Warszawa, kościół św. Anny w Wilanowie

Warszawa, kościół św. Anny w Wilanowie

Lokalizacja: Warszawa – Wilanów, Stanisława Kostki Potockiego 18 (52.166135, 21.087424)
Budowa:
1772-1775, 1857-1870
Architekt:
Leonard Marconi
Styl:
neorenesans

HISTORIA. W XVII w. w Wilanowie istniał drewniany kościół p.w. św. Mikołaja i św. Anny. W latach 1772-1775 wzniesiono murowany kościół z fundacji Aleksandra Czartoryskiego i jego córki Izabeli Lubomirskiej według projektu Jana Kotelnickiego. W latach 1857-1870 nastąpiła rozbudowa kościoła z inicjatywy kolejnych właścicieli Wilanowa, Augusta i Aleksandry Potockich. Autorem projektu był warszawski architekt Henryk Marconi, który przygotował projekt nawiązujący do włoskiego renesansu. Po śmierci architekta prace nadzorowali jego synowie Władysław i Karol. W wyniku przeprowadzonych prac powiększono prezbiterium, dobudowano nawy boczne i dwie kaplice, wzniesiono kopułę oraz nową fasadę.

ARCHITEKTURA. Neorenesansowy kościół złożony jest z trójprzęsłowego, trójnawowego, bazylikowego korpusu, transeptu i prezbiterium zakończonego ścianą prostą. Do obu ramion transeptu przylegają ośmioboczne kopułowe kaplice. Od południa i północy do prezbiterium dostawione są zakrystie, zaś od wschodu otwarta arkadowa kaplica. Fasada frontowa jest dwukondygnacjowa, ujęta po bokach niewielkimi cofniętymi wieżami, ze środkową zryzalitowaną częścią zwieńczoną trójkątnym szczytem z posągami klęczących aniołów. Na osi fasady znajduje się wgłębny portyk, zamknięty półkolistą konchą i przedzielony belkowaniem z balustradą, które wspierają się na dwóch kolumnach. W bocznych polach dolnej kondygnacji mieszczą się nisze z posągami świętych Piotra i Pawła. W narożach górnej kondygnacji ustawione są rzeźby świętych Jana i Andrzeja. Wieże kwadratowe, podzielone na trzy kondygnacje, z których środkowa przebita półkolistymi prześwitami. Elewacje boczne posiadają podziały ramowe, w nawie głównej z oknami zamkniętymi łukami odcinkowymi. Nad prezbiterium i ramionami transeptu wznoszą się trójkątne szczyty zwieńczone posągami świętych. Nawa główna, prezbiterium i ramiona transeptu nakryte są dachami dwuspadowymi, nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła z latarnią na wysokim tamburze, oświetlona dużymi oknami zamkniętymi półkoliście. Kopuły nad kaplicami bocznymi częściowo wtopione są w ramiona transeptu. Wewnątrz ściany nawy głównej opięte są pilastrami dźwigającymi wydatny gzyms z belkowaniem. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych półkolistymi arkadami. Nawę nakrywa sklepienie kolebkowo-krzyżowe na gurtach z lunetami.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Dzięki mecenatowi przedstawicieli rodu Potockich kościół posiada interesujące wyposażenie wnętrza. W prezbiterium znajduje się neorenesansowy ołtarz główny, zaprojektowany przez Antoniego Sikorskiego i Leonarda Marconiego z czerwonego, szarego i białego marmuru. W polu głównym ołtarza umieszczony jest obraz Zwiastowanie NMP namalowany we Włoszech w XVII w. i przeniesiony z zamkowej kaplicy w Nowym Wiśniczu, Przy balustradzie oddzielającej prezbiterium ustawiona jest późnobarokowa chrzcielnica z XVIII w. W nawie znajduje się neorenesansowa ambona z 2. połowy XVIII w. zaprojektowana przez Leonarda Marconiego. W ołtarzu na zakończeniu lewej nawy umieszczono obraz św. Barbary namalowany przez Franciszka Drewczyńskiego, zaś w ołtarzu prawej nawy znajduje się rzeźba Ecce Homo, dzieło Henryka Stattlera z Krakowa. W kaplicy Matki Bożej Łaskawej umieszczony jest obraz patronki namalowany w 1860 r. przez Leopolda Kuppelweisera z Wiednia. W kaplicy tej znajdują się też sarkofagi i epitafia właścicieli Wilanowa z rodu Potockich, m.in. Stanisława Kostki Potockiego (zm. 1825). W przeciwległej kaplicy św. Anny znajduje się obraz patronki namalowany przez Leopolda Nowotnego.

LITERATURA

Popkowicz-Tajchert R., Zabytkowe kościoły Warszawy, Warszawa 2000
Sztuka polska, T. 6, Sztuka XIX wieku, opr. zb., Warszawa 2021
Strona internetowa: https://parafiawilanow.pl (dostęp 17.08.2022)

Warszawa, kościół św. Anny w Wilanowie

{gallery}polska/mazowieckie/warszawa_kosciol_wilanow{/gallery}

Inne kościoły w Warszawie opisane na stronie: zabytkowekoscioly.net

Warszawa, katedra św. Jana Chrzciciela
Warszawa, katedra św. Floriana
Warszawa, kościół ewangelicki
Warszawa, kościół Matki Bożej Łaskawej, jezuitów
Warszawa, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Warszawa, kościół Najświętszego Zbawiciela
Warszawa, kościół NMP Królowej Polski, pijarów 
Warszawa, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, kamedułów 
Warszawa, kościół Przemienienia Pańskiego, kapucynów
Warszawa, kościół św. Aleksandra
Warszawa, kościół św. Anny, bernardynów
Warszawa, kościół św. Antoniego Padewskiego, bernardynów
Warszawa, kościół św. Ducha, paulinów
Warszawa, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Warszawa, kościół św. Jacka, dominikanów
Warszawa, kościół św. Józefa Oblubieńca, wizytek
Warszawa, kościół św. Kazimierza, sakramentek
Warszawa, kościół św. Krzyża, misjonarzy
Warszawa, kościół św. Marcina, augustianów
Warszawa, kościół św. Stanisława Kostki
Warszawa, kościół Wniebowzięcia NMP, karmelitów bosych
Warszawa, kościół św. Anny w Wilanowie
Warszawa, kościół św. Klemensa Hofbauera

Warszawa, kościół św. Klemensa Hofbauera

Warszawa, kościół św. Klemensa Hofbauera

Lokalizacja: Warszawa – Wola, ul. Karolkowa 49 (52.234377, 20.976654 )
Budowa: 1932-33
Architekt: Stanisław Marzyński
Styl: modernizm

HISTORIA. Kościół zbudowany został w latach 1932-33 dla zakonu redemptorystów według projektu Stanisława Marzyńskiego. W 1944 r. w czasie powstania warszawskiego kościół został zbombardowany a wszyscy zakonnicy zamordowani przez żołnierzy niemieckich. W 1945 r. kościół został odbudowany.

ARCHITEKTURA. Modernistyczny kościół zbudowany na planie krzyża łacińskiego. Złożony z trójnawowego bazylikowego korpusu, transeptu i zamkniętego trójbocznie prezbiterium. Trójdzielna fasada rozczłonkowana jest pionowymi listwami i zwieńczona trójkątnym szczytem. Nawę główną, prezbiterium i transept nakrywają dachy dwuspadowe a nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Wnętrze nakrywają stropy o motywie kratownicy.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE. Dekoracja malarska prezbiterium powstała w latach 50-tych XX w. i przedstawia postacie świętych redemptorystów: Klemensa, Alfonsa Marii Ligouriego i Gerarda Majelli. Mozaiki wykonała Maria Hiszpańska-Neumann. Znaczną część witraży zaprojektowała w latach 80-tych Teresa Chromy. W kościele znajduje się grób sługi bożego o. Bernarda Łubieńskiego oraz tablice pamiątkowe upamiętniające żołnierzy i harcerki walczących w powstaniu warszawskim.

Dziedziniec klasztoru został przekształcony na plac Pamięci Męczenników Warszawskiej Woli.

LITERATURA

Burno F., Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczpospolitej, Warszawa 2012
Strona internetowa: https://www.swietyklemens.pl (dostęp 25.03.2022)

Warszawa, kościół św. Klemensa Hofbauera

{gallery}polska/mazowieckie/warszawa_kosciol_sw_klemensa{/gallery}

Inne kościoły w Warszawie opisane na stronie: zabytkowekoscioly.net

Warszawa, katedra św. Jana Chrzciciela
Warszawa, katedra św. Floriana
Warszawa, kościół ewangelicki
Warszawa, kościół Matki Bożej Łaskawej, jezuitów
Warszawa, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Warszawa, kościół Najświętszego Zbawiciela
Warszawa, kościół NMP Królowej Polski, pijarów 
Warszawa, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, kamedułów 
Warszawa, kościół Przemienienia Pańskiego, kapucynów
Warszawa, kościół św. Aleksandra
Warszawa, kościół św. Anny, bernardynów
Warszawa, kościół św. Antoniego Padewskiego, bernardynów
Warszawa, kościół św. Ducha, paulinów
Warszawa, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Warszawa, kościół św. Jacka, dominikanów
Warszawa, kościół św. Józefa Oblubieńca, wizytek
Warszawa, kościół św. Kazimierza, sakramentek
Warszawa, kościół św. Krzyża, misjonarzy
Warszawa, kościół św. Marcina, augustianów
Warszawa, kościół św. Stanisława Kostki
Warszawa, kościół Wniebowzięcia NMP, karmelitów bosych
Warszawa, kościół św. Anny w Wilanowie
Warszawa, kościół św. Klemensa Hofbauera

Warszawa, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, kamedułów

Warszawa, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, kamedułów

Lokalizacja:  Warszawa-Bielany, Dewajtis 3 (52.295869, 20.960013)
Budowa:  1689-1710 oraz 1734-1758
Styl:  barok

HISTORIA. Kameduli przybyli do Warszawy w 1634 r. dzięki staraniom króla polskiego Władysława IV Wazy. Budowę kościoła i klasztoru rozpoczęto z fundacji króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 r. i trwała do 1710 r. Ostateczną formę kościół uzyskał w latach 1734-1758 dzięki finansowemu wsparciu Jana Kazimierza Brzezińskiego, podkomorzego nurskiego. Po upadku powstania styczniowego w 1864 r. władze carskie zabroniły przyjmowania kandydatów do nowicjatu. Po śmierci ostatniego zakonnika w 1905 r. kościół stał się świątynią parafialną. W tym okresie przeprowadzono prace renowacyjne pod kierunkiem Józefa Pius-Dziekońskiego. W latach 1915-44 kościołem opiekowali się księża marianie. Po upadku powstania warszawskiego Niemcy spalili zabudowania klasztorne. Na szczęście ocalało wyposażenie kościoła. Restaurację zespołu klasztornego przeprowadzono do 1965 r.

ARCHITEKTURA. Barokowy, zbudowany na planie krzyża łacińskiego, złożony z nawy na planie wydłużonego ośmioboku, poprzedzonej przedsionkiem, ramion transeptu i wydłużonego prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą. Po obu stronach prezbiterium dostawione są dwie kwadratowe wieże, nakryte barokowymi hełmami. Nawa ujęta jest z czterech stron z płytkimi kaplicami. Nawę nakrywa dach wielospadowy, prezbiterium, ramiona transeptu i przedsionek nakryte są dachami dwuspadowymi. Fasada kościoła jest trójdzielna ze środkową częścią mocno wysuniętą do przodu, ujętą parami potężnych kolumn z kompozytowymi kapitelami. Między kolumnami znajduje się portal wejściowy z godłem zakonu kamedułów, powyżej okno o barokowym wykroju. Całość wieńczy trójkątny tympanon z herbem Rzeczpospolitej Obojga Narodów. W bocznych polach fasady zwieńczonych spływami wolutowymi z wazonami znajdują się figury patronów zakonu kamedułów śś. Romualda i Benedykta, umieszczonych w półkolistych niszach. Elewacje kościoła o podziałach pilastrowych (ramiona transeptu) i podziałach ramowych. Wewnątrz nawa nakryta jest kopułą z lunetami, wspartą na potężnych filarach opiętych pilastrami. Między nimi znajdują się półkoliste wnęki na pomieszczenie kaplic bocznych. Nad prezbiterium, przedsionkiem i ramionami transeptu sklepienia kolebkowe.

WSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Kościół posiada bogatą dekorację sztukatorską wykonaną przez warsztat Jana Jerzego Plerscha w połowie XVIII w. Na sklepieniu zakrystii znajdują się freski Micheleangelo Palloniego wykonane w latach 1684-96 i przestawiające Ofiarę Salomona oraz śś. Benedykta i Romualda. Na ścianach prezbiterium i nawy głównej zawieszone są liczne obrazy z XVII i XVIII w. m.in. Wniebowzięcia NMP z 2. połowy XVIII w., przypisywany Franciszkowi Smuglewiczowi. W prezbiterium znajdują się też tablice kommemoratywne polskich królów, upamiętniające fundacje dokonane przez nich na rzecz świątyni: Władysława IV Wazy, Jana II Kazimierza i Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Na zewnątrz kościoła przy północnej ścianie znajduje się grobowiec Stanisława Staszica (zm. 1826).

LITERATURA

Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Mórawski K., Głębocki W., Warszawa. Mały przewodnik, Warszawa 1987
Sztuka polska. T. 4, Wczesny i dojrzały barok, Oprac. zb., Arkady 2013
Żabicki J., Leksykon zabytków Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010
Strona internetowa: http://kosciolbielanski.pl (dostęp 22.06.2019)

Warszawa, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, kamedułów

{gallery}polska/mazowieckie/warszawa_bielany_kosciol_kamedulow{/gallery}

Inne kościoły w Warszawie opisane na stronie: zabytkowekoscioly.net

Warszawa, katedra św. Jana Chrzciciela
Warszawa, katedra św. Floriana
Warszawa, kościół ewangelicki
Warszawa, kościół Matki Bożej Łaskawej, jezuitów
Warszawa, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Warszawa, kościół Najświętszego Zbawiciela
Warszawa, kościół NMP Królowej Polski, pijarów 
Warszawa, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, kamedułów 
Warszawa, kościół Przemienienia Pańskiego, kapucynów
Warszawa, kościół św. Aleksandra
Warszawa, kościół św. Anny, bernardynów
Warszawa, kościół św. Antoniego Padewskiego, bernardynów
Warszawa, kościół św. Ducha, paulinów
Warszawa, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Warszawa, kościół św. Jacka, dominikanów
Warszawa, kościół św. Józefa Oblubieńca, wizytek
Warszawa, kościół św. Kazimierza, sakramentek
Warszawa, kościół św. Krzyża, misjonarzy
Warszawa, kościół św. Marcina, augustianów
Warszawa, kościół św. Stanisława Kostki
Warszawa, kościół Wniebowzięcia NMP, karmelitów bosych
Warszawa, kościół św. Anny w Wilanowie
Warszawa, kościół św. Klemensa Hofbauera

Warszawa, kościół św. Antoniego Padewskiego, bernardynów

Warszawa, kościół św. Antoniego Padewskiego, bernardynów

Lokalizacja:  Warszawa-Czerniaków, Czerniakowska 2/4 (52.194156, 21.055945)
Budowa:  1687-1693
Architekt:  Tylman z Gameren
Styl:  barok

Kościół na Czerniakowie jest wybitnym zabytkiem polskiego baroku, łączy w sobie wysokiej klasy architekturę, rzeźbę i malarstwo.

HISTORIA. Świątynię ufundował Stanisław Herakliusz Lubomirski, marszałek wielki koronny z przeznaczeniem na rodowe mauzoleum. Fundator w 1683 r. sprowadził tutaj zakon bernardynów. Kościół został wzniesiony według planów Tylmana z Gameren w latach 1687-1693. Po upadku powstania styczniowego w 1864 r. bernardyni zostali usunięci i powrócili dopiero w 1945 r.

ARCHITEKTURA. Barokowy kościół złożony z korpusu nawowego, zbudowanego na planie krzyża greckiego i ośmiobocznego prezbiterium. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła z latarnią na ośmiobocznym tamburze. Nad prezbiterium wznosi się ośmioboczny dach namiotowy. Elewacje zewnętrzne kościoła opięte są pilastrami i zwieńczone trójkątnymi frontonami. Wewnątrz ściany kościoła opięte są jońskimi pilastrami. Część środkową korpusu nawowego wydzielają ukośnie ustawione filary, nad nimi wznosi się kopuła z latarnią. Ramiona nawy nakryte są sklepieniami kolebkowymi na gurtach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA pochodzi z okresu budowy kościoła. Freski w kopule wykonał Francesco Antonio Giorgioli. Stiuki w nawie wykonali inni włoscy artyści Battista Colonna, Giacomo Francesco Cipper i Carlo Giuseppe Giorgioli. Autorem rzeźb w kościele jest pochodzący z Gdańska Andreas Schlüter. W prezbiterium ustawiony jest ołtarz główny projektowany przez Tylmana z Gameren i wykonany przez Andreasa Schlütera. Znajdują się w nim relikwie św. Bonifacego. W ramionach korpusu nawowego ustawione są ołtarze boczne, jeden z nich to XVI-wieczny tryptyk Opłakiwania Chrystusa. W krypcie kościoła pochowany został fundator Stanisław Herakliusz Lubomirski (zm. 1702).

LITERATURA

Mórawski K., Głębocki W., Warszawa. Mały przewodnik, Warszawa 1987
Sztuka polska. T. 4, Wczesny i dojrzały barok, Oprac. zb., Arkady 2013
Żabicki J., Leksykon zabytków Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010

Warszawa, kościół św. Antoniego Padewskiego, bernardynów

{gallery}polska/mazowieckie/warszawa_czerniakow_kosciol_sw_antoniego{/gallery}

Inne kościoły w Warszawie opisane na stronie: zabytkowekoscioly.net

Warszawa, katedra św. Jana Chrzciciela
Warszawa, katedra św. Floriana
Warszawa, kościół ewangelicki
Warszawa, kościół Matki Bożej Łaskawej, jezuitów
Warszawa, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Warszawa, kościół Najświętszego Zbawiciela
Warszawa, kościół NMP Królowej Polski, pijarów 
Warszawa, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, kamedułów 
Warszawa, kościół Przemienienia Pańskiego, kapucynów
Warszawa, kościół św. Aleksandra
Warszawa, kościół św. Anny, bernardynów
Warszawa, kościół św. Antoniego Padewskiego, bernardynów
Warszawa, kościół św. Ducha, paulinów
Warszawa, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Warszawa, kościół św. Jacka, dominikanów
Warszawa, kościół św. Józefa Oblubieńca, wizytek
Warszawa, kościół św. Kazimierza, sakramentek
Warszawa, kościół św. Krzyża, misjonarzy
Warszawa, kościół św. Marcina, augustianów
Warszawa, kościół św. Stanisława Kostki
Warszawa, kościół Wniebowzięcia NMP, karmelitów bosych
Warszawa, kościół św. Anny w Wilanowie
Warszawa, kościół św. Klemensa Hofbauera

Warszawa, kościół św. Stanisława Kostki

Warszawa, kościół św. Stanisława Kostki

Lokalizacja:  Warszawa-Żoliborz, kard. Stanisława Hozjusza 2 (52.267603, 20.983972)
Budowa: 1933-36, 1946-56
Architekt: Łukasz Wolski, Edgar Norwerth
Styl:  modernizm

HISTORIA. Kościół został zbudowany w latach 1933-36 według projektu Łukasza Wolskiego. Prace wykończeniowe trwały do wybuchu II wojny światowej i były jeszcze kontynuowane w czasie okupacji. Podczas powstania warszawskiego w kościele działa szpital polowy i magazyn broni. Świątynia mocno ucierpiała w wyniku prowadzonych walk, a największe zniszczenia dotknęły fasadę. Odbudowa kościoła prowadzona była w latach 1946-56 według projektu Edgara Norwertha, który wprowadził duże zmiany w wyglądzie fasady. W latach 1980-84 wikariuszem w parafii był ksiądz Jerzy Popiełuszko, zamordowany 19 października 1984 r. przez komunistyczną bezpiekę. Po śmierci został pochowany na przykościelnym placu a podziemiach kościoła urządzono Muzeum Sługi Bożego Jerzego Popiełuszki.

ARCHITEKTURA. Kościół jest budowlą modernistyczną, złożoną z trójnawowego korpusu i półkoliście zamkniętego prezbiterium z obejściem oraz bocznych kaplic w formie ramion transeptu. Fasada frontowa w dolnej części poprzedzona jest dwuarkadowym przedsionkiem, zaś po bokach ujmują ja półkoliste przybudówki. Powyżej potężne pylony ujmują wnękę mieszczącą duże okno, zamknięte łukiem odcinkowym. Nad gzymsem znajduje się rząd arkadowych prześwitów. Fasadę wieńczą ośmioboczne, ażurowe wieże, przyjmujące formę koron i nakryte ostrosłupowymi hełmami. Ściany kościoła oświetlone są dużymi prostokątnymi oknami, w prezbiterium węższymi i znacznie wydłużonymi. Nawa główna i prezbiterium nakryte są dachami dwuspadowymi, nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Nad prezbiterium wznosi się wieżyczka na sygnaturkę. Wewnątrz nawa i prezbiterium nakryte są sklepieniami kolebkowymi, nawy boczne i empory nad nimi wydzielone są filarami na rzucie kwadratu i nakryte stropami kasetonowymi.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ołtarz główny z 1936 r. nakryty jest baldachimem wspartym na kolumnach i zwieńczonym tarczą z przedstawieniem Matki Bożej z Dzieciątkiem, którą po bokach ujmują polskie orły. W centralnym polu ołtarza umieszczony jest XVII-wieczny krucyfiks. W prezbiterium po bokach ołtarza, zawieszone są dwa obrazy śląskiego malarza Michaela Willmana, wywiezione po II wojnie światowej z opactwa cystersów w Lubiążu. Obrazy przedstawiają sceny Męczeństwa śś. Piotra i Pawła. W lewej nawie umieszczony jest obraz Matki Bożej Żoliborskiej, który jest kopią obrazu MB Częstochowskiej. Z innych obiektów warto wymienić modernistyczną ambonę z 1943 r. oraz rzeźbę Anioła Zmartwychwstania Bolesława Syrewicza z 1869 r. Na ścianach kościoła zawieszono wiele tablic upamiętniających żołnierzy Armii Krajowej i podziemia niepodległościowego.

LITERATURA

Mórawski K., Głębocki W., Warszawa. Mały przewodnik, Warszawa 1987
Strona internetowa: http://warszawa.wikia.com/wiki/Kościół_św._Stanisława_Kostki (dostep 20.08.2018)

Warszawa, kościół św. Stanisława Kostki

{gallery}polska/mazowieckie/warszawa_kosciol_sw_stanislawa_kostki{/gallery}

Inne kościoły w Warszawie opisane na stronie: zabytkowekoscioly.net

Warszawa, katedra św. Jana Chrzciciela
Warszawa, katedra św. Floriana
Warszawa, kościół ewangelicki
Warszawa, kościół Matki Bożej Łaskawej, jezuitów
Warszawa, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Warszawa, kościół Najświętszego Zbawiciela
Warszawa, kościół NMP Królowej Polski, pijarów 
Warszawa, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, kamedułów 
Warszawa, kościół Przemienienia Pańskiego, kapucynów
Warszawa, kościół św. Aleksandra
Warszawa, kościół św. Anny, bernardynów
Warszawa, kościół św. Antoniego Padewskiego, bernardynów
Warszawa, kościół św. Ducha, paulinów
Warszawa, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Warszawa, kościół św. Jacka, dominikanów
Warszawa, kościół św. Józefa Oblubieńca, wizytek
Warszawa, kościół św. Kazimierza, sakramentek
Warszawa, kościół św. Krzyża, misjonarzy
Warszawa, kościół św. Marcina, augustianów
Warszawa, kościół św. Stanisława Kostki
Warszawa, kościół Wniebowzięcia NMP, karmelitów bosych
Warszawa, kościół św. Anny w Wilanowie
Warszawa, kościół św. Klemensa Hofbauera

Warszawa, katedra św. Floriana i św. Michała Archanioła

Warszawa, katedra św. Floriana i św. Michała Archanioła

Lokalizacja:  Warszawa – Stara Praga, pl. Weteranów 1863 (52.251810, 21.030629)
Budowa: 1888-1901
Architekt: Józef Pius Dziekoński
Styl:  neogotyk

HISTORIA. Po uzyskaniu zgody władz carskich na budowę kościoła w 1886 r. rozpisano konkurs na jego projekt. Zwyciężył w nim warszawski architekt Józef Pius Dziekoński, którego projekt po wprowadzeniu pewnych korekt skierowano do realizacji. Budowę kościoła rozpoczęto w 1888 a w 1901 r. odbyła się konsekracja świątyni. Budowę ukończono w 1904 r. W latach 1932-34 wysokie na 75 m wieże zostały obniżone do 2/3 ich wysokości ze względu pękanie ścian pod ciężarem hełmów. Kościół został wysadzony przez Niemców we wrześniu 1944 r. Po wojnie odbudowano go w latach 1947-72. W 1992 r. został podniesiony do godności katedry diecezji warszawsko-praskiej.

ARCHITEKTURA. Neogotycki, złożony z trójnawowego, czteroprzęsłowego bazylikowego korpusu, transeptu i dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Od frontu kościół poprzedza dwuwieżowa fasada. W jej dolnej części rozmieszczone są trzy ostrołukowe portale wejściowe zwieńczone wimpergami. Środkową część fasady wieńczy trójkątny szczyt. Wieże w dolnej części kwadratowe, powyżej przechodzące w ośmioboczne i nakryte smukłymi ostrosłupowymi hełmami. Do prezbiterium po obu stronach dobudowane są przybudówki zakrystyjne oraz smukłe ośmioboczne wieżyczki zwieńczone ostrosłupowo. Elewacje kościoła opięte są uskokowymi przyporami, z których wyrastają łuki oporowe. Między nimi rozmieszczone są ostrołukowe okna, zwykle trójdzielne z maswerkami. Ściany transeptu zwieńczone są uskokowymi szczytami ze sterczynami i szczycikami. Nawa główna, ramiona transeptu i prezbiterium nakryte są dachami dwuspadowymi połączonymi na skrzyżowaniu ostrosłupową wieżyczką na sygnaturkę. Nawy boczne nakryte są dachami jednospadowymi. Wnętrza nakryte są sklepienia krzyżowo-żebrowymi, wspartymi na potężnych filarach. Ściany nawy głównej podzielone są na trzy kondygnacje. W dolnej kondygnacji ostrołukowe arkady, powyżej ślepe triforia i w trzeciej kondygnacji ostrołukowe okna trójdzielne z kolistymi maswerkami.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Oryginalne wyposażenie w całości przepadło w 1944 r. Duże 57-głosowe organy pochodzą z katedry św. Jana Chrzciciela na Starym Mieście. Na ścianach kościoła umieszczone są popiersia księży: Ignacego Kłopotowskiego i Ignacego Dudrewicza oraz tablice upamiętniające m.in. Józefa Piłsudskiego i budowniczego kościoła Józefa Piusa Dziekońskiego, strażaków polskich poległych w walce o niepodległości i w akcjach ratowniczych a także olimpijczyków polskich zamordowanych przez NKWD w Charkowie i Katyniu w 1940 r. W kruchcie znajduje się krucyfiks uważany przez mieszkańców Pragi za łaskami słynący.

Przed katedrą ustawiony jest pomnik ks. Ignacego Skorupki, wykonany w 2005 r. przez rzeźbiarza Andrzeja Renesa.

LITERATURA

Mórawski K., Głębocki W., Warszawa. Mały przewodnik, Warszawa 1997
Stefański K., Architektura XIX w. na ziemiach polskich, Warszawa 2005
Żabicki J., Leksykon zabytków Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010
Strona internetowa: http://www.katedra-floriana.waw.pl (dostęp 23.06.2018)

Warszawa, katedra św. Floriana i św. Michała Archanioła

{gallery}polska/mazowieckie/warszawa_katedra_sw_floriana{/gallery}

Inne kościoły w Warszawie opisane na stronie: zabytkowekoscioly.net

Warszawa, katedra św. Jana Chrzciciela
Warszawa, katedra św. Floriana
Warszawa, kościół ewangelicki
Warszawa, kościół Matki Bożej Łaskawej, jezuitów
Warszawa, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Warszawa, kościół Najświętszego Zbawiciela
Warszawa, kościół NMP Królowej Polski, pijarów 
Warszawa, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, kamedułów 
Warszawa, kościół Przemienienia Pańskiego, kapucynów
Warszawa, kościół św. Aleksandra
Warszawa, kościół św. Anny, bernardynów
Warszawa, kościół św. Antoniego Padewskiego, bernardynów
Warszawa, kościół św. Ducha, paulinów
Warszawa, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Warszawa, kościół św. Jacka, dominikanów
Warszawa, kościół św. Józefa Oblubieńca, wizytek
Warszawa, kościół św. Kazimierza, sakramentek
Warszawa, kościół św. Krzyża, misjonarzy
Warszawa, kościół św. Marcina, augustianów
Warszawa, katedra św. Floriana
Warszawa, kościół św. Stanisława Kostki
Warszawa, kościół Wniebowzięcia NMP, karmelitów bosych
Warszawa, kościół św. Anny w Wilanowie
Warszawa, kościół św. Klemensa Hofbauera

Warszawa, kościół Matki Bożej Zwycięskiej

Warszawa, kościół Matki Bożej Zwycięskiej

Lokalizacja:  Warszawa – Kamionek, Grochowska 365 (52.246679, 21.052779)
Budowa: 1929-1931
Architekt: Konstanty Jakimowicz
Styl:  modernizm

HISTORIA. Kościół został zbudowany w latach 1929-31 według projektu Konstantego Jakimowicza jako wotum za zwycięstwo w Bitwie Warszawskiej w 1920 r. W czasie II wojny światowej kościół był dwukrotnie bombardowany. W 1954 r. zakończono odbudowę kościoła. W 1992 r. kościół został podniesiony do rangi konkatedry diecezji warszawsko-praskiej.

ARCHITEKTURA. Modernistyczny, złożony z trójnawowego korpusu i prezbiterium zamkniętego półkoliście. Na przedłużeniu wschodniej nawy, przy prezbiterium usytuowana jest kaplica nakryta kopułą z latarnią. Fasada kościoła jest trójdzielna z wyższą i zryzalitowaną częścią środkową, która ozdobiona jest rozetą i strunowym laskowaniem w formie krzyża łacińskiego. Powyżej umieszczony jest herb papieża Piusa XI (Achille Ratti), który jako nuncjusz apostolski w Polsce, nie opuścił Warszawy w chwili zagrożenia ze strony Bolszewików. Prezbiterium i nawy boczne oświetlone są wysokimi oknami, nawa główna przepruta jest okulusami. Nawę główną i prezbiterium nakrywa dach dwuspadowy, nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Wnętrze kościoła nakryte jest sklepieniami żelbetowymi , wpartymi na smukłych filarach. Nie udało się wybudować wolno stojącej 50-metrowej dzwonnicy, która miała być połączona z prezbiterium arkadowym krużgankiem. Nie zrealizowano też barwnej mozaiki na fasadzie ze scenami z wojny 1920 r. Na zewnętrznych ścianach kościoła wmurowane są liczne tablice pamiątkowe poświęcone m.in. Romanowi Dmowskiemu i gen. Tadeuszowi Rozwadowskiemu.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ołtarze i ambonę zaprojektował Józef Trenarowski. W ołtarzu głównym umieszczony jest tryptyk malowany przez Bronisława Wiśniewskiego w 1935 r. Przedstawia on Matkę Bożą Zwycięską, której hołd oddają dwaj polscy święci Andrzej Bobola i Stanisław Kostka oraz Achille Ratti i ks. Ignacy Skorupko. W tle obrazu widoczna jest bitwa pod Radzyminem. Na ścianach prezbiterium i naw bocznych zawieszone są trzy obrazy Jana Styki oraz XVII-wieczny obraz św. Kazimierza. W posiadaniu parafii jest też cenny renesansowy tryptyk włoski z 1492 r., dar rodziny Lubomirskich. Wśród tablic umieszczonych wewnątrz kościoła zwraca uwagę ta poświęcona 300-leciu zwycięstwa Jana III Sobieskiego w bitwie pod Wiedniem.

Przy kościele ustawiona jest drewniana dzwonnica z 1817 r., nakryta dachem namiotowym. Cmentarz Kamionkowski otaczający kościół jest najstarszą nekropolią Warszawy i został założony w XIII lub XIV w. Zostali tu pochowani polegli w bitwie ze Szwedami w 1656 r., obrońcy i ofiary rzezi Pragi z 1794 r., polegli w bitwie pod Olszynką Grochowską w 1831 r., powstańcy warszawscy z 1944 r. Wśród pochowanych jest gen. Jakub Jasiński (zm. 1794), jeden z dowódców obrony Pragi. Na terenie przykościelnym ustawiony jest także pomnik katyński w formie granitowego krzyża, wykonany przez Adama Myjaka i Janusza Pastwę na początku lat 80-tych. XX w. i ustawiony w 1995 r. na obecnym miejscu.

LITERATURA

Burno F., Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczpospolitej, Warszawa 2012
Strona internetowa: http://www.parafia-kamionek.pl/
Strona internetowa: http://polskiemuzy.pl/warszawska-praga-konkatedra-matki-boskiej-zwycieskiej-na-kamionku

Warszawa, kościół Matki Bożej Zwycięskiej

{gallery}polska/mazowieckie/warszawa_kosciol_mb_zwycieskiej{/gallery}

Inne kościoły w Warszawie opisane na stronie: zabytkowekoscioly.net

Warszawa, katedra św. Jana Chrzciciela
Warszawa, katedra św. Floriana
Warszawa, kościół ewangelicki
Warszawa, kościół Matki Bożej Łaskawej, jezuitów
Warszawa, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Warszawa, kościół Najświętszego Zbawiciela
Warszawa, kościół NMP Królowej Polski, pijarów 
Warszawa, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, kamedułów 
Warszawa, kościół Przemienienia Pańskiego, kapucynów
Warszawa, kościół św. Aleksandra
Warszawa, kościół św. Anny, bernardynów
Warszawa, kościół św. Antoniego Padewskiego, bernardynów
Warszawa, kościół św. Ducha, paulinów
Warszawa, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Warszawa, kościół św. Jacka, dominikanów
Warszawa, kościół św. Józefa Oblubieńca, wizytek
Warszawa, kościół św. Kazimierza, sakramentek
Warszawa, kościół św. Krzyża, misjonarzy
Warszawa, kościół św. Marcina, augustianów
Warszawa, kościół św. Stanisława Kostki
Warszawa, kościół Wniebowzięcia NMP, karmelitów bosych
Warszawa, kościół św. Anny w Wilanowie
Warszawa, kościół św. Klemensa Hofbauera

Radom, kościół św. Wacława

Lokalizacja:  Radom, Stare Miasto 13 (51.400833,21.135833)
Budowa: 1216 – ok. 1440
Styl:  gotyk

HISTORIA. Został zbudowany w 1216 r. z fundacji księcia Leszka Białego. Od 1222 r. pełnił funkcje kościoła parafialnego dla Radomia. Około 1440 r. został rozbudowany i częściowo przebudowany. W XIX w. kościół uległ licznym przekształceniom ze względu na pełnione przez niego różnorodne funkcje. W 1802 r. władze austriackie zajęły kościół na magazyn wojskowy., w połowie XIX w. zaborcy rosyjscy przeznaczyli go na więzienie. Po odzyskaniu niepodległości budynek kościoła pełnił funkcję szpitala epidemicznego a później domu starców i szpitala psychiatrycznego. W 1978 r. kościół został przywrócony do pełnienia funkcji sakralnych. W latach 1980-86 kościół został odrestaurowany według projektu i pod kierunkiem Wiktora Zina.

ARCHITEKTURA. Kościół gotycki, zbudowany z cegły, złożony z dwuprzęsłowej nawy i dwuprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego trójbocznie. Na zewnątrz ściany kościoła opięte są przyporami. Między przyporami mieszczą się okna ostrołukowe. Nawę i prezbiterium nakrywają dachy dwuspadowe z wieżyczką na sygnaturkę nad nawą. Na osi fasady zachodniej, między masywnymi przyporami znajduje się ostrołukowy portal i okno. Powyżej trójkątny szczyt wypełniony jest blendami. Drugi ostrołukowy portal prowadzi do nawy od południa.

LITERATURA

Żabicki J., Leksykon zabytków Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010
Strona internetowa: http://waclaw.radom.pl (dostęp 29.07.2017)

{gallery}polska/mazowieckie/radom_kosciol_sw_waclawa{/gallery}

Szydłowiec, kościół św. Zygmunta

Lokalizacja:  Szydłowiec, Rynek Wielki (51.223109, 20.857640)
Budowa: 1493-1532
Styl: późny gotyk

HISTORIA. Kościół zbudowany został z fundacji Jakuba i Mikołaja Szydłowieckich w latach 1493 do 1532 r. na miejscu drewnianego kościoła.

ARCHITEKTURA. Jest to późnogotycka świątynia zbudowana z kamienia łamanego i z wykorzystaniem piaskowca do detali architektonicznych. Złożony jest z trójprzęsłowej nawy i znacznie niższego i węższego, dwuprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego pięciobocznie. Do nawy dostawione są kaplice NMP i św. Stanisława oraz nakryta kopułą kruchta z 1. połowy XVII w. Do prezbiterium dostawione są zakrystia i skarbczyk. Na zewnątrz nawa kościoła opięta jest uskokowymi przyporami, między którymi od południa i zachodu znajdują się ostrołukowe okna. Nawę nakrywa stromy dach dwuspadowy z barokową wieżyczką na sygnaturkę. Od zachodu i wschodu wieńczą ją schodkowe szczyty, wypełnione blendami. Prezbiterium opięte jest przyporami i oświetlone lancetowatymi oknami ostrołukowymi. Nakrywa je dach dwuspadowy. W kościele zachowało się sześć portali późnogotyckich oraz czworo drzwi żelaznych pochodzących z początku XVI w. Wewnątrz nawa nakryta jest drewnianym stropem płaskim z 1. połowy XVIII w., prezbiterium nakrywa sklepienie gwiaździsto-sieciowe, kaplicę NMP nakrywa sklepienie gwiaździste, zaś kaplicę św. Stanisława i kruchtę nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe. Pod chórem muzycznym znajduje sie wczesnorenesansowy strop kasetonowy z malowanymi rozetami z około 1526 r.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Wewnątrz świątyni znajduje się wiele cennych elementów wyposażenia. W prezbiterium ustawiony jest późnorenesansowy ołtarz główny z około 1620 r. z późnogotycką rzeźbioną  grupą Koronacji MB, wykonaną przed 1531 r. Na lewej ścianie prezbiterium zawieszony jest późnogotycki poliptyk z około 1505 r., wykonany w warsztacie krakowskim, ze sceną Wniebowzięcia NMP w polu głównym.  W nawie ustawione są późnorenesansowe ołtarze boczne z bogatą dekoracją snycerską z około 1620 r. W kaplicy północnej znajduje się ołtarz z około połowy XVII w., dwa kolejne barokowe ołtarze ustawione są w kaplicy południowej, pochodzą z XVII i XVIII w. Interesująca jest też późnogotycka kamienna chrzcielnica z 1510 r. W kościele znajdują się też zabytki pomniki nagrobne: Mikołaja Szydłowieckiego (zm. 1532), wykonany z czerwonego marmuru z leżącą postacią zmarłego w zbroi; Mikołaja Radziwiłła (zm. 1795) i jego żony Marii z Gawdzickich (1806) z 1807 r., klasycystyczny z czarnego marmuru oraz liczne kamienne epitafia mieszczan i szlachty z XVII w.

DZWONNICA kamienna wzniesiona w XVI w. na planie kwadratu, opięta przyporami i nakryta ostrosłupowym hełmem.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, t. 2, Katalog zabytków, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995 
Żabicki J., Leksykon zabytków Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010

{gallery}polska/mazowieckie/szydlowiec_kosciol_sw_zygmunta{/gallery}

Radom, katedra Opieki NMP

Lokalizacja:  Radom, ul. Sienkiewicza 16 (51.396944,21.156111)
Budowa: 1898-1911
Architekt: Józef Pius Dziekoński
Styl: neogotyk

HISTORIA. Radom będący od 1844 r. stolicą Guberni Radomskiej rozwijał się szybko i liczba jego mieszkańców w 1897 r. sięgnęła 27 tysięcy. Wiązała się z tym potrzeba budowy nowego kościoła. Starania prowadzone u władz rosyjskich od lat 70-tych XIX w. przyniosły skutek pod sam koniec wieku. Zawiązał się komitet budowy, który jako autora projektu wskazał warszawskiego architekta, Józefa Piusa Dziekońskiego. Prace budowlane rozpoczęły się w 1898 r. i trwały do 1911 r. kiedy świątynia została doprowadzona do stanu surowego. Prace wykończeniowe we wnętrzu trwały do 1918 r.

ARCHITEKTURA. Jest to dużych rozmiarów świątynia neogotycka o układzie bazylikowym. Złożona jest z trójnawowego, trójprzęsłowego korpusu, jednonawowego i dwuprzęsłowego transeptu oraz dwuprzęsłowego prezbiterium z obejściem, zamkniętego pięciobocznie. Po obu stronach ramion transeptu dostawione są wieloboczne kaplice. Od zachodu korpus nawowy poprzedza dwuwieżowa fasada z uskokowymi portalami i ogromną rozetą w środkowej części. Wieże wysokie na 72 m. u dołu kwadratowe, w górnej kondygnacji przechodzące w ośmiobok i nakryte są ostrosłupowymi hełmami, wzorowanymi na hełmie wyższej wieży kościoła Mariackiego w Krakowie. Elewacje zewnętrzne kościoła opięte są uskokowymi przyporami, ściany naw środkowych korpusu i prezbiterium oraz transeptu wsparte są łukami oporowymi. Między przyporami rozmieszczone są ostrołukowe okna, w korpusie i transepcie czterodzielne zaś w prezbiterium cztero- i dwudzielne. Nawę główną korpusu, prezbiterium i ramion transeptu nakrywają dachy dwuspadowe z sygnaturką nad skrzyżowaniem naw. Nad nawami bocznymi i obejściem dachy jednospadowe a nad kaplicami dachy namiotowe. Wnętrza katedry nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi za wyjątkiem skrzyżowania naw, które nakrywa sklepienia gwiaździste. Ściany wewnątrz nawy głównej korpusu i prezbiterium podzielone są na trzy strefy. Dolną strefę stanowią ostrołukowe arkady międzynawowe, w strefie środkowej rozmieszczone są potrójne blendy ostrołukowe a w górnej strefie duże czterodzielne okna także ostrołukowe z maswerkami.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest przeważnie neogotyckie, składają się na nie neogotyckie ołtarze i ambona. W polu środkowym ołtarza głównego umieszczona jest rzeźba Marii z Dzieciątkiem. W lewym ramieniu transeptu ustawiony jest ołtarz św. Krzyża, zaś w prawym ramieniu ołtarz św. Kazimierza z obrazem Serca Jezusa i relikwiarzem św. Kazimierza wykonanym przez Bronisława Chromego. Z 1913 r. pochodzą 23-głosowe organy wykonane przez Stanisława Jagodzińskiego. Witraże w katedrze zostały wykonane w latach 1908-1911 w warszawskich pracowniach witrażowniczych. W ściany kościoła wmurowane są tablice i epitafia poświęcone pamięci Jana Pawła II, biskupa Piotra Gołębiowskiego, Henryka Sienkiewicza, ks. Józefa Rokosznego oraz kapłanów zamordowanych podczas II wojny światowej. W lewym przedsionku ustawiony jest sarkofag biskupa Jana Chrapka (zm. 2001) z rzeźbionym popiersiem zmarłego. Z kolei w kaplicy przy lewej nawie znajduje się płyta nagrobna ordynariusza diecezji radomskiej arcybiskupa Zygmunta Zimowskiego (zm. 2016).

LITERATURA

Żabicki J., Leksykon zabytków Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010
Strona internetowa: http://katedra.radom.pl/historia/

{gallery}polska/mazowieckie/radom_katedra{/gallery}