trójcy Przenajświętszej, bonifratrów
Kraków, kościół św. Wojciecha
Kraków, kościół Najświętszego Salwatora
Kraków, kościół św. Łazarza
Kraków, kościół św. Grzegorza
Kraków, kościół św. Teresy od Jezusa i św. Jana od Krzyża
Kraków, kościół Zwiastowania NMP, kapucynów
Kraków, kościół św. Bartłomieja
Kraków, kościół św. Józefa
Kraków, kościół św. Stanisława Kostki
Kraków, kościół św. Szczepana
Kraków, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Kraków, kościół Matki Bożej Królowej Polski (Arka Pana)

Dębno, kościół św. Małgorzaty

Lokalizacja: Dębno, pow. Brzesko (49.961272, 20.717183)
Budowa: 1470-1504
Architekt: Marcin Proszko i Jan Murator
Styl:  gotyk

HISTORIA. Kościół w Dębnie koło Brzeska należy do najbardziej okazałych gotyckich świątyń zbudowanych na małopolskiej prowincji. Został wzniesiony w latach 1470-1504 r. z fundacji kasztelana krakowskiego Jakuba z Dębna. Przy budowie kościoła czynny był warsztat murarski Marcina Proszko i Jana Muratora, ten sam, który pracował przy wznoszeniu pobliskiego zamku. W 1789 r. podwyższono wieżę o drewnianą, nadwieszaną izbicę. W latach 1899-1903 kościół został gruntownie odnowiony pod kierunkiem konserwatora Zygmunta Hendla

ARCHITEKTURA. Jest to kościół gotycki, murowany z kamienia i cegły. Złożony z prostokątnej nawy i dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego ścianą prostą, przy którym od północy znajduje się zakrystia. Przy nawie od południa kruchta a od zachodu kwadratowa wieża z kruchtą, do wysokości nawy murowana, wyżej drewniana w formie nadwieszonej na kroksztynach izbicy (w izbicy belka z datą 1789), nakryta hełmem namiotowym, pokrytym gontem. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, między którymi rozmieszczone są dwudzielne ostrołukowe okna. Elewacje prezbiterium i nawy zwieńczone są ceglanymi szczytami z ostrołukowymi blendami. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe z neogotycką wieżyczką na sygnaturkę nad nawą. Wewnątrz prezbiterium nakrywa sklepienie krzyżowo-żebrowe, zaś w nawie drewniany strop kasetonowy z około 1903 r. Arkada tęczy ostrołukowa z profilowaną belką tęczową. We wschodnim murze prezbiterium znajduje się tabernakulum ścienne w ramie późnogotyckiej. Zachował się duży zespół siedmiu portali ostrołukowych, pięć z nich profilowanych, schodkowych z laskowaniem w typie tzw. Długoszowskim; na jednym z nich kartusz z herbem Odrowąż Dębińskich. 

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W kościele warto zwrócić uwagę na umieszczoną w ołtarzu głównym XIX-wieczną kopię późnogotyckiego tryptyku z lat 1510-1520, ufundowanego przez Jakuba z Dębna i jego żonę Barbarę z Jarosławskich. Klęczące postaci fundatorów wraz z dziećmi zostały ukazane u dołu głównej części ołtarza wraz z przedstawieniem Trójcy Świętej. Oryginał dzieła wystawiony jest w Kamienicy Szołayskich, oddziale Muzeum Narodowego w Krakowie.

Tekst umieszczony 12.10.2005
Autorem zdjęć z wnętrza kościoła jest Andrzej Mleczko
Rzut poziomy za: Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013

LITERATURA

Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982
Gadomski J., Gotyckie malarstwo tablicowe Małopolski 1500-1540, Warszawa- Kraków 1995
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. I, Województwo krakowskie, z. 3, Powiat brzeski, Warszawa 1953
Kornecki M., Kościoły diecezji tarnowskiej, [w:] Rocznik diecezji tarnowskiej na rok 1972, Tarnów 1972
Luchter Krupińska L., Budowle sakralne Dębna, Dębno 2004
Strona internetowa: http://tarnowskiekoscioly.net/index.php/koscioly/36-debno-kosciol-sw-malgorzaty

{gallery}polska/malopolskie/debno_kosciol_sw_malgorzaty{/gallery}

Kraków, kościół Matki Bożej Królowej Polski (Arka Pana)

Kraków, kościół Matki Bożej Królowej Polski (Arka Pana)

Lokalizacja: Kraków-Bieńczyce, ul. Obrońców Krzyża 1 (50.084973, 20.029317)
Budowa: 1967-77
Architekt: Wojciech Pietrzyk
Styl: modernizm

HISTORIA. Kościół zwany popularnie od swojego kształtu Arką Pana był pierwszą świątynią zbudowaną na terenie Nowej Huty od momentu utworzenia kombinatu metalurgicznego. Powstał po latach sprzeciwu władz komunistycznych i długich staraniach wiernych z proboszczem ks. Józefem Gorzelanym oraz przy wydatnym wsparciu ówczesnego kardynała Karola Wojtyły. Zbudowany został w latach 1967-1977 według projektu Wojciecha Pietrzyka.

ARCHITEKTURA. Modernistyczny kościół był inspirowany kaplicą w Ronchamp, projektowaną przez Le Corbusiera. Zbudowany jest na planie nieregularnego owalu i został podparty na maszcie zwieńczonym krzyżem. Na zewnątrz ściany kościoła pochylone są do środka i mają formę wydętych żagli. Całość nakrywa dach łupinowy, wysunięty poza obręb ścian. Wnętrze kościoła jest jednoprzestrzenne i oświetlone pasem okiem u zwieńczenia ścian.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ołtarz główny posiada kształt dłoni, po jego lewej stronie umieszczone jest tabernakulum, symbolizujące ster arki. W środkowej części kościoła znajduje się monumentalna figura Ukrzyżowanego Chrystusa, wykonana z brązu przez Bronisława Chromego. Stacje Męki Pańskiej wykonał w latach 1980-83 malarz Mariusz Lipiński, ukazują one Mękę Chrystusa w krajobrazie polskiej wsi. W przedsionku podziemnej kaplicy św. Maksymiliana Marii Kolbego umieszczone są ekspresyjne rzeźby Antoniego Rząsy – Piety Polskie, symbolizujące martyrologię Polaków w czasie II wojny światowej: Rok 1939, Requiem, Oświęcim, Westerplatte, Ziemia Polska, Konająca Warszawa. W kaplicy uwagę przykuwa rzeźba św. Maksymiliana, dzieło A. Rząsy oraz umieszczona w kamiennej wnęce Madonna, wykonana z odłamków wydobytych z ciał polskich żołnierzy po bitwie pod Monte Cassino.

LITERATURA

Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Rożek M., Gondkowa B., Leksykon kościołów Krakowa, Kraków 2003
Rożek M., Urbs celeberrima. Przewodnik po zabytkach Krakowa, Kraków 2006
Smaga M., Kościół Marki Bożej Królowej Polski (Arka Pana), [w:] http://szlakmodernizmu.pl/szlak/baza-obiektow/arka-pana (dostęp 22.02.2017)

Kraków, kościół Matki Bożej Królowej Polski (Arka Pana)

{gallery}polska/malopolskie/krakow_kosciol_arka_pana{/gallery}

Kościoły w Krakowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Kraków, katedra św. Stanisława i św. Wacława
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP (Mariacki)

Kraków, kościół Bożego Ciała
Kraków, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Kraków, kościół Matki Bożej Królowej Polski (Arka Pana)
Kraków, kościół Najświętszego Salwatora
Kraków, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa
Kraków, kościół Nawiedzenia NMP, karmelitów na Piasku
Kraków, kościół Nawrócenia św. Pawła, misjonarzy
Kraków, kościół Przemienienia Pańskiego, pijarów

Kraków, kościół św. Trójcy, dominikanów
Kraków, kościół św. Andrzeja
Kraków, kościół św. Anny
Kraków, kościół św. Barbary
Kraków, kościół św. Bartłomieja
Kraków, kościół św. Bernardyna, bernardynów
Kraków, kościół św. Floriana
Kraków, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Kraków, kościół św. Franciszka Salezego, wizytek
Kraków, kościół św. Grzegorza
Kraków, kościół św. Józefa

Kraków, kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Małgorzaty
Kraków, kościół św. Krzyża
Kraków, kościół św. Łazarza
Kraków, kościół św. Marka
Kraków, kościół św. Michała Archanioła i św. Stanisława biskupa
Kraków, kościół św. Marcina

Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła
Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła, benedyktynów w Tyńcu
Kraków, kościół św. Stanisława Kostki

Kraków, kościół św. Szczepana
Kraków, kościół św. Teresy od Jezusa i św. Jana od Krzyża
Kraków, kościół św. Wojciecha
Kraków, kościół Trójcy Przenajświętszej, bonifratrów
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP i św. Wacława, cystersów
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP, kamedułów na Bielanach
Kraków, kościół Zwiastowania NMP, kapucynów

Zebrzydowice, kościół św. Michała Archanioła

Lokalizacja: Zebrzydowice, powiat Wadowice (49.882953, 19.680626)
Budowa: 1599-1602
Architekt: Giovanni Maria Bernardoni
Styl: manieryzm

HISTORIA. Wyjątkowym zabytkiem, powstałym w wyniku szerzących się idei kontrreformacyjnych jest kościół w Zebrzydowicach. Zbudowany został w latach 1599-1602 z fundacji Mikołaja Zebrzydowskiego, wojewody krakowskiego i marszałka wielkiego koronnego, gorliwego katolika i zwolennika kontrreformacji. Autorem projektu kościoła był jezuicki architekt Giovanni Maria Bernardoni, który nadał świątyni formy północnowłoskiego manieryzmu.

ARCHITEKTURA. Manierystyczny kościół złożony jest z trójprzęsłowej nawy, której ostatnie poszerzone przęsło tworzy namiastkę transeptu oraz z dwuprzęsłowego półkoliście zakończonego prezbiterium. Na styku nawy i prezbiterium dostawione są dwie wieże, zaś po bokach prezbiterium znajdują się przybudówki zakrystyjne. Kościół nakrywa wspólny, stromy dach dwuspadowy z wieżyczką na sygnaturkę z latarnią nad nawą. Fasada zachodnia jest gładka, pozbawiona podziałów i artykulacji. Jedynie w narożnikach ujęta jest lizenami a mało wydatny gzyms wydziela trójkątny fronton, pozbawiony dekoracji. W środkowej części fasady mieści się duży portal wejściowy, ujęty plastrami dźwigającymi belkowanie z tryglifami i rozetami oraz trójkątny przyczółek. Powyżej znajduje się duże półkoliście zamknięte okno. Po bokach rozmieszczone są półkoliste nisze z posągami świętych. Elewacje zewnętrzne nawy opięte są przyporami, nawa, prezbiterium i wieże ozdobione są w narożnikach lizenami. Wieże kwadratowe, dwukondygnacjowe, nakryte są namiotowymi daszkami. Ściany wewnątrz rozczłonkowane są pilastrami. Prezbiterium i nawa nakryte są sklepieniem kolebkowym z lunetami. Przybudówki zakrystyjne przy prezbiterium otwarte są półkolistymi arkadami, nad nimi empory także otwarte półkoliście.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Z wyposażenie kościoła wyróżniają się późnorenesansowe ołtarze z początku XVII w. W ołtarzu głównym umieszczony jest barokowy obraz Zwiastowania a w zwieńczeniu znajduje się gotycka rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem na lwie z około 1400 r.

LITERATURA

Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. I, Województwo krakowskie, z. 14, Powiat wadowicki, Warszawa 1953
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Zlat M., Sztuka polska. Renesans i manieryzm, Warszawa 2010

{gallery}polska/malopolskie/zebrzydowice_kosciol_sw_michala{/gallery}

Zawada, kościół św. Marcina

Lokalizacja: Zawada, powiat Tarnów (49.984600, 21.012255)
Budowa: 2. połowa XV w.
Styl: późny gotyk

HISTORIA. Na szczycie Góry św. Marcina w podtarnowskiej wsi Zawada,  położony jest drewniany kościół, którego patronem jest właśnie święty biskup z Tours. Poprzedni kościół stał na tym miejscu już zapewne w XII w., jednak obecna gotycka świątynia powstała w 2. połowie XV w. a dzisiejszy wygląd zyskała przez dostawienie wieży w XVII w. i dobudowę sobót w XVIII w.

ARCHITEKTURA. Jest to drewniany kościół wzniesiony w konstrukcji zrębowej, kryty gontem. Złożony jest z nawy i zamkniętego trójbocznie prezbiterium z zakrystią od północy. Z przedniej części nawy wyrasta czworoboczna wieża o konstrukcji słupowej z nadwieszaną izbicą i nakryta spadzistym daszkiem. Kościół nakryty został dachem dwuspadowym o wspólnej kalenicy, ponadto z trzech stron otoczony jest sobotami. Wnętrze nakryte jest stropem płaskim.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Na belce tęczowej znajduje się barokowy krucyfiks z XVIII w., zaś pod nią zawieszony jest łańcuch, według tradycji wyrzeźbiony z jednego kawałka drzewa przez niewidomego pasterza. Chór muzyczny wsparty jest na dwóch słupach, a w jego parapet wstawione zostały cztery płaskorzeźby późnogotyckie z początku XVI w., pochodzące być może z warsztatu Stanisława Stwosza. W barokowym ołtarzu głównym umieszczony jest obraz św. Marcina z 1. połowy XVII w. Inny wizerunek patrona kościoła znajduje się na zawieszonym na ścianie, wotywnym obrazie ks. Andrzeja Tarły, prepozyta kolegiaty tarnowskiej, na którym św. Marcin prezentuje Chrystusowi fundatora.

LITERATURA

Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. I, Województwo krakowskie, z. 13, Powiat tarnowski, Warszawa 1953
Kornecki M., Kościoły diecezji tarnowskiej, [w:] Rocznik diecezji tarnowskiej na rok 1972, Tarnów 1972
Kornecki M., Kościoły drewniane w Małopolsce, Kraków 1999
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Krupiński A., Zabytki urbanistyki i architektury województwa tarnowskiego, Kraków 1989
Strona internetowa: http://tarnowskiekoscioly.net/index.php/koscioly/115-zawada-kosciol-sw-marcina

 

{gallery}polska/malopolskie/zawada_kosciol_sw_marcina{/gallery}

Zator, kościół śś. Wojciecha i Jerzego

Lokalizacja: Zator, ul. Kościuszki 3 (49.5625, 20.636389)
Budowa: około 1400
Styl: gotyk

HISTORIA. Gotycki kościół parafialny w Zatorze położony jest na wschód od rynku, w sąsiedztwie zamku. Zbudowany został około 1400 r. w dolnych partiach murów z kamienia łamanego oraz wyżej z cegły. Kilka razy był remontowany i odnawiany, największe zmiany wprowadzono w 1836 r. kiedy podwyższono wieżę według projektu Franciszka Marii Lanciego oraz około 1960 r. kiedy to w korpusie wprowadzono sklepienie żelbetowe.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z trójnawowego korpusu halowego o czterech przęsłach i krótszego dwuprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego pięciobocznie. Przy prezbiterium od północy mieści się zakrystia zamknięta od wschodu wielobocznie. Nawy korpusu zamknięte są poligonalnymi kaplicami od wschodu. Z kolei w północno zachodnim narożu korpusu znajduje się czworoboczna wieża wysoka na 22 metry, o czterech kondygnacjach, nakryta ostrosłupowym hełmem, ujętym czterema wieżyczkami. W elewację zachodnią dolnej kondygnacji wieży wmurowany jest maswerk z około 1400 r., pochodzący prawdopodobnie z prezbiterium kościoła. Na zewnątrz kościół opięty jest uskokowymi przyporami, szczyt zachodni jest schodkowy ze sterczynami. Wewnątrz prezbiterium nakryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym na wspornikach. Korpus nakryty został nowym sklepieniem żelbetowym. Arkada tęczy jest ostrołukowa, również okna posiadają zamknięcia ostrołukowe. Zachowały się trzy gotyckie portale ciosowe. Jeden prowadzi z prezbiterium do zakrystii z nadprożem o wykroju ośli grzbiet, drugi w wejściu do prezbiterium od południa z h. Odrowąż oraz trzeci najciekawszy prowadzący do korpusu od południa, zamknięty łukiem w ośli grzbiet zwieńczony pinaklami z kwiatonami.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ze skromnego wyposażenia wnętrza wyróżnia się brązowa chrzcielnica gotycka, ufundowana w 1462 r. przez księcia zatorskiego Wacława.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. I, Województwo krakowskie, z. 14, Powiat wadowicki, Warszawa 1953
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Strona internetowa: http://www.zator.diecezja.pl/

{gallery}polska/malopolskie/zator_kosciol_ss_wojciecha_i_jerzego{/gallery}