Wolin, kościół św. Mikołaja

Wolin, kościół św. Mikołaja

Lokalizacja: Wolin, powiat Świnoujście, ul. Światowida  (53.843332, 14.615790)
Budowa: XIV w.
Styl: gotyk

HISTORIA. Pierwsze wzmianki o kościele św. Mikołaja w Wolnie pochodzą z 1288 r. Obecny kościół został zbudowany w XIV w. W 1535 r. świątynia została przejęta przez protestantów. W 1628 r. kościół został zniszczony przez pożar. W czasie odbudowy obniżono nawę i nakryte je stropem płaskim i zbudowano empory nad nawami bocznymi. W latach 1857 – 1898 kościół został gruntownie przebudowany, m.in. rozebrano i wzniesiono od nowa ściany obwodowe świątyni oraz wzniesiono szczyt wschodni. W 1945 r. świątynia uległa niemal całkowitemu zniszczeniu w czasie walk o miasto. Zachowały się tylko mury odwodowe bez części muru południowego i dolne partie wieży. Kościół przez dłuższy czas pozostawał w ruinie i dopiero w latach 1993-1999 został odbudowany.

ARCHITEKTURA. Gotycki kościół złożony z pseudobazylikowego pięcioprzęsłowego i trójnawowego korpusu z niewyodrębnionym prezbiterium, zamkniętym ścianą prostą. Od zachodu dostawiona jest wieża na rzucie zbliżonym do kwadratu nakryta, baniastym hełmem z latarnią i z ostrołukowym portalem w przyziemiu. Elewacje boczne podzielone przyporami, między którymi rozmieszczone są neogotyckie ostrołukowe okna z maswerkami. Wschodnia elewacja czterodzielna z uskokowymi przyporami i dwoma dużymi oknami ostrołukowymi w środkowych polach, nad którymi wznosi się schodkowy szczyt. W bocznych polach mniejsze okna ostrołukowe i półszczyty. Kościół nakrywa dach dwuspadowy. Wnętrza nakryte żelbetowymi stropami płaskim pokrytymi przesłoniętymi drewnianą imitacją stropu belkowego. Nawy boczne oddzielone półkolistymi arkadami wspartymi na ośmiobocznych filarach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W czasie obrony Wolina przez wojska niemieckie całkowitemu zniszczeniu uległo wyposażenie kościoła. Obecny wystrój i wyposażenie pochodzi z okresu po odbudowie świątyni. Wiraże w oknach wykonał Janusz Sobczyk z firmy ARS ANTIQUA z Warszawy.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012
Strona internetowa: https://parafiawolin.pl

{gallery}polska/zachodniopomorskie/wolin_kosciol_sw_mikolaja{/gallery}

Trzebiatów, kościół Macierzyństwa NMP

Trzebiatów, kościół Macierzyństwa NMP

Lokalizacja: Trzebiatów, ul. Lipowa 10 (54.063994, 15.266788)
Budowa: XIV w. – 1. poł. XV w.
Styl: gotyk

HISTORIA. Budowę obecnego kościoła rozpoczęto w 1. ćwierci XIV w. od prezbiterium, do którego w 2. połowie XIV w. dostawiono korpus nawowy i zakrystię po północnej stronie. W 1. połowie XV w. wzniesiono potężny masyw zachodni, być może w pierwotnym zamierzeniu dwuwieżowej fasady, zrealizowanej jako jednowieżowa. W 1534 r. wraz z szerzącą się na Pomorzu reformacją kościół przejęli luteranie. W 1784 r. wieża została odbudowana po uszkodzeniach a w latach 1864-67 podwyższona według projektu Friedricha Augusta Stülera do wysokości 90 m. Wtedy dokonano też wymiany większości detali architektonicznych. W czasie II wojny światowej kościół uniknął szczęśliwie poważniejszych zniszczeń. Po przyłączeniu Pomorza Zachodniego do Polski i wraz z napływem polskich osadników świątynia powróciła w ręce parafii katolickiej.

ARCHITEKTURA. Jest to kościół gotycki, murowany z cegły, złożony z trójnawowego, czteroprzęsłowego halowego korpusu oraz dwuprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego trójbocznie. Korpus od frontu poprzedza masyw wieżowy zwieńczony jedną wieżą po środku. Wieża w dolnych partiach jest czworoboczna z narożnymi wieżyczkami, w górnej części przechodząca w ośmiobok. Nakryta jest ostrołukowym hełmem opiętym trójkątnymi szczytami. Do prezbiterium od północy przylega zakrystia. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe. Szczyty schodkowe ozdobione są blendami wypełnionymi rozetami. Ściany na zewnątrz opięte są przyporami, między którymi znajdują się ostrołukowe okna pięcio- i trójdzielne. Wnętrze kościoła nakrywają sklepienia gwiaździste, w korpusie wsparte na ośmiobocznych filarach, połączonych ostrołukowymi arkadami.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNETRZA. Na ścianach zachowały się fragmenty gotyckich polichromii. Przetrwały też liczne płyty nagrobne z okresu od XIV do XVIII w. Do najciekawszych należy płyta Arnolda Crampela i jego rodziny z 1382 r. Warto zwrócić też uwagę na epitafium poświęcone niemieckim żołnierzom z Trzebiatowa poległym w czasie pierwszej wojny światowej. Na chórze umieszczone są 32-głosowe organy, wykonane w 1842 r. przez firmę Schulze. Kościół posiada też interesujące neogotyckie wyposażenie z lat 1865-67. Składają się na nie m.in. ołtarze, stalle i ambona. W oknach prezbiterium zachowały się witraże ufundowane w 1867 r. przez króla pruskiego Wilhelma I. Na wieży zawieszone są gotyckie dzwony: Gabriel z 1399 r. i Maria z 1512 r., ten drugi należy do największych w Polsce i waży 3750 kg. Wykonany został przez ludwisarza Rose Lutke z Bielefeld.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012
Strona internetowa: http://trzebiatow.eparafia.pl
Strona internetowa: http://www.architektura.pomorze.pl

Trzebiatów, kościół Macierzyństwa NMP

{gallery}polska/zachodniopomorskie/trzebiatow_kosciol_opieki_nmp{/gallery}

Szczecin, kościół św. Jana Ewangelisty, dawny franciszkanów

Lokalizacja:  Szczecin, św. Ducha 9 (53.422508, 14.557454)
Budowa: XIV w. – 1. połowa XV w.
Styl:  późny gotyk

HISTORIA. Franciszkanie przybyli do Szczecina w 1240 r. Budowę obecnego kościoła rozpoczęto w XIV w. od prezbiterium, w 1. połowie XIV w. wzniesiono korpus nawowy a w 1. połowie XV w. do korpusu dostawiono kaplice. W 1525 r. wraz z nastaniem reformacji nastąpiła kasata klasztoru. Na początku XIX w. w okresie wojen napoleońskich kościół został zamieniony na magazyn. Utracił wtedy swoje wyposażenie, zniszczeniu uległa tez polichromia. Drugą wojnę światową kościół przetrwał bez poważniejszych uszkodzeń, mimo że zniszczeniu uległy budynki dawnego klasztoru i cała sąsiednia zabudowa. W 1957 r. kościół został przejęty przez księży pallotynów.

ARCHITEKTURA. Jest to świątynia gotycka, zbudowana z cegły. Złożona jest z halowego korpusu o trzech nawach i siedmiu przęsłach oraz trójprzęsłowego prezbiterium, zakończonego centralną kaplicą, zamkniętą siedmioma bokami dziesięcioboku. Do korpusu od północy i południa między przyporami dostawione są kaplice. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, między którymi mieszczą się ostrołukowe okna trójdzielne a w korpusie także czterodzielne. Kościół nakryty jest dachami dwuspadowymi nad prezbiterium i korpusem. Dach nad korpusem znacznie wyższy z wieżyczką na sygnaturkę we wschodnim szczycie. Szczyt wschodni rozczłonkowany jest podwójnymi blendami z rozetą w podłuczu i zwieńczony kapliczkowymi sterczynami. Szczyt zachodni rozczłonkowany trójdzielnymi blendami i lizenami przechodzącymi w ośmioboczne sterczyny o stożkowych zakończeniach. Do wnętrza prowadzą trzy profilowane portale ostrołukowe, dwa do prezbiterium od północy i południa oraz jeden do korpusu od południa. Wewnątrz nawa główna nakryta jest sklepieniem gwiaździstym, w przęśle wschodnim ośmioramiennym, w zachodnim wielogwiaździstym, zaś w przęsłach środkowych czteroramiennymi. W nawach bocznych, kaplicach i prezbiterium sklepienia krzyżowo-żebrowe, w zamknięciu prezbiterium siedmiodzielne. Pod łukiem tęczy znajdują się wsporniki z ceramicznymi postaciami zakonników. Ściany prezbiterium podzielone są na dwie strefy. W dolnej strefie wnęki ostrołukowe w zamknięciu prezbiterium i odcinkowe w ścianach bocznych, w górnej strefie okna. Ostrołukowe arkady międzynawowe wsparte są na ośmiobocznych filarach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Z dawnego wyposażenia kościoła zachowały się fragmenty gotyckiej polichromii z 1. połowy XV w., gotyckie płyty nagrobne z XIV w. oraz barokowe organy z 2. połowy XVIII w.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Łoziński J., Pomniki sztuki w Polsce, t. 2, Pomorze, wyd. Arkady
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012
Strona internetowa: http://www.pallotyni.szczecin.pl/

{gallery}polska/zachodniopomorskie/szczecin_kosciol_sw_jana{/gallery}

Szczecin, kościół śś. Piotra i Pawła

Lokalizacja:  Szczecin, pl. śś. Piotra i Pawła (53.428029, 14.558944)
Budowa: połowa XV w.
Styl:  późny gotyk

HISTORIA. Obecny kościół został zbudowany około połowy XV w. jako trójnawowa, pięcioprzęsłowa hala. W 2. połowie XV w. kościół został rozbudowany przez przedłużenie o przęsło zachodnie i dobudowę kaplicy od północy. Został poważnie uszkodzony w 1677 r. podczas ostrzału miasta dokonanego przez wojska brandenburskie. Następnie w latach 1679-1683 był odbudowywany pod kierunkiem Johanna Dawida Burglina z Ulm. Odbudowana świątynia została pozbawiona filarów i sklepień. W 1702 r. kościół został nakryty drewnianym stropem i dachem z sygnaturką. W latach 1901 r. przeprowadzona została regotycyzacja świątyni, z tego czasu pochodzi schodkowy szczyt fasady i rozeta w portalu głównym oraz portal południowy. Od 1946 r. kościół użytkowany jest przez parafię kościoła polskokatolickiego.

ARCHITEKTURA. Kościół śś. Piotra i Pawła jest budowlą gotycką, złożoną z salowego korpusu sześcioprzęsłowego z niewyodrębnionym prezbiterium, zamkniętym pięciobocznie. Przęsło zachodnie jest dłuższe od pozostałych. Od północy dostawiona jest dwuprzęsłowa kaplica śś. Piotra i Pawła. Przypory wciągnięte są do wewnątrz, między nimi mieszczą sie płytkie kaplice nakryte sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Fasada zachodnia zwieńczona jest neogotyckim szczytem schodkowym z blendami. Portal zachodni regotycyzowany, ostrołukowy z dużą rozetą w podłuczu. Portal południowy zamknięty jest łukiem odcinkowym. Ściany na zewnątrz opięte są pionowymi oprofilowanymi lizenami z parami nisz na ceramicznych wspornikach w formie głów, nisze zwieńczone są wimpergami. Pomiędzy lizenami znajdują się duże okna czterodzielne i pięciodzielne. Kościół nakrywa dach dwuspadowy z barokową wieżyczką na sygnaturkę.

WYSTRÓJ WNĘTRZA. Wewnątrz strop pokrywa polichromia ze scenami Adoracji Baranka, Chrystusa z symbolami ewangelistów oraz Końca Świata, wykonana przez szczecińskiego malarza Ernsta Eichnera.

Rzut poziomy za: Architektura gotycka w Polsce

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Łoziński J., Pomniki sztuki w Polsce, t. 2, Pomorze, wyd. Arkady

Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012

{gallery}polska/zachodniopomorskie/szczecin_kosciol_ss_piotra_i_pawla{/gallery}

Szczecin, katedra św. Jakuba

Lokalizacja:  Szczecin, św. Jakuba Apostoła 1 (53.424688, 14.555913)
Budowa: ok. 1375 – 1. połowa XV w.
Architekt: Heinrich Brunsberg
Styl:  późny gotyk

Dawny kościół parafialny św. Jakuba a obecnie katedra archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej należy do największych i najwspanialszych świątyń późnogotyckich w basenie Morza Bałtyckiego obok powstałych w tym samym czasie kościołów Mariackich w Gdańsku, Stralsundzie i Stargardzie Szczecińskim.

HISTORIA. Początki obecnej budowli sięgają 4 ćw. XIII w. kiedy to wzniesiono czteroprzęsłowy korpus bazylikowy z dwiema wieżami od zachodu. Następnie w 1. ćw. XIV w. zostało dobudowane trójprzęsłowe prezbiterium, zamknięte pięciobocznie i otoczone obejściem. Około 1375 r. prezbiterium zostało przebudowane na halowe i w takim kształcie istnieje do dzisiaj. W 2. połowie XIV w. od północy dostawiono dwuprzęsłową kaplicę Mariacką. W 1. połowie XV w. korpus bazylikowy przekształcono na halowy, nadając mu obecną formę. Przy budowie południowej elewacji korpusu czynny był wybitny pomorski architekt Heinrich Brunsberg. W 1. połowie XV w. przebudowano też kaplicę Mariacką a od północy dostawiono drugi rząd piętrowych kaplic. W 1456 r. runęła wieża południowa i Hans Boenecke rozpoczął budowę obecnej wieży. W 1677 r. kościół został uszkodzony w czasie ostrzału artyleryjskiego dokonanego przez wojska brandemburskie, zawaliły się wtedy sklepienia i spaliła wieża. W latach 1690-93 założono nowe sklepienia kolebkowe z lunetami. W 1887-1901 przeprowadzono regotycyzację wnętrza, wymieniając w znacznej części detal architektoniczny. W 1944 r. kościół został częściowo zniszczony, zachowały się m.in. mury prezbiterium z filarami wewnętrznymi, częściowo sklepienia obejścia, część korpusu z rzędem kaplic oraz mury części zachodniej wraz z wieżą. Odbudowa kościoła prowadzona była w latach 1971-76.

ARCHITEKTURA. Dzisiejsza katedra szczecińska jest późnogotycką świątynią złożoną z trójnawowego, czteroprzęsłowego korpusu halowego oraz trójnawowego, trójprzęsłowego halowego prezbiterium, zamkniętego pięciobocznie. Korpus nawowy otoczony jest emporowymi kaplicami, pomieszczonymi między przyporami wewnętrznymi. Kaplice od północy są węższe od kaplic południowych, od północy do korpusu przylega też drugi rząd kaplic piętrowych. Prezbiterium otoczone jest obejściem i wieńcem kaplic między przyporami wewnętrznymi. Od północy do prezbiterium dostawiona jest dwunawowa i trójprzęsłowa kaplica Mariacka. Od zachodu korpus poprzedza masyw wieżowy z jedną kwadratową wieżą po środku. Korpus nawowy i prezbiterium nakrywa wielki dach dwuspadowy ze współczesną wieżyczka na sygnaturkę o barokowej formie. Fasada zachodnia jest trójosiowa, z przyporami w przyziemiu oraz portalem na osi każdej z naw. Nad portalami znajdują się okna ostrołukowe, z których środkowe i południowe są pięciodzielne. Powyżej na osi nawy głównej wznosi się czworoboczna wieża, której dolna kondygnacja ujęta jest półszczytami naw bocznych wypełnionych parami blend. Frontowa elewacja ozdobiona jest trzema strefami dwudzielnych blend ostrołukowych. Wieżę nakrywa współczesny hełm ostrosłupowy, ujęty narożnymi wieżyczkami. Wieża z hełmem ma 110 metrów wysokości. Elewacje katedry rozczłonkowane są lizenami na osiach przypór wewnętrznych. Prezbiterium obiega w zwieńczeniu fryz z kształtki. Południowa elewacja korpusu ozdobiona jest w dolnej strefie dekoracją wimpergowo-pinaklową o trzech poziomach, charakterystyczną dla twórczości Heinricha Brunsberga. Okna w korpusie i prezbiterium są ostrołukowe, cztero i trójdzielne, rozmieszczone w dwóch strefach. W dolnej strefie mieszczą się niskie okna oświetlające wnętrza kaplic, zaś w górnej strefie wielkie okna oświetlające korpus i prezbiterium. W korpusie na osi portalu południowego znajduje się ogromne okno siedmiodzielne. Do wnętrza prowadzi pięć portali gotyckich, ostrołukowych, profilowanych uskokowo. Trzy od zachodu, z nich środkowy zwieńczony wimpergą i kwiatonem, czwarty do korpusu od południa i piąty do prezbiterium od północy. Wnętrza rozdzielają wysokie, ośmioboczne filary, podtrzymujące sklepienia kolebkowe z lunetami. Arkady międzynawowe są ostrołukowa, podobnie jak arkady kaplic otwartych do naw bocznych i obejścia. Kaplice obwodowe nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, trójodporowymi i gwiaździstymi. W kaplicę Mariacką nakrywa sklepienia krzyżowo-żebrowe, wsparte na dwóch okrągłych filarach.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest zbiorem zabytków przeniesionych z innych kościołów po 1945 r. oraz dzieł wykonanych współcześnie. W ołtarzu głównym, w nowej szafie umieszczone są późnogotyckie rzeźby pochodzące z ołtarza z Mieszkowic, powstałego w połowie XV w., nad ołtarzem zawieszony jest krucyfiks z Uznamu z początku XVI w. W kaplicy św. Wojciecha umieszczony jest tryptyk ze współcześnie wykonaną szafą z rzeźbami: Matki Bożej Apokaliptycznej, późnogotycką, pochodzącą z okolic Gorzowa, św. Jakuba z początku z XVI w., przeniesioną z kościoła w Wołczkowie oraz współczesną rzeźbą św. Wojciecha. W kaplicy Książąt Pomorskich spoczywa ostatni z rodu Gryfitów Bogusław XIV (zm. 1637). W jego współcześnie skomponowanym pomniku nagrobnym umieszczony został barokowy obraz Ukrzyżowania na tle Jerozolimy z XVIII w., przeniesiony z kościoła w Objezierzu Nowym koło Chojny. W kaplicy Najświętszego Sakramentu znajduje się gotycki tryptyk z Ciećmierza z około 1380-1390 r. z grupą Triumfu Marii oraz sceną Koronacji Matki Bożej w otoczeniu świętych dziewic i dwunastu apostołów. W kaplicy chrzcielnej ustawiony jest późnogotycki tryptyk wykonany w latach 1520-30 w warsztacie Klausa Berga z Lubeki, pochodzący z kościoła w Objezierzu Nowym koło Chojny. W polu głównym tryptyku umieszczona jest Matka Boża w typie Immaculaty w otoczeniu św. Magdaleny i nieustalonego świętego. Na południowym filarze przy kruchtach podwieżowych znajdują się dwa epitafia poświęcone pamięci Carla Loewe (zm. 1869), niemieckiego kompozytora i długoletniego organisty w kościele św. Jakuba w Szczecinie.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Kalita-Skwirzyńska K., Szczecin. Bazylika archikatedralna pw. świętego Jakuba Apostoła, wyd. ZET 2013
Łoziński J., Pomniki sztuki w Polsce, t. 2, Pomorze, wyd. Arkady
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012
Skibiński Sz., Zalewska-Lorkiewicz K., Sztuka polska. Gotyk, T. 2, Warszawa 2010
Strona internetowa: http://www.katedra.szczecin.pl/

{gallery}polska/zachodniopomorskie/szczecin_katedra_sw_jakuba{/gallery}

Stargard, kościół św. Jana Chrzciciela

Stargard, kościół św. Jana Chrzciciela

Lokalizacja: Stargard, ul. Św. Jana Chrzciciela 1 (53.339297, 15.040908)
Budowa: 1408-1464
Styl: gotyk

HISTORIA. Obok kościoła Mariackiego, który należy do najwspanialszych świątyń gotyckich W Polsce, w Stargardzie znajduje się jeszcze inny okazały średniowieczny kościół. Każdy kto odwiedza Stargard powinien zajrzeć do tej wzorowo utrzymanej świątyni. Jedynym mankamentem jest ściana drzew, które do wiosny do jesieni szczelnie zasłaniają interesującą bryłę kościoła. Początkowo na tym miejscu w połowie XIII w. stanęła kaplica wzniesiona dla joannitów, sprowadzonych przez księcia Bogusława I około 1229 r. Została zbudowana jako prostokątna salowa budowla. W latach 1408-1464 dostawiono do niej trójnawowy korpus halowy z wieżą od zachodu. W 2.połowie XV w. kaplicę przebudowano na prezbiterium. Następnie około 1500 r. rozpoczęto wznoszenie kaplic obejścia. W połowie XVI w. podobnie jak większość świątyń na Pomorzu Zachodnim kościół został przejęty przez protestantów. W 1697 r. runęła wieża niszcząc dachy i sklepienia, odbudowane z odtworzeniem części sklepień do 1699 r.. W latach 1892-93 przeprowadzono generalny remont kościoła, zburzono wtedy kaplice południowe i przy wieży oraz zwieńczono wieżę nowym hełmem. Kościół przetrwał II wojnę światową bez poważniejszych zniszczeń i w 1946 r. został przekazany księżom Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej.

ARCHITEKTURA. Gotycki kościół św. Jana złożony jest z trójnawowego, trójprzęsłowego halowego korpusu i dwuprzęsłowego prezbiterium otoczonego obejściem oraz wieńcem kaplic wokół zamknięcia. Od zachodu do korpusu dostawiona jest wieża, ujęta po bokach kaplicami. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, między którymi mieszczą się duże czterodzielne okna ostrołukowe. Korpus i prezbiterium nakrywa wspólny dach dwuspadowy z wieżyczką na sygnaturkę. Wieża kwadratowa, nakryta ostrosłupowym hełmem o wysokości 99 m. Jej elewacje pokryte są potrójnymi blendami z wpisanymi w nie blendami podwójnymi i wieńczącymi je blendami kolistymi. Wnętrza nakryte są sklepieniami gwiaździstymi za wyjątkiem naw bocznych korpusu, które nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi oraz wschodniej części obejścia nakrytej sklepieniami trójodporowymi. Filary międzynawowe w korpusie są ośmioboczne, zaś w prezbiterium czworoboczne o fazowanych narożnikach. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych ostrołukowymi arkadami, analogicznie otwarte jest prezbiterium do obejścia. Kaplice otwarte są do obejścia arkadami o łuku odcinkowym. W kościele zachowały się trzy portale ostrołukowe, uskokowe. Jeden do prezbiterium od południa, drugi do kaplicy przy wieży od północy oraz trzeci do zakrystii z obejścia. Wystrój i wyposażenie wnętrza pochodzą z okresu powojennego.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Szczególnie interesujący jest zespół witraży wykonanych w latach 1968-73 w pracowni Wiktora Ostrzołka w Katowicach. Z starszych zabytków warto wymienić drewniane stalle z XV w. oraz krucyfiks z XVIII w. Na jednej ze ścian umieszczone są tablice pamiątkowe, poświęcone ważnym wydarzeniom z najnowszej historii naszego narodu.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012
Strona internetowa: http://swjozef.stargard.pl/koscioly/dzieje-kosciola-sw-jana-chrzciciela-w-stargardzie/

Stargard, kościół św. Jana Chrzciciela

{gallery}polska/zachodniopomorskie/stargard_kosciol_sw_jana{/gallery}

Stargard, kościół NMP Królowej Świata

Stargard, kościół NMP Królowej Świata

Lokalizacja:  Stargard, ul. Bolesława Krzywoustego 12 (53.428029, 14.558944)
Budowa: XIII – XV w.
Architekt:  Heinrich Brunsberg
Styl: gotyk

Kościół NMP w Stargardzie jest przykładem okazałej miejskiej fary, która aspiruje do programu świątyni katedralnej. Dzięki ogromnym rozmiarom (długość 79 metrów, szerokość 38 metrów wysokość nawy głównej 30,5 metra) należy do największych kościołów gotyckich w Polsce. Wysoki poziom architektoniczny sprawia, że kościół zaliczany jest do najwspanialszych gotyckich świątyń obszaru Morza Bałtyckiego.

HISTORIA. Budowę kościoła rozpoczęto na przełomie XIII/XIV w. od wzniesienia trójnawowego, halowego korpusu oraz trójprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego trójbocznie. Następnie w 2. połowie XIV w. kościół został powiększony o dwuwieżowy masyw od zachodu. Około 1380-1400 być może pod kierunkiem Heinricha Brunsberga, prezbiterium otoczono obejściem o układzie bazylikowym oraz dostawiono ośmioboczną kaplicę Mariacką od północy. W XV w. pomiędzy przypory obejścia i korpusu wbudowano kaplice. W 2. połowie XV w. podwyższono i nakryto sklepieniem nawę główną, tworząc układ bazylikowy. Około 1500 r. północną wieżę zwieńczono narożnymi wieżyczkami. W czasie pożaru w 1635 r. runęły sklepienia, które zrekonstruowano w latach 1639-64. W 1723 r. wieżę północną zwieńczono barokowym hełmem z podwójną latarnią oraz wymurowano schodkowe szczyty nad wieżą południową. W 1741 r. nad kaplicą Mariacką wzniesiono kopulasty hełm. W latach 1819-24 oraz 1905-1911 kościół przeszedł gruntowną renowację, w czasie której wymieniono większość detali architektonicznych. W 1945 r. kościół został spalony, dopiero około 1960 r. zrekonstruowano m.in. dachy i hełm wieży. W latach 1977-80 przeprowadzono renowację wnętrza.

ARCHITEKTURA. Gotycki kościół złożony jest z trójnawowego, czteroprzęsłowego bazylikowego korpusu oraz dwuprzęsłowego, zamkniętego pięciobocznie prezbiterium, otoczonego obejściem i wieńcem kaplic, między przyporami. Do prezbiterium od północy dostawiona jest ośmioboczna kaplica Mariacka a od południa dwuprzęsłowa zakrystia. Do korpusu od południa i północy dostawione są kaplice między przyporami, zaś od zachodu korpus poprzedza dwuwieżowy masyw. Na zewnątrz ściany obejścia opięte są lizenami, między którymi znajdują się lancetowate, trójdzielne i ostrołukowe okna. Powyżej wnętrze prezbiterium oświetlają szerokie okna czterodzielne. Elewacje kaplic i naw bocznych opięte są przyporami. Kaplice oświetlone są dużymi oknami pięciodzielnymi, nawy boczne oknami trójdzielnymi zaś nawa główna szerokimi oknami pięciodzielnymi. Nad korpusem i prezbiterium wznoszą się dachy dwuspadowe, nad nawami bocznymi, kaplicami i obejściem dachy jednospadowe. Masyw wieżowy trójdzielny, złożony z wieży północnej, ściany międzywieżowej i wieży południowej. Obie wieże masywne, czworoboczne, wieża północna w trzeciej kondygnacji znacznie węższa, ośmioboczna i nakryta barokowym hełmem, wieża południowa nie ukończona , nakryta jest dachem dwuspadowym. Kościół posiada bardzo bogaty późnogotycki detal architektoniczny. Elewacje obejścia i kaplicy Mariackiej opięte są lizenami, które pokryte są delikatną dekoracją z barwnie glazurowanej cegły, wypełniającą pola blend i wnęk zwieńczonych maswerkowymi wimpergami. Nieco skromniejszą dekorację posiadają wyższe partie wież zachodnich. W zachodniej elewacji wieży północnej wmurowana jest tablica fundacyjna z XV w., zamknięta półkoliście płaskorzeźbioną postacią Marii i klęczącego fundatora z modelem kościoła. Do wnętrza prowadzą trzy okazałe ostrołukowe portale uskokowe, wszystkie znajdują się w masywie wieżowym. W portalu północnym wtórnie wmurowany jest kamienny fryz przedstawiający sceny ze Starego i Nowego Testamentu z XIII w. Nawę główną kościoła nakrywają sklepienia gwiaździste, wsparte na ośmiobocznych filarach. W nawach bocznych sklepienia krzyżowo-żebrowe, zaś w obejściu o przęsłach trójpodporowych. W kaplicy Mariackiej sklepienie gwiaździste dziewięcioramienne. Ściany korpusu są dwustrefowe, w dolnej części ostrołukowe arkady międzynawowe a w górnej duże okna. Ściany w prezbiterium trójstrefowe, u dołu arkady obejścia, po środku galeria tryforyjna, a wyżej strefa okien. Kaplice boczne otwarte są do naw arkadowo.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. We wnętrzu zachowane liczne fragmenty polichromii gotyckiej z XV w., barokowej z 1656 r. na sklepieniu nawy głównej i z około 1730 r. w kaplicy św. Andrzeja. Przetrwały też nieliczne elementy ruchomego wyposażenia wnętrza, są to: barokowy ołtarz główny z 1663 r., ambona z przed 1683 r. oraz dwa drewniane obramienia wejść do kaplicy z XVIII w. W oknach zachowało się też kilka witraży z 1897 i 1911 r.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Łoziński J., Pomniki sztuki w Polsce, t. 2, Pomorze, wyd. Arkady
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012
Skibiński Sz., Zalewska-Lorkiewicz K., Sztuka polska. Gotyk, t. 2, Warszawa 2010

Stargard, kościół NMP Królowej Świata

{gallery}polska/zachodniopomorskie/stargard_kosciol_mariacki{/gallery}

Sławsko, kościół śś. Piotra i Pawła

Sławsko, miejscowość w powiecie sławieńskim (województwo zachodniopomorskie).
Kościół w Sławsku zbudowany został w 1. połowie XV w., pierwszy raz wzmiankowany był w 1489 r. W 2. połowie lub na początku XVI w. do kościoła dobudowana została wieża. W XIX w. rozebrana została zakrystia i zamurowano prowadzący do niej portal. W końcu XIX w. przebudowane zostały w stylu neogotyckim okna oraz zachodnia elewacja wieży od poziomu piętra. Sławski kościół to niewielka budowla o długości około 20 metrów i ciekawym układzie przestrzennym. Złożony jest z halowego trójprzęsłowego korpusu bez wyodrębnionego prezbiterium, zamkniętego trójbocznie oraz z wieży dostawionej od zachodu. Wieża wzniesiona jest na rzucie prostokąta z elewacją rozczłonkowaną blendami i nakryta daszkiem dwuspadowym. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami i nakryty dachem dwuspadowym. Między przyporami mieszczą się pary neogotyckich okien ostrołukowych. Wewnątrz kościół nakryty jest sklepieniami gwiaździstymi czteroramiennymi w nawie głównej i sześciopolowymi w nawach bocznych. Sklepienia wsparte są na filarach o przekroju krzyżowym. Przy kościele znajdują się pozostałości dawnego cmentarza ewangelickiego.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995

 {gallery}polska/zachodniopomorskie/slawsko_kosciol_ss_piotra_i_pawla{/gallery}

Sławno, kościół Wniebowzięcia NMP, dawny joannitów

Sławno, kościół Wniebowzięcia NMP

Lokalizacja: Sławno, pl. Mieszka I (54.362430, 16.680447)
Budowa: 2. połowa XIV w.
Styl: gotyk

HISTORIA. Kościół zbudowany został przez zakon joannitów w 2. połowie XIV w. Prace przy wykańczaniu świątyni trwały jeszcze w XV w. W XIX w. kościół był restaurowany w duchu neogotyku. W 1945 r. został poważnie zniszczony, wypaleniu uległo wtedy wnętrze nawy i wieży, zawaliła się też cześć sklepienia nad prezbiterium. Odbudowa kościoła ze zniszczeń wojennych zakończyła się w 1957 r.

ARCHITEKTURA. Sławieński kościół należy do największych gotyckich kościołów na Pomorzu Środkowym. Złożony jest z trójnawowego, bazylikowego korpusu o czterech przęsłach oraz dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. W zachodnią części korpusu wbudowana jest kwadratowa wieża, otoczona przedłużonymi o trzy przęsła nawami bocznymi. Do prezbiterium od południa przylega niewielka dwuprzęsłowa zakrystia, zaś od północy dostawiona jest czteroprzęsłowa kaplica. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami. Półszczyty naw bocznych wypełnione są blendami. Nawa główna i prezbiterium nakryte są dachami dwuspadowymi, zaś nawy boczne nakrywają dachy pulpitowe. Wieża czterokondygnacyjna, z portalem w przyziemiu i wielkim oknem na piętrze, nakryta hełmem namiotowym zwieńczonym iglicą. Wnętrza kościoła nakryte są sklepieniami gwiaździstymi piecio-, sześcio- lub ośmioramiennymi. Nawa główna otwarta do naw bocznych arkadami ostrołukowymi, wspartymi na ośmiobocznych filarach, arkada tęczy również ostrołukowa. Do wnętrza  od zachodu, południa i północy prowadzą trzy gotyckie portale ostrołukowe, trójuskokowe.

Kościół jest niemal zupełnie pozbawiony zabytkowego wyposażenia, które uległo zniszczeniu w 1945 r.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995

Sławno, kościół Wniebowzięcia NMP

 {gallery}polska/zachodniopomorskie/slawno_kosciol_mariacki{/gallery}

Pyrzyce, kościół Wniebowzięcia NMP

Pyrzyce, kościół Wniebowzięcia NMP

Lokalizacja: Pyrzyce, pl. 1 Maja 7 (53.142540, 14.892903)
Budowa: 1. połowa. XIV w. – koniec XV w.
Styl: gotyk

HISTORIA. Pierwotny kościół parafialny w Pyrzycach został zbudowany w 2. połowie XIII w. Z tego kościoła zachowały się tylko dolne partie wieży do wysokości 11 m. Obecny gotycki kościół został wzniesiony w 1. połowie XIV w. następnie w 1. połowie XV w. prezbiterium zostało otoczone obejściem. Na przełomie XV i XVI zbudowano wieżę od wschodu i kruchty przy wieży zachodniej. Po 1534 r. kościół został przejęty przez protestantów. W 1596 r. został zniszczony przez pożar i odbudowany do 1602 r. W połowie XIX w. został częściowo przekształcony w stylu neogotyckim, ujednolicono wtedy wielkość okien, wprowadzono nowe laskowania, wymieniono portal główny w wieży oraz zrekonstruowano większość sklepień. Podczas ciężkich walk o miasto w 1945 r. kościół został spalony, zachowały się tylko mury obwodowe oraz fragmenty sklepień. Był odbudowywany w latach 1958-73 ze zmianą zwieńczenia wież.

ARCHITEKRTURA. Gotycki kościół złożony jest z czteroprzęsłowego, trójnawowego korpusu pseudobazylikowego oraz z trójnawowego, trójprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego pięciobocznie, otoczonego obejściem. Od zachodu dostawiona jest wieża na planie prostokąta z kruchtą w przyziemiu i kruchtami po bokach. Druga wieża wznosi się na osi nad wschodnim przęsłem obejścia. Na zewnątrz kościół opięty mało wydatnymi przyporami ozdobionymi dekoracyjnymi blendami. Elewacje prezbiterium przeprute są szerokimi ostrołukowymi oknami, pięcio – i czterodzielnymi, w korpusie nawowym okna czterodzielne. Elewacje wieży zachodniej przeprute są ostrołukowymi oknami i blendami. Nawę i prezbiterium nakrywa wspólny dach dwuspadowy. Obie wieże nakryte są dachami namiotowymi. Wewnątrz nawy oddzielone są ostrołukowymi arkadami, wspartymi na ośmiobocznych filarach. Nawa główna i prezbiterium nakryte są sklepieniami gwiaździstymi, w nawach bocznych, obejściu sklepienia krzyżowo-żebrowe. Do wnętrza prowadzą trzy portale gotyckie, ostrołukowe.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Z dawnego wyposażenia zachował się gotycki rzeźbiony tryptyk ze sceną Ostatniej Wieczerzy z XIV w. oraz krucyfiks i posągi świętych rycerzy z XVII w.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012

Pyrzyce, kościół Wniebowzięcia NMP

{gallery}polska/zachodniopomorskie/pyrzyce_kosciol_mariacki{/gallery}