Bytom, kościół św. Barbary

Bytom, kościół św. Barbary

Lokalizacja:  Bytom, ul. Józefa Chełmońskiego 16 (50.355988, 18.924585)
Budowa: 1928-1931
Architekt: Arthur Kickton

Styl: modernizm

HISTORIA. Kościół został zbudowany w latach 1928-1931 według projektu niemieckiego architekta Arthura Kicktona. Pracami budowlanymi kierował bytomski budowniczy Teodor Ehl. Inicjatorem budowy kościoła był proboszcz parafii Wniebowzięcia NMP w Bytomiu ksiądz Józef Niestrój.

ARCHITEKTURA. Modernistyczny kościół nawiązujący do romanizmu, zbudowany w konstrukcji żelbetowej. Złożony z bazylikowego korpusu nawowego i zamkniętego prezbiterium, które nakryte jest kopułą. Pod częścią nawy głównej usytuowany jest kościół dolny. Od frontu kościół poprzedza masyw dwuwieżowy z trzema półkoliście zamkniętymi portalami wejściowymi w przyziemiu. Nad środkowym wejściem ostrołukowa wnęka z rzeźbą św. Barbary. Wyżej obie ośmioboczne wieże rozdzielone są głęboką wnęką. W najwyższej kondygnacji przebite są dużymi prostokątnymi, dwudzielnymi oknami zamkniętymi półkoliście i nakryte kopulastymi hełmami w stylu art-deco. Kościół dolny jest trójnawowy, podzielony filarami podtrzymującymi strop płąski.

ARCHITEKTURA. Elewacje boczne nawy głównej przebite są dużymi trójdzielnymi oknami termowymi, zaś nawy boczne niewielkimi oknami prostokątnymi. Prezbiterium oświetlone jest wysokimi dwudzielnymi oknami zamkniętymi półkoliście. Nad prezbiterium wznosi się kopuła na niskim tamburze, częściowo wtopiona w korpus nawowy. Nawę główną nakrywa dach dwuspadowy, nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Wewnątrz nawa główna nakryta jest pozornym sklepieniem z lunetami. Ściany nawy głównej rozczłonkowane są pilastrami ze zredukowanymi kapitelami.  Chór muzyczny wsparty jest na półkolistych arkadach. Nawy boczne nakryte są stropami płaskimi i otwarte do nawy głównej półkolistymi arkadami. Prezbiterium oddzielone jest od nawy głównej półkolistą arkadą i otoczone płytkim obejściem.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Zachował się oryginalny wystrój wnętrza z czasu budowy kościoła. W prezbiterium ustawiony jest ołtarz główny ufundowany przez biskupa wrocławskiego kardynała Adolfa Bertrama. W nawach bocznych znajdują się dwa ołtarze boczne w formie tryptyków. Z innych elementów wyposażenia warto wymienić ambonę, chrzcielnicę, konfesjonały i ławy oraz stacje drogi krzyżowej. Na chórze muzycznym umieszczone są 65-głosowe organy wykonane w zakładzie Carla Berschdorfa z Nysy.

LITERATURA

Pilch Z., Leksykon Zabytków Górnego Śląska, Warszawa 2008
Strona internetowa: http://www.barbarabytom.asn.pl

Bytom, kościół św. Barbary

{gallery}polska/slaskie/bytom_kosciol_sw_barbary{/gallery}

Bytom, kościół św. Jacka

Bytom, kościół św. Jacka

Lokalizacja:  Bytom, ul. Jana Matejki 1 (50.350204, 18.929339)
Budowa: 1909-1911
Architekt: Max Giemsa

Styl: neoromanizm

HISTORIA. Kościół został zbudowany w latach 1909-1911 w zamieszkanej głownie przez Polaków miejscowości Rozbark. Autorem projektu był architekt z Gliwic Max Giemsa, który wzorował się na katedrze w Limburgu nad Lahnem. Pierwszym proboszczem w nowo utworzonej parafii został polski ksiądz Franciszek Strzybny. Kościół św. Jacka w Bytomiu uważany jest za najlepszy przykład architektury neoromańskiej na Górnym Śląsku.

ARCHITEKTURA. Neoromański dwupoziomowy kościół zbudowany na planie krzyża łacińskiego. Górny kościół złożony jest z trójnawowego korpusu bazylikowego, transeptu i prezbiterium zamkniętego półkolistą apsydą z obejściem. Prezbiterium ujmują dwie niskie wieże nakryte ostrosłupowymi hełmami i zamknięte od wschodu apsydami. Od frontu kościół poprzedza fasada z dwiema wysokimi na 57 metrów wieżami. Są one zbudowane na planie kwadratu, podzielone na sześć kondygnacji, z dużymi biforiami w najwyższej kondygnacji, zwieńczone trójkątnymi szczytami i ostrosłupowymi hełmami. Pomiędzy wieżami środkowa część fasady wysunięta do przodu z dużym uskokowym półkolistym portalem w przyziemiu, wielką rozetą i trójkątnym szczytem. Elewacje boczne korpusu przebite są dużymi zamkniętymi półkoliście oknami w nawach bocznych i sześciolistnymi rozetami w nawie głównej. Ramiona transeptu zamknięte ścianami prostymi z wielkimi rozetami i trójkątnymi szczytami. Prezbiterium oświetlają duże prostokątne okna zamknięte półkoliście a nad nimi ściany wieńczy galeria ślepych półkolistych arkad. Nawę główną i prezbiterium nakrywa wspólny dach dwuspadowy z ośmioboczną wieżyczką na sygnaturkę nad skrzyżowaniem naw. Dach dwuspadowy nakrywa także ramiona transeptu. Nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Wewnątrz nawa główna otwarta jest do naw bocznych półkolistymi arkadami wspartymi na kolistych kolumnach o kostkowych dekorowanych kapitelach. Nawy korpusu, ramiona transeptu i prezbiterium nakryte są stropem płaskim. Nad apsydą prezbiterium sklepienia hemisferyczne. Dolny kościół także podzielony jest na trzy nawy równej wysokości otwarte na siebie półkolistymi arkadami wspartymi na identycznych kolumnach jak w kościele górnym. Nawy dolnego kościoła nakrywają sklepienia krzyżowe na gurtach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ołtarz główny ustawiony w prezbiterium wykonał Georg Schreiner z Ratyzbony, dziełem tego samego artysty jest ambona umieszczona w nawie głównej. Na chórze umieszczone są 60-głosowe organy wykonane przez firmę Rieger z Krnova w Czechach. Sklepienie apsydy prezbiterium zdobi malowidło ze sceną Koronacji Matki Bożej wykonane w 1928 r. przez malarza Otto Kowalewskiego z Katowic. Część witraży jest dziełem firmy witrażowniczej Carl Busch z Berlina? Kilka współczesnych witraży wykonał zakład Furdyna Witraże według projektu Tomasza Furdyny. Ołtarz główny i ołtarze boczne w kościele dolnym wykonał Josef Starck. Autorem malowideł ściennych w dolnym kościele ze scenami z życia Chrystusa jest Otto Kowalewski.

LITERATURA

Pilch Z., Leksykon Zabytków Górnego Śląska, Warszawa 2008
Strona internetowa: https://www.swjacek.bytom.pl

Bytom, kościół św. Jacka

{gallery}polska/slaskie/bytom_kosciol_sw_jacka{/gallery}

Katowice, kościół św. Anny

Katowice, kościół św. Anny

Lokalizacja: Katowice – Janów-Nikiszowiec, Plac Wyzwolenia (50.243277, 19.082746)
Budowa: 1914-1927
Architekt:  Emil i Georg Zillmann
Styl: neobarok

HISTORIA. Budowa kościoła według projektu Emila i Georga Zillmannów z Charlottenburga rozpoczęła się 6 maja 1914 r. Prace budowlane, które przerwał wybuch I wojny światowej, w znacznym stopniu finansował koncern wydobywcze Georg von Giesches Erben. Budowę kościoła wznowiono w 1918 r. tuż po zakończeniu działań wojennych. W 1921 r. ukończono wznoszenie murów kościoła. W 1925 r. wnętrza zostały nakryte sklepieniami a firma Zjednoczone Huty Królewska i Laura wykonały żelazną konstrukcję kopuły.

ARCHITEKTURA. Neobarokowy kościół zbudowany na planie krzyża łacińskiego, złożony z trójnawowego, bazylikowego korpusu, transeptu i półkoliście zamkniętego prezbiterium z obejściem. Kościół poprzedza wypukła fasada ujęta dwiema wieżami. Elewacje kościoła są nieotynkowane i rozczłonkowane lizenami. Fasada jest trójdzielna i trójkondygnacjowa oraz zwieńczona odcinkowym szczytem. W przyziemiu fasady znajduje się przedsionek otwarty półkolistymi arkadami. Górna kondygnacja przebita jest trzema oknami o barokowych wykrojach. W środkowym polu najwyższej kondygnacji znajduje się półkolista wnęka z posągiem Chrystusa. Wieże czworoboczne, opięte parami lizen i podzielone na cztery kondygnacje, z najwyższą ośmioboczną przebitą półkolistymi otworami i nakrytą daszkami namiotowymi. Prezbiterium, ramiona transeptu i korpus nakrywają dwuspadowe dachy łamane. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się ośmioboczna kopuła z podwójną latarnią. Wewnątrz ściany nawy głównej podzielone są pilastrami podtrzymującymi sklepienie beczkowe na gurtach. Między pilastrami rozmieszczone są pary dużych okien prostokątnych o półkolistych zamknięciach. Wąskie nawy boczne otwarte są do nawy głównej półkolistymi arkadami podpartymi kwadratowymi kapitelami. Nawy boczne nakrywają sklepienia krzyżowe.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W prezbiterium ustawiony jest neobarokowy ołtarz główny wykonany przez Georga Schreinera rzeźbiarza z Ratyzbony. Ten sam artysta wykonał też ambonę, chrzcielnicę i prospekt organowy. Organy wykonała w 1927 r. firma Rieger z Krnova. Witraże są dziełem witrażownika Georga Schneidera z Ratyzbony. W nawie zawieszony jest też okazały żyrandol zaprojektowany przez Emila i Georga Zillmannów.

LITERATURA

Pilch Z., Leksykon Zabytków Górnego Śląska, Warszawa 2008
Strona internetowa: https://www.sw-anna.wiara.org.pl/start,i1.html

Katowice, kościół św. Anny

{gallery}polska/slaskie/katowice_kosciol_sw_anny{/gallery}

Częstochowa, kościół św. Antoniego

Lokalizacja: Częstochowa, Szczytowa 15 (50.792606, 19.133649)
Budowa: 1936-56
Architekt:  Zygmunt Gawlik
Styl: modernizm

HISTORIA. Kościół został zaprojektowany przez Zygmunta Gawlika w 1936 r. Obliczenia statyczne wykonał inżynier Stefan Bryła. Rozpoczęte prace budowlane w początkowej fazie przerwał niemiecki atak na Polskę w 1939 r. Do tego czasu wykonano fundamenty i cokół. Budowę wznowiono w 1947 r. i ukończono w 1956 r. mimo trudności piętrzonych przez władze komunistyczne (w 1955 r. nakazano obniżenie wieży o 10 metrów w stosunku do pierwotnego projektu).

ARCHITEKTURA. Modernistyczny, określany też  jako gotyk żelbetowy. Zbudowany na planie zbliżonym do trójkąta, z nawą uskokowo zwężającą się ku wielobocznie zamkniętej apsydzie prezbiterium. Uskokowe elewacje boczne złożone są z wklęsłych odcinków ścian, przeprutych smukłymi oknami z witrażami. Kościół nakrywają spłaszczone dachy dwuspadowe. Wnętrze kościoła nakrywa kasetonowy strop.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ołtarz główny, dwie ambony, ołtarz boczny i chrzcielnicę, dębowe ławki, siedem metalowych żyrandoli i balustradę oddzielającą prezbiterium od nawy zostały zaprojektowane przez Zygmunta Gawlika w końcu lat 30-tych a zostały wykonane w latach 1953-57. Witraże zostały wykonane latach 1958-61 według projektu Zofii Baudouin de Courtenay.

LITERATURA

Burno F., Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczpospolitej, Warszawa 2012
Steinhagen D., Remont czy dewastacja w kościele św. Antoniego, https://czestochowa.wyborcza.pl/czestochowa/7,48725,23734635,czestochowa-remont-czy-dewastacja-w-kosciele-sw-antoniego.html (31 lipca 2018)

{gallery}polska/slaskie/czestochowa_kosciol_sw_antoniego{/gallery}

Siewierz, kościół św. Jana Chrzciciela

Lokalizacja: Siewierz, ul. Sciegna 1 (50.456051, 19.230893)
Budowa: przełom XI i XII w.
Styl: romanizm

HISTORIA. Kościół w Siewierzu został zbudowany na przełomie XI i XII w. na potrzeby grodu kasztelańskiego i rozwijającej się przy nim osady targowej. Chociaż kościół po raz pierwszy wzmiankowany był w XIV w. to jego wcześniejsze datowanie nie budzi żadnych wątpliwości. Na czas budowy wskazuje typ układu przestrzennego oraz szczegóły kamieniarki. W latach 50-tych XX w. kościół został poddany pracom rekonstrukcyjnym. Usunięto wtedy przypory i kruchtę oraz odsłonięto resztki malowideł na ścianach. Obecnie pełni funkcję kościoła cmentarnego.

ARCHITEKTURA. Romański kościół murowany z kamienia, złożony jest z prostokątnej nawy, zamkniętej od wschodu apsydą. Pierwotnie w nawie znajdowała się empora. Jej istnienie może potwierdzać budowę kościoła przy ośrodku władzy kasztelańskiej. Wnętrze oświetla kilka wąskich otworów, zamkniętych półkoliście. W zachodniej ścianie znajduje się romański portal zamknięty półkoliście z gładką płytą tympanonu. Na zewnątrz nawę nakrywa dach dwuspadowy. Wewnątrz nawa nakryta jest sklepieniem kolebkowym, które w XVIII w. zastąpiło płaski strop drewniany. Apsyda nakryta jest konchą, której podstawę stanowi profilowany gzyms.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Na ścianach apsydy zachowały się fragmenty malowideł z XII w. przedstawiające postacie apostołów lub orantów. Z pierwotnego wyposażenie zachował się stipes ołtarza, czyli podstawa mensy ołtarzowej.

Rzut poziomy za: Świechowski Z., Katalog architektury romańskiej w Polsce

LITERATURA

Pilch Z., Leksykon Zabytków Górnego Śląska, Warszawa 2008
Sztuka polska romańska i przedromańska do schyłku XIII w., pod. red. M. Walickiego, Warszawa br.
Świechowski Z., Katalog architektury romańskiej w Polsce, Warszawa 2009
Świechowski Z., Sztuka polska, t.I, Romanizm, wyd. Arkady 2006

{gallery}polska/slaskie/siewierz_kosciol_sw_jana{/gallery}

Częstochowa, kościół Wniebowzięcia NMP i Znalezienia Krzyża Świętego, paulinów

Częstochowa, kościół Wniebowzięcia NMP i Znalezienia Krzyża Świętego, paulinów

Lokalizacja: Częstochowa, ul. o. Augustyna Kordeckiego 2 (50.812519, 19.097675)
Budowa: przed 1463, przebudowa 1690-93
Styl: późny gotyk, późny barok

Klasztor paulinów na Jasnej Górze jest najważniejszym sanktuarium maryjnym w Polsce. Każdego roku przed cudowny wizerunek Matki Bożej Częstochowskiej przybywa kilka milionów pielgrzymów.

HISTORIA. Klasztor paulinów na Jasnej Górze ufundował król Węgier i Polski Ludwik Andegaweński. Fundacja została zrealizowana w 1382 r. przez księcia Władysława Opolczyka. Pierwszy kościół zbudowany został przed 1463 r. jako późnogotycka hala. Po pożarze z 1690 r. został przekształcony na bazylikę wraz z całkowitą barokizacją wnętrza dokonana w latach 1690-93 i do około 1730 r. Ważną datą w historii klasztoru jasnogórskiego było szwedzkie oblężenie w końcu 1655 r. Skuteczna obrona twierdzy jasnogórskiej zwiększyła znacznie sławę sanktuarium i cudownego wizerunku Matki Bożej.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy z zachowanymi elementami gotyckimi. złożony z pięcioprzęsłowego, bazylikowego korpusu nawowego i wydłużonego, sześcioprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą. Wewnątrz wysoka nawa główna otwarta jest do naw bocznych półkolistymi arkadami, wspartymi na kwadratowych, opilastrowanych filarach. Nawa główna i prezbiterium nakryte są sklepieniami kolebkowymi z lunetami, w nawach bocznych gotyckie sklepienia krzyżowo-żebrowe. Od zachodu dostawiona najwyższa w Polsce wieża kościelna (106 m), wzniesiona przed 1620 r., później podwyższana, odbudowana w obecnym kształcie według projektu Stefana Szyllera w latach 1900-06, zwieńczona trójkondygnacyjnym hełmem. Południowa elewacja rozczłonkowana jest przez trzy centralne przybudówki kopułowe z XVII i XVIIII w.: kruchtę, kaplicę św. Pawła (Denhoffów) oraz kaplicę św. Relikwii i nadbudowaną nad nią kaplicą Jabłonowskich. Na południe od prezbiterium w narożniku obwarowań wbudowany jest neobarokowy wieczernik zbudowany według projektu Adolfa Szyszko-Bohusza, ozdobiony płaskorzeźbą Tadeusza Hukana. Od północy wzniesiona jest kaplica Wniebowzięcia NMP, złożona z późnogotyckiego, prostokątnego i dwuprzęsłowego prezbiterium, nakrytego sklepieniem z siatką żeber z XVI w. oraz trójprzęsłowego korpusu halowego z emporami, wzniesionego w połowie XVII w.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest jednolite późnobarokowe i rokokowe. Ściany i filary pokryte są barwną marmoryzacją i złoceniami. Sklepienia zdobią sztukaterie, które wykonał Adalbert Bianchi i malowidła Karola Dankwarta z lat 1690-93. W prezbiterium przedstawione są sceny z historii Krzyża Świętego, zaś w korpusie widnieją sceny z życia Maryi. Z wystrojem wnętrza harmonizuje wyposażenie. Ołtarz główny wykonany został w latach 1725-28 z fundacji Stanisława Chomętowskiego, wojewody mazowieckiego, przez warsztat Johanna Adama Karingera z Wrocławia. Figury ołtarza wykonał Johann Albrecht Siegwitz, m.in. grupę Wniebowzięcia NMP w polu głównym. Przy tęczy ustawione dwie pary ołtarzy z 2. ćwierci XVIII w., dalsze trzy ołtarze w nawach bocznych i ambona, rokokowe z 3. ćw. XVIII w. w prezbiterium balkony muzyczne z początku XVIII w. Na chórze umieszczone są 105-głosowe organy z lat 50-tych XX w. Prospekt organowy jest rekonstrukcją pierwotnego, późnobarokowego z 1. połowy XVIII w. Kaplica Narodzenia NMP. Ołtarz główny wykonany z kosztownego hebanu w 1650 r. z fundacji kanclerza wielkiego koronnego Jerzego Ossolińskiego być może według projektu Giovanniego Battisty Gisleniego. Autorem srebrnych dekoracji jest Jan Christian Bierpfaff. W polu głównym umieszczony jest cudowny wizerunek Matki Bożej Częstochowskiej, reprezentujący typ bizantyjskiej Hodegetrii. Został on namalowany w XIV w. przez artystę włoskiego na desce z przełomu XII i XIII w. Do Polski został przywieziony przed 1384 r. przez Władysława Opolczyka z Rusi.  W kaplicy znajduje się kilka barokowych ołtarzy oraz ambona z XVII w. W jednym z ołtarzy umieszczona jest gotycka pieta z połowy  XV w. Na ścianie tarczowej nad tęczą umieszczony obraz z 1656/57 r. Oblężenie Jasnej Góry przez Szwedów a powyżej Matka Boża jako pogromczyni herezji. W kaplicy Jabłonowskich znajduje się pomnik nagrobny wojewody Stanisława Jabłonowskiego (zm. 1702) z czarnego marmuru.

LITERATURA

Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Tomziński J., Golonka J., Jasna Góra. Sanktuarium Matki Bożej Jasnogórskiej, Częstochowa 2011
Pilch Z., Leksykon Zabytków Górnego Śląska, Warszawa 2008
Sztuka polska. T. 4, Wczesny i dojrzały barok, oprac. zb., Arkady 2013
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

Częstochowa, kościół Wniebowzięcia NMP i Znalezienia Krzyża Świętego, paulinów

{gallery}polska/slaskie/czestochowa_kosciol_paulinow{/gallery}

Katowice, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa

Katowice, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa

Lokalizacja: Katowice – Murcki, Solskiego 2 (50.198508, 19.047220)
Budowa: 1931-34
Architekt:  Zygmunt Gawlik
Styl: modernizm

HISTORIA. Kościół został zbudowany w latach 1931-34 według projektu Zygmunta Gawlika. Ten krakowski architekt który był też autorem projektu niemal równocześnie budowanej katedry w Katowicach. Wieża kościoła została wzniesiona dopiero w latach 1994-95.

ARCHITEKTURA. Modernistyczny, murowany z cegły z użyciem żelbetu. Złożony jest z centralnej nawy z obejściem, podłużnego prezbiterium i poprzedzony szerokim przedsionkiem. Fasada składa się z wysokiego siedmioarkadowego portyku oraz ze smukłej kwadratowej wieży z owalnym zwieńczeniem z krzyżem. Elewacje boczne przebite są wydłużonymi oknami o półkolistych zamknięciach. Z kolei kopuła i boczne ściany prezbiterium przeprute są okulusami. Wewnątrz nawa otoczona jest obejściem oddzielonym arkadami, wspartymi wysokich filarach podtrzymujących spłaszczoną kopułę. Wschodnia ściana prezbiterium jest zamknięta łukiem odcinkowym i silnie przeszkolona.

W WYSTROJU WNĘTRZA zwraca uwagę ogromny witraż umieszczony w latach 1961-62 w oknie prezbiterium. Witraż przedstawia scenę Ukrzyżowania Chrystusa a jego autorem jest katowicki artysta Wiktor Ostrzołek.

LITERATURA

Burno F., Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczpospolitej, Warszawa 2012
Pilch Z., Leksykon Zabytków Górnego Śląska, Warszawa 2008
Strona internetowa: http://www.murcki.wiara.org.pl/ (dostęp 29.07.2018)

Katowice, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa

{gallery}polska/slaskie/katowice_kosciol_nspj{/gallery}

Katowice, kościół św. Kazimierza Królewicza

Lokalizacja: Katowice, Marii Skłodowskiej-Curie 20, (50.254665, 19.015131)
Budowa: 1930-33
Architekt:  Leon Dietz d’Arma i Jan Zarzycki
Styl: funkcjonalizm

Kościół garnizonowy w Katowicach jest pierwszym i chyba najlepszym przykładem architektury funkcjonalistycznej w budownictwie sakralnym międzywojennej Polski. jego nowoczesna forma jest połączeniem dwóch prostopadłościanów: korpusu i wieży.

HISTORIA. Zbudowany został w latach 1930-33 z przeznaczeniem na kościół garnizonowy. Projekt kościoła wykonał architekt Leon Dietz d’Arma we współpracy z Janem Zarzyckim.

ARCHITEKTURA. Funkcjonalistyczny, zbudowany z cegły i żelbetu. Złożony z trójnawowego, bazylikowego korpusu z emporami nad nawami bocznymi. Do korpusu dostawiona jest wysoka na 40 metrów wieża z ażurowym zwieńczeniem. Elewacje boczne kościoła przeprute są wąskimi szczelinowymi oknami. Wewnątrz nawy boczne podzielone są prostokątnymi filarami, wspierającymi żelbetowe stropy płaskie.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA kościoła wykonane zostało w stylu art deco i bez większych zmian przetrwało do czasów współczesnych. W marmurowym ołtarzu głównym umieszczona jest figura Chrystusa Ukrzyżowanego, wykonana przez Mariana Spindlera ze Lwowa. Pozostałe wyposażenie stanowią: ołtarze boczne, balustrada, chrzcielnica, oryginalne rzeźby, Stacje Drogi Krzyżowej które są są dziełem Zofii Trzcińskiej-Kamieńskiej z Warszawy, konfesjonały, ławki, lampy oraz tablice pamiątkowe.

LITERATURA

Burno F., Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczpospolitej, Warszawa 2012
Pilch Z., Leksykon Zabytków Górnego Śląska, Warszawa 2008
Strona internetowa: http://www.garnizonowa.wiara.org.pl/historia,i2.html (dostęp 18.05.2018)

{gallery}polska/slaskie/katowice_kosciol_sw_kazimierza{/gallery}

Chorzów, kościół św. Antoniego

Lokalizacja: Chorzów, Mikołaja Kopernika 1 (50.293030, 18.953469)
Budowa: 1930-34
Architekt:  Adam Ballenstedt
Styl: modernizm

HISTORIA. Kościół zbudowany został w latach 1930-34 według projektu poznańskiego architekta Adama Ballenstedta.

ARCHITEKTURA. Modernistyczny o formach gotycyzujących. Murowany z cegły z użyciem żelbetu. Złożony jest z mocno wydłużonej nawy bez wyodrębnionego prezbiterium z wieżą dostawioną przy części prezbiterialnej. W fasadzie frontowej znajduje się rozeta z wpisanym krucyfiksem, poniżej potrójny portal wejściowy o ostrołukowych zakończeniach. Analogiczny układ ma tylna elewacja, wyjątkiem jest tylko brak postaci Chrystusa na krzyżu. Boczne elewacje przeprute są lancetowatymi ostrołukowymi oknami. Kościół nakrywa mocno spłaszczony dach z wieżyczką na sygnaturkę. Wnętrze nakryte jest sklepieniem kolebkowym o krystalicznych formach art déco, opartym przyporach, sugerujących przęsła. Wieża zbudowana na planie kwadratu z zaostrzonymi fragmentami elewacji południowej i północnej. Nakryta jest dachem płaskim.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest skromne ale dobrze dopasowane do architektury. Ołtarz główny zaprojektował Mieczysław Stobierski a ambonę Reinhold Domin. Organy 40-głosowe wykonał organmistrz Bronisław Cepka z Popowa koło Wronek.

LITERATURA

Burno F., Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczpospolitej, Warszawa 2012
Pilch Z., Leksykon Zabytków Górnego Śląska, Warszawa 2008
Strona internetowa: http://www.antoni.net.pl/parafia/historia

{gallery}polska/slaskie/chorzow_kosciol_sw_antoniego{/gallery}

Zabrze, kościół św. Józefa

Lokalizacja:  Zabrze, ul. Roosevelta 104 (50.295193,18.771375)
Budowa: 1930-31
Architekt: Dominikus Böhm
Styl: modernizm

HISTORIA. W Zabrzu w sąsiedztwie nowoczesnego stadionu Górnika znajduje się jeden z najciekawszych modernistycznych kościołów Górnego Śląska. Jego początki wiążą się z założeniem nowej dzielnicy, przeznaczonej dla ludności niemieckiej, napływającej z terenów włączonych po trzecim Powstaniu Śląskim do Polski. Kościół zbudowany został w latach 1930-31 według projektu wybitnego niemieckiego architekta Dominikusa Böhma z Kolonii.

ARCHITEKTURA. Modernistyczny kościół, zbudowany z cegły o długości 67,5 metra i szerokości 26 metrów. Złożony jest z obszernego trójnawowego korpusu halowego, oraz półkoliście zamkniętego prezbiterium z obejściem. Od pn.- wsch. do korpusu dostawiona jest wieża, zbudowana na planie kwadratu, u szczytu przepruta dwoma kondygnacjami arkadowych otworów i nakryta spłaszczonym daszkiem czterospadowym. Kościół poprzedza fasada z masywnymi narożnymi pylonami, połączonymi czterema kondygnacjami arkadowych prześwitów. Za arkadami znajduje się kwadratowy dziedziniec. Nawę i prezbiterium nakrywa spłaszczony dach dwuspadowy. Ceglane elewacje boczne przeprute są od zachodu wąskimi oknami, zamkniętymi półkoliście, zaś od wschodu okrągłymi oknami rozmieszczonymi w linii u nasady dachu. Obszerne wnętrze kościoła podzielone jest silnie wysuniętymi ścianami w formie wewnętrznych szkarp, które wydzielają przęsła korpusu nawowego. Ściany te wyznaczają też szerokość naw bocznych i znajdują się w nich arkadowe przejścia. Wyniesione ponad poziom nawy prezbiterium otoczone jest rzędami półkolistych arkad, wydzielających obejście. Pod prezbiterium umiejscowiona jest krypta. Wnętrze kościoła nakrywa drewniany strop, pokryty kasetonami, które w prezbiterium zataczają półkole.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA zaprojektował architekt Dominikus Böhm. Do wybuchu wojny udało się wykonać tylko jego część m.in.: wolnostojąca mensę pełniącą rolę ołtarza głównego w prezbiterium, ambonę w nawie i kamienną chrzcielnicę w przedsionku. Böhm zaprojektował tez kilka witraży Eucharystia, Święta Rodzina i rozetę w fasadzie.

LITERATURA

Pilch Z., Leksykon Zabytków Górnego Śląska, Warszawa 2008
Strona internetowa: http://www.sozait.org/index.php?seite=4&artykul=2&Ruckkehr=
Strona internetowa: https://zabytek.pl/pl/obiekty/kosciol-par-pw-sw-jozefa-1467

{gallery}polska/slaskie/zabrze_kosciol_sw_jozefa{/gallery}