Paczków, kościół św. Jana Ewangelisty

Lokalizacja: Paczków, Kościelna 13 (50.463008, 17.006747)
Budowa: 1360-89
Styl: gotyk

HISTORIA. Kościół w Paczkowie został zbudowany w latach 1360-89 z fundacji biskupa wrocławskiego Przecława z Pogorzeli. Od samego początku kościół posiadał charakter obronny o czym świadczy jego usytuowanie tuż przy murach miejskich. W 1538 r. w związku z zagrożeniem tureckim kościół został poddany zabiegom inkastelacyjnym, przez przebudowę dachów i wzniesienie murów tarczowych z grzebieniem attyki. Wymienione prace budowlane przeprowadził włoski architekt Jakub Parr z inicjatywy ówczesnego biskupa wrocławskiego Jakuba von Salza. Ciekawostkę stanowi fakt, że w środku na wypadek oblężenia wykopano głęboką studnię. Wcześniej bo około 1447 r. dobudowano kaplicę Mariacką (obecnie Maltitzów) a w XVIII w. kaplicę św. Rocha.

ARCHITEKTURA. Kościół posiada  trójnawowy, dwuprzęsłowy, halowy korpus zbudowany na rzucie kwadratu oraz dwuprzęsłowe prezbiterium zamknięte siedmiobocznie. Przy prezbiterium od południa dostawiona jest gotycka kaplica mariacka a od północy dobudowano rokokową kaplicę św. Rocha i zakrystię, nad którą wznosi się wysoka wieża nakryta barokowym hełmem. Na zewnątrz ściany kościoła opięte są przyporami, pomiędzy którymi wstawiono ostrołukowe okna, dwudzielne z maswerkami o motywach rybich pęcherzy i czwórliści. Do wnętrza od zachodu prowadzi ostrołukowy portal gotycki z archiwoltą, zwieńczoną łukiem w ośli grzbiet z żabkami i kwiatonem, ujętą pinaklami. W przyłuczach tarcze z herbami bpa wrocławskiego Przecława z Pogorzeli i księstwa nyskiego. Wnętrze podzielone ostrołukowymi arkadami międzynawowymi wspartymi na ośmiobocznych filarach oraz tęczą oddzielająca prezbiterium od nawy. Prezbiterium nakryte jest sklepieniem sieciowym, podobnie jak kaplica Mariacka. Z kolei nawę główną nakrywa sklepienie gwiaździste, czteroramienne zaś nawy boczne i zakrystia nakryte są sklepieniami trójodporowymi.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA tak jak ołtarz główny jest przeważnie neogotyckie. Warto jednak zajrzeć do kaplicy Mariackiej (Maltitzów), gdzie znajduje się renesansowy ołtarz, wykonany być może przez Jerzego Gebachera, z fundacji braci Jana Krzysztofa i Alberta Maltitzów. Ołtarz wypełniają płaskorzeźby ze scenami z życia Chrystusa, m.in. w predelli jest Ostatnia Wieczerza, zaś w polach środkowych Ukrzyżowanie i Zmartwychwstanie.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Katalog Zabytków sztuki w Polce, t. VII, Województwo opolskie, z. 9, Powiat nyski, Warszawa 1963
Zlat M., Sztuka polska. Renesans i manieryzm, Warszawa 2010

{gallery}polska/opolskie/paczkow_kosciol_sw_jana{/gallery}

Otmuchów, kościół śś. Mikołaja i Franciszka Ksawerego

Lokalizacja:  Otmuchów, ul. Kościelna (50.464910, 17.170847)
Budowa: 1691-1696
Styl:  barok

HISTORIA. Kościół w Otmuchowie położony jest przy rynku oraz w bezpośrednim sąsiedztwie wzgórza zamkowego. Pierwsze wzmianki o jego istnieniu pochodzą z 1. poł. XIII w., wiadomo też, że został poważnie zniszczony w czasie wojen husyckich. Ostatecznie został rozebrany w 1690 r. a na jego miejscu wzniesiono okazałą barokową świątynię. W 1691 r. biskup wrocławski Franciszek Ludwik wmurował kamień węgielny a już po kilku latach cała świątynia była gotowa. Pracami budowlanymi kierował Jan Piotr Dobler, architekt miejski z Nysy przy udziale pomocnika Jakuba Thosera z Insbrucku.

ARCHITEKTURA. Kościół ma nietypowe ułożenie, jest bowiem zwrócony prezbiterium ku zachodowi. Złożony jest z szerokiej, czteroprzęsłowej nawy z transeptem, ujętej rzędem kaplic z emporami po obu stronach oraz z dwuprzęsłowego prezbiterium zakończonego wydzieloną apsydą, wewnątrz półkolistą na zewnątrz zamkniętą trójbocznie. Całość poprzedza od wschodu dwukondygnacjowa fasada, rozczłonkowana pilastrami, ze środkową częścią występującą nieznacznie do przodu i ujętą w dwie wieże po bokach, nakryte baniastymi hełmami z latarniami. Na osi dolnej kondygnacji znajduje się portal główny z herbem bpa Franciszka Ludwika, podtrzymywanym przez dwa lwy. Szczyt fasady ujęty jest po bokach spływami esownicowymi i zwieńczony posągiem św. Mikołaja. Na całej długości kościół nakrywa dach dwuspadowy o wspólnej kalenicy, nad transeptem dach poprzeczny dwuspadowy a nad emporami dachy jednospadowe. Wnętrze nakryte jest sklepieniem kolebkowym z lunetami, apsyda sklepiona jest hemisferycznie a kaplice i empory kolebkowo. Ściany rozczłonkowane są zwielokrotnionymi pilastrami kompozytowymi dźwigającymi belkowanie i wydatny gzyms. Arkady transeptu, empor i kaplic są zamknięte półkoliście. Chór muzyczny nadwieszony jest na arkadzie o spłaszczonym łuku.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNETRZA. Polichromia figuralna wykonana została w latach 1693-94 przez pochodzącego z Moraw malarza, Karola Dankwarta. Największe kompozycje znajdują się na sklepieniu prezbiterium: Sceny Adoracji Dzieciątka i Zmartwychwstania, w transepcie chóry aniołów, zaś w nawie sceny Zesłania Ducha Św., Wniebowzięcia i chóry świętych. Barokowy ołtarz główny został wkomponowany w apsydę, znajduje się w nim obraz św. Mikołaj błogosławiący rozbitków, namalowany przez wybitnego śląskiego malarza Michaela Willmana w końcu XVII w. Obrazy Willmana umieszczone są również w bocznych ołtarzach w transepcie: po lewej Śmierć Franciszka Ksawerego (być może warsztat Willmana) a po prawej ścięcie św. Jana Chrzciciela. Kolejne ołtarze ustawione są w zachodnich kaplicach przy nawie, wykonał je w końcu XVII w. snycerz Jan Weiss. W lewym ołtarzu znajduje się rzeźbiona grupa Ukrzyżowania a w prawym późnogotycka rzeźba Matki Boskiej z około 1500 r. W kaplicach przy chórze muzycznym ustawione są klasycystyczne ołtarze z 1. połowy XIX w., w lewym umieszczony jest obraz św. Jana Nepomucena namalowany przez Jana Clayssensa w 1696 r., z kolei w prawym obraz św. Wawrzyńca powstały w warsztacie Willmana. Z czasu budowy kościoła pochodzą też: ambona, stalle ustawione w prezbiterium i pod chórem muzycznym oraz ławy i konfesjonały. Współczesna im jest również kamienna chrzcielnica z drewnianą pokrywą zwieńczoną rzeźbioną grupą Chrztu w Jordanie. Znacznie młodszą metrykę posiada klasycystyczny prospekt organowy umieszczony na chórze muzycznym.

LITERATURA

Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. VII, Województwo opolskie, Z. 3, Powiat grodkowski, Warszawa 1964
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008

{gallery}polska/opolskie/otmuchow_kosciol_ss_mikolaja_i_franciszka{/gallery}

Opole, kościół św. Trójcy, dawny franciszkanów

Lokalizacja: Opole, pl. Wolności 2 (50.667497, 17.921912)
Budowa: XIV – XV w.
Styl: gotyk

HISTORIA. Kościół franciszkanów zbudowany został po 1248 r. jako trójnawowa bazylika. Po pożarze w 1307 r. został do 1329 r. lub 1359 r. odbudowany i przekształcony na halę. Wcześniej bo w 1309 r. zbudowano przy kościele kaplicę św. Anny. W 1313 r. po pogrzebie księcia opolskiego Bolesława I, kościół zaczął pełnić funkcję świątyni grobowej Piastów opolskich. W XV w. dostawiono wieżę i następne kaplice. W 2. połowie XV w. nakryto sklepieniem kaplice św. Anny, a pod koniec XV w. wzniesiono wieżę od północy przy narożniku prezbiterium i nawy. Na skutek szerzącej się reformacji w 1589 r. kościół i klasztor zostały opuszczone przez zakonników, którzy powrócili dopiero w 1605 r. W 1615 r. kościół został spalony, następnie odbudowany i powiększony o kaplicę chrzcielną. W 1682 r. był ponownie zniszczony przez pożar, odbudowany do 1726 r. Z tego okresu pochodzą filary i sklepienia kościoła. W 1810 r. nastąpiła sekularyzacja klasztoru a kościół przejęła gmina ewangelicka. W latach 1813-14 kościół był użytkowany jako rosyjski lazaret i magazyn. W latach 1828-31 dodano empory i powiększono okna. W 1899 r. nadbudowano wieżę i dodano nowy hełm. W latach 1950-59 kościół był odnawiany, usunięto wtedy empory i przekształcono kaplicę św. Anny na mauzoleum Piastów Śląskich.

ARCHITEKTURA. Obecnie kościół św. Trójcy posiada gotycką formę, poddaną częściowej barokizacji. Złożony jest z czteroprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą oraz trójnawowego i czteroprzęsłowego halowego korpusu nawowego. Od północy na styku korpusu i prezbiterium dostawiona jest wieża, kwadratowa w dolnych kondygnacjach, w górnej części o ściętych narożach z parami pilastrów i nakryta neobarokowym hełmem. Do korpusu od południa przylegają dwie kaplice a od północy kaplica św. Anny. Ściany kościoła opięte są przyporami. W prezbiterium między przyporami mieszczą się okna ostrołukowe z maswerkami, powyżej ceramiczny fryz rombowo-arkadkowy. Korpus i prezbiterium nakryte są dachami dwuspadowymi. Wewnątrz korpus od prezbiterium oddziela ostrołukowa arkada tęczy. Prezbiterium nakryte jest sklepieniem krzyżowymi. Korpus nawowy nakrywają sklepienia kolebkowo-krzyżowe, wsparte na prostokątnych filarach opiętych pilastrami z kapitelami i odcinkami belkowania. Kaplicę Piastowską nakrywają sklepienia gwiaździste, w dwóch południowych kaplicach sklepienia krzyżowo-żebrowe. Kaplicę Najświętszego Sakramentu nakrywa kopuła z latarnią.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Na sklepieniu kaplicy św. Anny zachowała się polichromia gotycka z 2. połowy XIV w. W kaplicy znajdują się płyty grobowe książąt opolskich Bolesława I (zm. 1313), Bolesława II (zm. 1356), Bolesława III (zm. 1382) i jego żony Anny (zm. 1378). Zostały wykonane w latach 1378-82 z fundacji księcia Bolesława III przez rzeźbiarza z kręgu Parlerów działających w Pradze. Wykonane są z kamienia z rzeźbionymi postaciami zmarłych, umieszczone na tumbach z 1952 r. W ścianie kaplicy umieszczona jest tablica Jana Prószkowskiego (zm. 1508), kanclerza książąt opolskich. Interesującym zabytkiem jest regencyjny prospekt organowy, wykonany w Lipsku w 2. połowie XVIII w. Na ścianach środkowej krypty pod prezbiterium zachowała się polichromia gotycka z 1. połowy XIV w. Są to najstarsze zachowane malowidła ścienne zachowane na Śląsku.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1955
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008
Strona internetowa: http://opole.franciszkanie.pl/

{gallery}polska/opolskie/opole_kosciol_franciszkanow{/gallery}

Opole, katedra Podwyższenia Krzyża Świętego

Lokalizacja:  Opole, pl. Katedralny 2 (50.670278, 17.920278)
Budowa: 1447-1555
Styl:  gotyk

HISTORIA. Pierwszy kościół na tym miejscu wzmiankowany był w 1223 r., w jego miejsce zbudowany został w 4. ćw. XIII w. kościół o układzie bazylikowym. Uległ on zniszczeniu w czasie pożaru w 1. połowie XV w. ale w krótkim czasie rozpoczęto jego odbudowę. Już w 1447 r. wzniesiono nowe prezbiterium a po 1470 r. dokonano przebudowy korpusu na halowy, z wykorzystaniem części starych murów, zbudowano też dolne kondygnacje wież. W XV i XVI w. kościół powiększany o kaplice m.in. Trójcy Świętej (zwana obecnie Piastowską) w 1518 r. oraz św. Jadwigi i św. Anny. Kościół został nakryty sklepieniami około 1555 r. W XVII w. był trzykrotnie niszczony przez pożary. W 2. połowie XVII w. dobudowano dużą zakrystią. W 1882 r. przebudowano wnętrze w stylu neogotyckim. W latach 1897-1902 przeprowadzono w kościele szeroko zakrojone prace budowlane. Wyremontowano dach, przekształcono boczne elewacje, zblokowano przybudówki, wieńcząc je attyką, wzniesiono fasadę zachodnią i nadbudowano wieże według projektu architekta Josepha Cimbolleka. W latach 1963-66 kościół został gruntownie odnowiony, odsłonięto wtedy pierwotne wątki ceglane murów, wykonano nowe portale od południa i północy, nową polichromię, sgraffita i witraże. Usunięto większość neogotyckiego wystroju, wprowadzając w jego miejsce obiekty z obszaru województwa opolskiego. W 1972 r. kościół został podniesiony do godności katedry.

ARCHITEKTURA. Opolska katedra jest budowlą gotycką z neogotyckimi wieżami. Składa się z trójnawowego, pięcioprzęsłowego korpusu o układzie halowym bez wydzielonego prezbiterium, z trójbocznymi zamknięciami od wschodu. Od zachodu dostawione są dwie wieże z przedsionkiem po środku. Od południa przylega dwuprzęsłowa kaplica Piastowska oraz dwie zakrystie, zaś od północy dobudowane są kaplice św. Jadwigi i kaplica św. Anny. Kościół od zewnątrz opięty jest przyporami, między którymi znajdują się ostrołukowe okna. Korpus nawowy nakrywa wspólny dach dwuspadowy, boczne przybudówki nakryte płaskimi dachami z attykami. Wieże czworoboczne, opięte przyporami, w górnych kondygnacjach przechodzą w ośmiobok, zwieńczone są ośmiobocznymi, ostrosłupowymi hełmami. Wewnątrz nawa środkowa nakryta jest sklepieniem sieciowym, nawy boczne nakrywają sklepienia gwiaździsto-sieciowe z około połowy XVI w., wsparte na ostrołukowych arkadach i ośmiobocznych filarach. Kaplica Piastowska nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym, kaplica św. Jadwigi sklepieniem gwiaździstym, zaś kaplica św. Anny sklepieniem kolebkowo-krzyżowym z około 1635 r.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Z przedwojennego wyposażenia kościoła przetrwały trzy późnobarokowe ołtarze, w tym wielki ołtarz główny, wykonane w latach 1773-74. W nawie północnej ustawiony jest barokowy ołtarz z obrazem Trójcy Świętej, przeniesiony z kaplicy Piastowskiej. W nawie południowej w ołtarzu znajduje się łaskami słynący obraz Matki Bożej Opolskiej, namalowany w latach 1480-1500, pochodzący z Piekar Śląskich. W nawie środkowej umieszczone są dwie ambony: późnorenesansowa z 1653 r., pochodząca z Głuchołaz oraz klasycystyczna z 1805 r. W kaplicy Piastowskiej znajduje sie pomnik nagrobny księcia Jana Dobrego (zm. 1532 r.), ostatniego Piasta opolskiego, renesansowe epitafium księcia oraz późnogotycki tryptyk z Kostowa. Najstarszym zabytkiem w katedrze jest gotycka chrzcielnica z XIV w. Na ścianach katedry zachowały się też liczne płyty nagrobne i epitafia z okresu od XVI do XIX w. Wśród nich wyróżnia się zespół płyt żeliwnych rodziny Oppersdorffów odlewany w XVI w. w hucie w Kluczborku.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1955
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008
Strona internetowa: http://katedraopolska.pl/

{gallery}polska/opolskie/opole_katedra{/gallery}

Nysa, kościół Wniebowzięcia NMP, dawny jezuitów

Lokalizacja:  Nysa, Rynek Solny (50.472737, 17.337067)
Budowa:  1688-92
Budowniczy: Andrea Quadro 
Styl: barok

HISTORIA. Jezuici przybyli do Nysy w 1622 r. za sprawą biskupa wrocławskiego Karola I Habsburga, początkowo zostali osadzeni przy klasztorze bożogrobców. Dopiero w latach 1669-86 wzniesiono dla nich obecne kolegium według projektu Petra Schűllera z Ołomuńca. Następnie w latach 1688-92 z fundacji kolejnego biskupa wrocławskiego Karola Ferdynanda Wazy zbudowano kościół według projektu Andrea Quadro z Mediolanu.

ARCHITEKTURA. Kościół jest budowlą barokową, składa się z trójprzęsłowego emporowo-bazylikowego korpusu, którego nawa ujęta jest dwoma rzędami kaplic z emporami oraz prezbiterium zamkniętego półkolistą apsydą, z dwiema kaplica mi po bokach. Całość nakrywa dach dwuspadowy oraz dachy pulpitowe. Fasada zachodnia jest trójosiowa, rozczłonkowana pilastrami z szerszą częścią środkową, zamkniętą odcinkowym naczółkiem, ujęta przez trójkondygnacyjne wieże nakryte hełmami ze zdwojonymi latarniami. Przed fasadą portyk wsparty na korynckich kolumnach. Elewacje boczne podzielone parami pilastrów, między którymi dwie strefy dużych okien, powyżej nad dachami pulpitowymi trzecia strefa okien. Wewnątrz nad prezbiterium, nawami bocznymi i emporami sklepienia krzyżowe, zaś nad nawą główną sklepienie kolebkowe z lunetami na gurtach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Sklepienia ozdobione są geometryczną dekoracją sztukatorską z plafonami wypełnionymi barokowymi malowidłami z przełomu XVII/XVIII w. Kaplice połączone są z nawą i prezbiterium półkolistymi arkadami. Empory zaś otwarte są arkadami o spłaszczonym łuku. Ściany rozczłonkowane są pilastrami, zdwojonymi w narożnikach z kompozytowymi kapitelami podtrzymującymi fryz i wyłamujące się belkowanie. Wyposażenie wnętrza jest przeważnie późnobarokowe, składają się na nie ołtarze, ambona, ławy i konfesjonały.

LITERATURA

Katalog Zabytków sztuki w Polce, t. VII, Województwo opolskie, z. 9, Powiat nyski, Warszawa 1963
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008

{gallery}polska/opolskie/nysa_kosciol_jezuitow{/gallery}

Nysa, kościół św. Jakuba

Lokalizacja:  Nysa, Rynek 2 (50.474742, 17.334819)
Budowa:  koniec XIV w. – 1430
Budowniczy: Petera z Frankenstein 
Styl:  gotyk

W samym centrum Nysy wznosi się imponująca bryła późnogotyckiego kościoła św. Jakuba, który uważany jest jeden z najwcześniejszych i najbardziej oryginalnych przykładów halowej świątyni z obejściem na obszarze Europy Środkowej.

HISTORIA. Budowa kościoła rozpoczęła się w końcu XIV w. i została ukończona przez Petera z Frankenstein (Piotra z Ząbkowic), który kierował pracami w latach 1424-30. W czasie pożaru z 1542 r. kościół utracił sklepienia nawy głównej, które zostały następnie odbudowane. Cały kościół nakryto dachem do 1551 r. W latach 1648-50 dobudowano kaplicę zmarłych, obecnie baptysterium, zaś w 1752 r. przybudowano symetryczne kaplice Świętej Trójcy od północy i Najświętszego Sakramentu od południa. W 1807 r. kościół został uszkodzony podczas oblężenia i został odnowiony do 1840 r. Dalsze prace przy kościele prowadził w duchu neogotyku Joseph Ebers, który w 1891 r. m.in. założył nowe sklepienie nawy głównej i dobudował kruchtę zachodnią. Kościół podobnie jak cała Nysa poważnie ucierpiał w czasie walk w 1945 r., zniszczeniu uległy dachy, szczyt zachodni i kaplice. Odbudowa prowadzona była stopniowo w latach 1956-61.

ARCHITEKTURA. Kościół zbudowany został z cegły i piaskowca. Złożony jest z trójnawowego korpusu o układzie halowym, dziesięcioprzęsłowego, otoczonego obejściem i wieńcem kaplic. Nawa główna przechodzi w niewyodrębnione, zamknięte trójbocznie prezbiterium, otaczają ją nawy boczne, tworzące od wschodu sześciobocznie zamknięte obejście. Do prezbiterium od północy przylega stara zakrystia, zamknięta trójbocznie a od północnego-wschodu dobudowane jest ośmioboczne baptysterium. Do korpusu od zachodu dostawiona jest neogotycka kruchta, zamknięta dwubocznie o szerokości nawy głównej. Na osi trzeciego przęsła korpusu dobudowane są dwie symetryczne kaplice od południa i północy. Na zewnątrz kościół opięty jest uskokowymi przyporami, między którymi wbudowane zostały w XV i XVI w. niskie kaplice, powyżej znajdują się duże okna ostrołukowe z laskowaniami i maswerkami. Szczyt zachodni w górnej części zrekonstruowany w 1957 r., podzielony jest dwoma przyporami i lizenami z ostrołukowymi blendami. Kościół nakryty jest dachem dwuspadowym z wieżyczką na sygnaturkę na kalenicy. Wewnątrz sklepienia korpusu wsparte są na ośmiobocznych filarach, które rozdzielają nawy. Nawa główna nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym z 1891 r., nawy boczne również sklepieniami krzyżowo-żebrowymi a obejście sklepieniem trójdzielno-przeskokowym, w znacznej części pierwotnymi z XV w. Sklepienia krzyżowo-żebrowe nakrywają też starą zakrystię, kaplice i kruchty, natomiast chór muzyczny nakryty jest sklepieniami gwiaździstymi i sieciowymi. Baptysterium wzniesione na rzucie ośmioboku, przekryte jest sklepieniem kopulastym z sześcioboczną latarnią.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Wyposażenie wnętrza pochodzi z okresu gotyku, renesansu i baroku. Ołtarz główny stanowi gotycko-renesansowy tryptyk z początku XVI w., w jego polu środkowym umieszczona jest rzeźbiona grupa Ukrzyżowania zaś na awersach przedstawione są sceny Męki Chrystusa. W jednej z kaplic znajduje się późnorenesansowy ołtarz marmurowy z 1612 r., w jego centralnym umieszczona jest rzeźba matki Boskiej z Dzieciątkiem w mandorli, zaś w predelli przedstawione są sceny Zwiastowania i Pokłonu Pasterzy. Na szczególną uwagę zasługują liczne nagrobki i epitafia, także biskupów wrocławskich, m.in. gotycka płyta nagrobna biskupa Wacława II legnickiego (zm. 1419) z płaskorzeźbioną postacią zmarłego, renesansowy nagrobek biskupa Jakuba von Salza (zm. 1539) z płaskorzeźbioną postacią zmarłego na pokrywie tumby czy barokowe epitafium biskupa Sebastiana Rostocka (zm. 1671) z popiersiem zmarłego oraz.

DZWONNICA. Tuż przy północno-zachodnim narożniku kościoła usytuowana jest wolnostojąca późnogotycka dzwonnica, której budowę rozpoczęto w 1474 r. z fundacji biskupa Rudolfa von Rűdeshein. Potężna budowla była jeszcze dwukrotnie podwyższana w latach 1493 i 1516. Zbudowana jest z cegły z okładziną kamienną na planie kwadratu, czterokondygnacyjna, w narożach opięta parami przypór i nakryta płaskim dachem.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1955
Katalog Zabytków sztuki w Polce, t. VII, Województwo opolskie, z. 9, Powiat nyski, Warszawa 1963
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008
Sztuka polska t. 2, Gotyk, opr. zb., wyd. Arkady, Warszawa 2010
Strona internetowa: http://www.katedra-nysa.pl/

{gallery}polska/opolskie/nysa_kosciol_sw_jakuba{/gallery}

Nysa, kościół śś. Piotra i Pawła

Lokalizacja:  Nysa, Bracka 12 (50.472104, 17.332028)
Budowa:  1720-27
Budowniczy: Michael Klein 
Styl: barok

HISTORIA. Kościół zbudowany został w latach 1720-27 dla bożogrobców według projektu Michaela Kleina, który już wcześniej zaprojektował zabudowania klasztorne. Po kasacie konwentu w 1810 r. zamknięto kościół do 1814 r. Po 1945 r. budynki klasztorne użytkowane były jako Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego a kościół jako seminaryjny.

ARCHITEKTURA. Jest to obiekt barokowy, trójnawowy o układzie emporowo-halowym. Poprzedzony dwuwieżową fasadą i nakryty dachem dwuspadowym nad korpusem i wielopołaciowym nad prezbiterium. Fasada trójdzielna o podziałach pilastrowych z polem środkowym lekko wysuniętym do przodu, zwieńczonym przyczółkiem z esownicami i krzyżem bożogrobców. Po bokach dwie czterokondygnacyjne wieże, nakryte baniastymi hełmami z latarniami. Elewacje boczne są pięcioosiowe, dwustrefowe, dołem boniowane a wyżej podzielone pilastrami. Portal wejściowy południowy ujęty jest parą kolumn na na cokole i zwieńczony odcinkowym belkowaniem. Wnętrze nakryte jest sklepieniami żaglastymi na gurtach. Kaplice i empory są otwarte do nawy półkolistymi arkadami, wspartymi na filarach. Filary opięte są parami pilastrów kompozytowych podtrzymującymi wydatne belkowanie.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Sklepienia zdobi późnobarokowa polichromia iluzjonistyczna wykonana w 1730 r. przez braci Thomasa Christiana i Feliksa Antona Schefflerów. W nawie przedstawiona jest wielopostaciowa Adoracja Trójcy Świętej. Wyposażenie wnętrza jest bardzo bogate i jednolite, pochodzi z czasu budowy kościoła. Składają się na nie ołtarze, ambona i prospekt organowy z rokokowymi organami wykonanymi w latach 1765-66. W ołtarzu głównym umieszczony jest obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem namalowany przez Filipa Christiana Bentuma.

LITERATURA

Katalog Zabytków sztuki w Polce, t. VII, Województwo opolskie, z. 9, Powiat nyski, Warszawa 1963
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008

{gallery}polska/opolskie/nysa_kosciol_ss_piotra_i_pawla{/gallery}

Namysłów, kościół śś. Piotra i Pawła

Lokalizacja:  Namysłów, ul. Kościelna 2 (51.077596, 17.718805)
Budowa: 1405 – 1483
Styl: późny gotyk

HISTORIA. Kościół śś. Piotra i Pawła w Namysłowie należy do czołowych przykładów architektury gotyckiej na Śląsku. Pierwotny kościół parafialny zaczęto budować zaraz po lokacji Namysłowa w 2. połowie XII w. W XV w. na jego miejscu rozpoczęto budowę obecnej świątyni. W pierwszym etapie od 1405 r. wzniesiono wieżę, następnie do 1441 r. zbudowano korpus nawowy, wreszcie do pożaru Namysłowa w 1483 r. ukończono część prezbiterialną. Kościół był odbudowany po pożarze do 1485 r. wtedy założono nowe sklepienia nad korpusem. W ciągu XV w. do kościoła dobudowano kaplice boczne, zaś w 1526 r. dobudowano zakrystię. Rok wcześniej w 1525 r. w związku z szerzeniem się na Śląsku nauk Marcia Lutra kościół został przejęty przez protestantów by w 1655 r. powrócić w ręce katolików. W latach 1868-69 częściowo kościół został przebudowany w stylu neogotyckim, wymieniono wtedy m.in. maswerki i dobudowano kruchtę południową.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z trójnawowego, sześcioprzęsłowego, halowego korpusu z niewyodrębnionym prezbiterium, którego środkowa nawa zamknięte jest pięciobocznie. Nawy boczne zamknięte są trójbocznie. Od zachodu do korpusu dostawiona jest kwadratowa wieża, od północy przylega trójprzęsłowa zakrystia oraz trzy kaplice między przyporami, kolejne trzy kaplice dobudowane są od południa. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, między którymi mieszczą się ostrołukowe okna, przeważnie trójdzielne. Korpus nawowy nakrywa wspólny dach dwuspadowy, zakrystia i kaplice nakryte są dachami jednospadowymi, zaś nad zachodnimi kaplicami południowymi wznosi się dach namiotowy. Wieża czterokondygnacyjna, opięta jest przyporami, jej elewacje ozdobione są blendami. Nakrywa ja hełm baniasty z ośmioboczną wieżyczką na sygnaturkę. Wewnątrz nawa główna nakryta jest sklepieniem gwiaździstym czteroramiennym, nad nawami bocznymi sklepienia trójodporowe. Kaplice nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, sieciowymi i trójodporowymi. Na zwornikach nawy głównej można zobaczyć m.in. Głowę Chrystusa, Głowę św. Jana Chrzciciela, Orła śląskiego, baranka czy tarczę z lwem. Także wsporniki posiadają różnorodne formy np. w kształcie masek czy ludzkich głów. Filary międzynawowe w części zachodniej są prostokątne ze ściętymi narożnikami, zaś w części wschodniej są na cokołach, z profilowanymi narożnikami. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych ostrołukowymi arkadami, analogiczne arkady oddzielają nawy boczne od kaplic.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Dominują neogotyckie ołtarze i ambona z tego okresu. W kaplicach znajdują się też późnobarokowe ołtarze z 1. połowy XVIII w. Na ścianach zachowało się wiele epitafiów i płyt nagrobnych z okresu do XV do XVII w.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1955
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008

{gallery}polska/opolskie/namyslow_kosciol_ss_piotra_i_pawla{/gallery}

Namysłów, kościół śś. Franciszka z Asyzu i Piotra z Alkantary, dawny franciszkanów

Lokalizacja:  Namysłów, ul. Piastowska (51.077491, 17.713913)
Budowa: 1321 – 1420
Styl: gotyk

HISTORIA. Franciszkanie przybyli do Namysłowa w 1285 r. Budowa kościoła prowadzona była etapami w latach 1321-1420. Jako pierwsze powstało prezbiterium w 2. ćwierci XIV w., następnie w połowie XIV w. wzniesiono korpus nawowy, który około 1420 r. został zastąpiony obecnym. W 1536 r. protestanci przejęli kościół i zabudowania klasztorne, które użytkowali jako szpital i magazyn. Świątynie zwrócono katolikom około połowy XVII w. Z 1666 r. pochodzi wzmianka o tym, że kościół zwany “polskim” był w złym stanie, z uszkodzonymi sklepieniami. Około 1675 r. został częściowo zabarokizowany, m.in. przez założenie empor. Po pożarze w 1783 r. został odbudowany, wtedy m.in. nakryto zakończenie prezbiterium. Po sekularyzacji zakonu w 1810 r. budynki klasztorne zamieniono na browar a kościół w 1812 na magazyn wojskowy. W 1982 r. wraz z przekazaniem kościoła archidiecezji wrocławskiej rozpoczął się jego gruntowny remont. W 1988 r. kościół był gotowy do sprawowania liturgii a w 1992 r. erygowano przy nim parafię p.w. św. Franciszka z Asyżu i św. Piotra z Alkantary.

ARCHITEKTURA. Jest to kościół gotycki, złożony z halowego trójnawowego i trójprzęsłowego korpusu oraz z wydłużonego prezbiterium, zamkniętego trójbocznie. Korpus i prezbiterium na zewnątrz opięte są uskokowymi przyporami i nakryte dachami dwuspadowymi. Nad prezbiterium wznosi się ośmioboczna barokowa wieżyczka na sygnaturkę z latarnią. Okna w prezbiterium są ostrołukowe, dwudzielne i od wschodu trójdzielne z trój- i czterolistnym maswerkiem. Okna w korpusie są zamknięte łukiem odcinkowym lub zamurowane. Powyżej okien prezbiterium biegnie fryz ząbkowy. Wewnątrz nawy korpusu rozdzielone są emporami, arkada tęczy jest ostrołukowa. W trzech przęsłach prezbiterium zachowały sie sklepienia krzyżowo-żebrowe, w zakończeniu sklepienie kolebkowe z lunetami i plafonem z 1783 r. Nawa północna, dwa przęsła nawy środkowej i wschodnie przęsło nawy południowej nakryte są sklepieniami krzyżowymi z około 1675 r.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1955
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008
Strona internetowa: http://swfranciszek-namyslow.pl/i_historia.html

{gallery}polska/opolskie/namyslow_kosciol_franciszkanow{/gallery}

Małujowice, kościół św. Jakuba

Lokalizacja:  Małujowice, powiat Brzeg (50.847110, 17.380749)
Budowa: początek XIV w.
Styl:  gotyk

HISTORIA. Jest to budowla gotycka, wzniesiona na początku XIV w. Krótko potem w XV w. podwyższono wieżę, a następnie w XVI w. kościół został częściowo przebudowany. W późniejszym okresie był wielokrotnie odnawiany. Między 1309 r. r. a 1534 kościół pozostawał pod patronatem dominikanek z Wrocławia. Kościół w Małujowicach słynie z wspaniałego zespołu malowideł ściennych, z których najstarsze pochodzą z XIV w.

HISTORIA. Złożony jest z dwuprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą oraz z prostokątnej nawy, do której od zachodu dostawiona jest wieża kwadratowa z aneksami po bokach, poprzedzona trójprzęsłową kruchtą otwartą arkadami na zewnątrz. Kolejna kruchta dostawiona jest do nawy od południa, zaś od północy do prezbiterium przylega zakrystia. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, między którymi w nawie znajdują się ostrołukowe okna trójdzielne, zaś w prezbiterium okna dwudzielne. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe. Wieża kwadratowa, nakryta jest hełmem ostrosłupowym. Przedsionek zwieńczony jest szczytem z wolutowymi spływami. Jego boczne przęsła sklepione są krzyżowo-żebrowo a przęsło środkowe nakrywa sklepienia żaglaste z 1733 r. W przedsionku w wieży znajduje się gotycki portal ostrołukowy z szerokimi skośnymi ościeżami, bogato profilowanymi z maswerkowymi baldachimami. W tympanonie umieszczona jest płaskorzeźbiona scena Koronacji MB, Pokłonu Trzech Króli i Nawiedzenia. Kruchta południowa zwieńczona jest późnorenesansowym szczytem z pilastrami i wolutowymi spływami. Z kruchty tej do nawy prowadzi portal z kolumienkami o kielichowych kapitelach w ościeżach. Wewnątrz prezbiterium nakryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym, nawę nakrywa strop płaski. Prezbiterium od nawy oddziela ostrołukowa arkada tęczy.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Sklepienia i ściany pokryte są cennymi malowidłami gotyckimi i renesansowymi, niestety przemalowanymi w XIX w. Najstarsze gotyckie malowidła z 4. ćw. XIV w. zachowały się na ścianach szczytowych nawy. Na ścianach prezbiterium znajdują się malowidła gotyckie z lat około 1450-1460. Nieco późniejsze są malowidła w nawie. Na ścianach z 1483 r. a na stropie z 1. ćwierci XVI w. Na ścianie tęczowej nawy znajduje się scena Sądu Ostatecznego. Pozostałe obrazy w nawie uporządkowane są w poziomych szeregach przedstawiających sceny z życia Chrystusa i Marii oraz ze Starego i Nowego Testamentu. Strop nawy pokryty jest dekoracją o motywach maswerkowych, zwierzęcych i heraldycznych z 1. połowy XVI w. Skromne wyposażenie kościoła jest całkowicie zdominowane przez bogactwo malowideł. Warto wymienić późnobarokowy ołtarz główny z 1680 r. przeniesiony do kościoła z rozebranej kaplicy.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, wyd. Arkady 2008

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1955
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008

{gallery}polska/opolskie/malujowice_kosciol_sw_jakuba{/gallery}