Krems, kościół św. Wita

Krems, kościół św. Wita
Krems, kirche St. Veit

Lokalizacja:  Krems an der Donau, Pfarrplatz (48.411808, 15.599902)
Budowa: 1616 – 1630
Architekt:  Cypriano Blasino
Styl: barok

HISSTORIA. Pierwsza wzmianka o kościele św. Wita pochodzi z 1178 r. W XIII w. kościół został przebudowany lub wzniesiony od podstaw w stylu gotyckim. W latach 1616 – 1630 budowniczy Cypriano Blasino wzniósł na miejscu poprzedniego obecny kościół, który jest jedną z najwcześniejszych świątyń barokowych w Austrii. W XVIII w. wnętrze kościoła uzyskało późnobarokowy wystrój. W 1798 r. podwyższono gotycką wieżę nadając jej obecny wygląd.

ARCHITEKTURA. Barokowy kościół złożony jest z obszernej pięcioprzęsłowej nawy ujętej po bokach kaplicami i węższego dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego półkoliście. Od południa na wysokości drugiego przęsła dostawiona jest wysoka dzwonnica, na wysokości czwartego przęsła znajdują się duże kaplice, tworząc pozory transeptu. Fasadę od zachodu poprzedza niewielki przedsionek ujęty niskimi wieżyczkami nakrytymi półcebulastymi hełmami. Między wieżyczkami rozmieszczone jest wysokie okno zamknięte półkoliście. Fasadę wieńczy trójkątny szczyt ze spływami i obeliskami oraz rzeźbami świętych Leopolda i Wita. Elewacje boczne nawy opięte są przyporami, które w dolnej części zostały wciągnięte do wnętrza i wydzielają kaplice boczne. Kaplice te oświetlone są dużymi oknami termowymi, w górnej części nawa główna przebita jest okulusami, podobnie jak prezbiterium, które w dolnej części oświetlają duże prostokątne okna zamknięte łukami odcinkowymi. Nawę i prezbiterium nakrywają strome dachy dwuspadowe. Wieża zbudowana na planie kwadratu, do dwóch trzecich wysokości wczesnogotycka, z ostrołukowymi oknami, w najwyższej kondygnacji barokowa, opięta pilastrami i nakryta baniastym hełmem z podwójną latarnią. Ściany wnętrza rozczłonkowane są żłobkowanymi pilastrami podtrzymującymi obiegający gzyms z belkowaniem i gurty sklepień kolebkowych. Kaplice otwarte są do nawy półkolistymi arkadami zwieńczonymi dekoracją rzeźbiarską i malarską.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest przeważnie późnobarokowe i powstało w XVIII w. Sklepienia nawy, prezbiterium i kaplic bocznych pokryte są freskami wykonanymi w 1787 r. przez Johanna Martina Schmidta, zwanego Kremskim Schmidtem. Ołtarz główny wykonał z marmuru Josef Matthias Götz z Pasawy w latach 1733-1735. Obraz w polu głównym tego ołtarza ze sceną Męczeństwa św. Wita namalował w 1734 r. Johann Georg Schmidt, tzw. Schmidt Wiedeński. W północnej kaplicy transeptu w ołtarzu wykonanym z czarnego marmuru umieszczona jest niewielka figura Matki Bożej z około 1420 r. pochodząca z Czech. W jednym z bocznych ołtarzy po prawej stronie umieszczony jest obraz św. Sebastiana namalowany w 1715 r. przez  Martino Altamonte. Josef Matthias Götz obok ołtarza głównego wykonał też ambonę i piękne stalle chóru.

LITERATURA

Knaurs Kulturführer in Farbe Wachau, oprac. zb., München 1985
Knaurs Kulturführer in Farbe Österreich, oprac. zb., Augsburg 1998
Strona internetowa: https://www.domderwachau.at/#mobileSidebarWrapper

Krems, kościół św. Wita

{gallery}austria/dolna_austria/krems_kosciol_sw_wita{/gallery}

Enns, kościół św. Wawrzyńca

Enns, kościół św. Wawrzyńca
Enns. kirche St. Laurenz

Lokalizacja:  Enns, Basilikastrasse (48.218480, 14.466730)
Budowa: 1290 – 1323
Styl: gotyk

HISTORIA. Pierwszy wczesnochrześcijański kościół na tym miejscu wzniesiono w IV/V w. na pozostałościach rzymskich budowli z II w. n.e. Obecny kościół został zbudowany na przełomie XIII i XIV w., między 1290 a 1323 r. W latach 1960-1966 przeprowadzono w kościele prace archeologiczne, w czasie których odkryto relikty budowli pod posadzką.

ARCHITEKTURA. Gotycki kościół złożony z pięcioprzęsłowego, trójnawowego pseudobazylikowego korpusu i trójprzęsłowego prezbiterium zamkniętego ścianą prostą. Od południa przy zachodnim przęśle dostawiona jest kwadratowa wieża nakryta barokowym hełmem. Prezbiterium na zewnątrz opięte jest uskokowymi przyporami, między którymi od wschodu rozmieszczone są smukłe ostrołukowe okna z maswerkami, dwu i trójdzielne. Powyżej trójkątny szczyt, w dolnej części rozczłonkowany ślepymi ostrołukowymi arkadami. Od południa okna prezbiterium także ostrołukowe z maswerkami, cztero- i trójdzielne oraz jedno wąskie lancetowate. Ściany naw bocznych opięte są przyporami i przebite mniejszymi oknami ostrołukowymi, dwudzielnymi z  maswerkami. Wschodnia ściana korpusu z ostrołukowym portalem w przyziemiu i rozetą powyżej, zamknięta jest trójkątnym szczytem. Nawę główną i prezbiterium nakrywa wspólny dach dwuspadowy. Nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Wewnątrz nawa główna otwarta jest do niskich naw bocznych ostrołukowymi arkadami. Prezbiterium od nawy głównej oddziela ostrołukowy łuk tęczy. Nawa Głowna, nawy boczne i prezbiterium nakryte są sklepienia krzyzowo-żebrowymi.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W kościele zachowało się sporo cennych zabytków sztuki, przeważnie z okresu średniowiecza. W prezbiterium i przy łuku tęczy ustawione są dwa gotyckie sakramentaria z 1480 i 1486 r. Cenne są też gotyckie rzeźby Madonny z Lorch z około 1330 r. i  Pieta z 1430 r. W prezbiterium za ołtarzem znajdują się odkryte relikty rzymskich budowli. W nawie północnej zachowały się fragmenty gotyckich fresków z XIV w.

Na ścianie sąsiadującego z kościołem Karneru umieszczona terakotowa grupa rzeźbiarska Ecce Homo, z Piłatem w stroju wezyra tureckiego z około 1690 r.

LITERATURA

Knaurs Kulturführer in Farbe Österreich, oprac. zb., Augsburg 1998
Strona internetowa: https://www.dioezese-linz.at/enns-stlaurenz

Enns, kościół św. Wawrzyńca

{gallery}austria/gorna_austria/enns_kosciol_sw_wawrzynca{/gallery}

Wiedeń, kościół Świętej Trójcy (Wotrubakirche)

Wiedeń, kościół Świętej Trójcy (Wotrubakirche)
Wien, Wotrubakirche (
Kirche Zur Heiligsten Dreifaltigkeit)

Lokalizacja: Wiedeń – Liesing, Rysergasse 2 (48.147669, 16.253444)
Budowa: 1974-1976
Architekt: Fritz Wotruba
Styl: brutalizm

HISTORIA. Kościół został zbudowany w latach 1974-1976 według projektu austriackiego rzeźbiarza Fritza Wotruby przy udziale architekta Fritza Gerharda Mayra.

ARCHITEKTURA. Kościół jest jednym z najlepszych przykładów architektury brutalistycznej. Wotruba przy projektowaniu kościoła miał powiedzieć „W moich snach pojawia się wizja mocy piękna i moc brzydoty, lekkość unoszenia się i równowaga ciężkich mas”. Kościół usytuowany jest na wzgórzu i dominuje nad willową dzielnicą.  Mimo swojego monumentalizmu posiada stosunkowo niewielkie rozmiary. Ma 30 metrów długości, 22 metrów szerokości i 15,5 metrów wysokości. Do budowy kościoła zostały użyte 152 bloki z surowego betonu o różnych kształtach, łącznie ważące około 4000 ton. Najcięższy z nich waży 141 ton a największy ma długość ponad 13 metrów. Pomiędzy betonowymi blokami umieszczone zostały szklane tafle oświetlające wnętrze, które zostało skromnie i surowo wykończone.

WYPOSAŻENIEN WNĘTRZA jest bardzo skromne i właściwie można wymienić jedynie duży krucyfiks autorstwa Fritza Wotruby.

LITERATURA

Kozłowski T., Wotrubakirche – mały wielki monument, (w:) Budownictwa, technologia, architektura, styczeń-marzec 2014
Rüttnauer G., Knaurs Kulturführer in Farbe Wien und umgebung, Augsburg 1998
Toman R., Wien. Kunst und Architektur, wyd. Ullman 2012

Wiedeń, kościół Świętej Trójcy (Wotrubakirche)

 {gallery}austria/wieden/wien_wotrubakirche{/gallery}

Kościoły w Wiedniu opisane na stroniezabytkowekoscioly.net

Wiedeń, katedra św. Szczepana
Wiedeń, kościół św. Karola Boromeusza
Wiedeń, kościół am Hof
Wiedeń, kościół augustianów
Wiedeń, kościół dominikanów
Wiedeń, kościół franciszkanów
Wiedeń, kościół jezuitów
Wiedeń, kościół kapucynów
Wiedeń, kościół Maria am Gestade
Wiedeń, kościół Mariahilf
Wiedeń, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Wiedeń, kościół minorytów
Wiedeń, kościół paulinów
Wiedeń, kościół pijarów
Wiedeń, kościół salezjanek
Wiedeń, kościół szkocki
Wiedeń, kościół Trójcy Przenajświętszej
Wiedeń, kościół Świętej Trójcy (Wotrubakirche)
Wiedeń, kościół wotywny
Wiedeń, kościół św. Józefa na Kahlenbergu
Wiedeń, kościół św. Karola Boromeusza na Cmentarzu Centralnym
Wiedeń, kościół św. Michała
Wiedeń, kościół św. Piotra

Salzburg, kościół kolegiacki (Niepokalanego Poczęcia NMP)

Salzburg, kościół kolegiacki (Niepokalanego Poczęcia NMP)
Salzburg, Kollegienkirche (Unbefleckte Empfängnis)

Lokalizacja:  Salzburg, Wiener Philharmoniker-Gasse (47.799082, 13.043121)
Budowa: 1696-1707
Architekt: Johanna Bernhard Fischer von Erlach
Styl: późny barok

HISTORIA. Kościół zbudowano w latach 1696-1707 z fundacji Johanna Ernsta Grafa Thun według projektu Johanna Bernhard Fischer von Erlach. Kościół został wzniesiony dla utworzonego w 1620 r. uniwersytetu benedyktyńskiego w Salzburgu. W 1800 r. wojska francuskie urządziły w kościele magazyn siana. W 1820 r. po włączeniu Salzburga do Bawarii uniwersytet został zamknięty. Po powrocie miasta do Austrii kościół pełnił m.in. funkcje kościoła garnizonowego. Od 1922 r. w kościele odbywają się koncerty Festiwalu Salzburskiego. W 1964 r. kościół stał się ponownie świątynią uniwersytecką a od 2008 r. kościołem parafialnym parafii uniwersyteckiej.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół zbudowany jest na planie krzyża, złożony jest z nawy, transeptu i prezbiterium zamkniętego trójbocznie oraz czterech bocznych kaplic usytuowanych w narożnikach. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła na wysokim tamburze z latarnią a od frontu kościół poprzedza dwuwieżowa fasada. Na zewnątrz ściany kościoła opięte są pilastrami i przebite oknami o różnorodnych kształtach. Nawę główną, prezbiterium i ramiona transeptu nakrywają dwuspadowe dachy mansardowe. Wypukła fasada jest wyraźnie odcięta od flankujących ja czworobocznych wież. Fasadę i wieże pomiędzy drugą a trzecią kondygnacją przedziela wydatny gzyms z belkowaniem. Najwyższe kondygnacje wież ujęte są spływami wolutowymi i zwieńczone balustradami z posągami świętych. W przyziemiu fasady znajduje się otwarty arkadowy przedsionek a nad nim na osi duże okno zamknięte półkoliście. Najwyższa kondygnacja fasady przebita jest oknami eliptycznymi i zwieńczona trójkątnym szczytem. Tambur kopuły opięty jest parami pilastrów i przebity jest prostokątnymi oknami zamkniętymi półkoliście. Ściany wewnątrz kościoła opięte są pilastrami dźwigającymi wydatny obiegający gzyms z belkowaniem. Wewnątrz centralna kopuła na pendentywach i tamburze wsparta jest na potężnych narożnych filarach opiętych kompozytowymi pilastrami. Narożne kaplice otwarte są do nawy i ramion transeptu półkolistymi arkadami, nad którymi znajdują się empory. Nawa, prezbiterium i ramiona transeptu nakryte są sklepieniami kolebkowymi. Kaplice narożne nakrywają eliptyczne kopuły.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Kościół posiada bogatą dekoracją stiukową, której autorami są Diego Francesco Carlone i Paolo d’Allio. Późnobarokowy ołtarz główny wykonał z marmuru Josef Anton Pfaffinger w 1738 r. według projektu księdza Bernarda Stuarta, który w swoim projekcie nawiązał do słów Salomona: „Mądrość zbudowała swój dom i wyrzeźbiła siedem swoich słupów”. Na podstawie ołtarza ustawionych jest siedem kolumn wspierających odcinek gzymsu z belkowaniem. Przed kolumnami znajduje się alegoryczne rzeźby: Poezji, Muzyki, Malarstwa i Architektury oraz czterech fakultetów: Medycyny, Teologii, Prawa i Filozofii, nad nimi umieszczone są: Miłość, Nadzieja i Wiara. Na odcinku gzymsu ustawione są figury siedmiu Archaniołów. Nad ołtarzem, na ścianie prezbiterium umieszczona jest dekoracja stiukowa z postacią NMP Niepokalanie Poczętej, aniołami i kłębiącymi się chmurami. W ramionach transeptu ustawione są dwa późnobarokowe ołtarze z 1722 r. z obrazami Johanna Michaela Rottmayra, przedstawiającymi św. Karola Boromeusza wśród chorych na dżumę oraz św. Benedykta udzielającego chrztu pogańskim książętom. Kolejne cztery ołtarze z tego samego czasu znajdują się w narożnych kaplicach poświęconych patronom uniwersyteckich wydziałów: św. Łukasza, patrona Medycyny; św. Tomasza, patrona teologii; św. Iwona z Kermatin, patrona wydziału prawa oraz św. Katarzyny Aleksandryjskiej, patronki wydziału filozofii. Organy umieszczone na chórze zostały wykonane w latach 1866-1868 przez organmistrza Matthäusa Maurachera.

LIERATURA

Knaurs Kulturführer in Farbe Österreich, oprac. zb., Augsburg 1998
Moser. E. P., Salzburg. Stadt Und Land, 1980
Sztuka baroku, pod. red. R. Tomana, wyd. Konemann 2000

Salzburg, kościół kolegiacki

{gallery}austria/salzburg/salzburg_kosciol_kolegiacki{/gallery}

Kościoły w Salzburgu opisane na stronie: zabytkowekoscioly.net

Salzburg, katedra św. Ruprechta i św. Wergiliusza
Salzburg, kościół franciszkanów
Salzburg, kościół Świętej Trójcy

Salzburg, kościół kolegiacki

Steyr, kościół św. Michała

Steyr, kościół św. Michała
Steyr, kirche St. Michael

Lokalizacja:  Steyr, Michaelerplatz 5 (48.043475, 14.421313)
Budowa: 1634 – 1648
Styl: późny barok

HISTORIA. W 1632 r. rajcy Steyr na życzenie cesarza Ferdynanda II przekazali zakonowi jezuitów działki w centrum miasta pod budowę kościoła i kolegium. Kościół został zbudowany w latach 1634 – 1648 a obie wieże ukończono w 1677 r. W 1773 r. zakon jezuitów uległ kasacie a kościół od 1785 r. pełni funkcję świątyni parafialnej.

ARCHITEKTURA. Barokowy kościół złożony z czteroprzęsłowej nawy i prezbiterium zamkniętego ścianą prostą. Fasada dwukondygnacjowa i pięciodzielna rozczłonkowana pilastrami i ujęta dwiema wieżami nakrytymi baniastymi hełmami. Po środku dolnej kondygnacji znajduje się okazały portal wejściowy z 1677 r. ujęty parą kolumn podtrzymujących odcinek belkowania, na którym ustawione są figury śś. Piotra i Pawła. W środkowej części znajduje się półkolista wnęka z posągiem Matki Bożej z Dzieciątkiem a nad nią kartusz z herbem książąt Eggenberg. Po bokach portalu i w górnej kondygnacji rozmieszczone są duże okna z przerwanymi naczółkami. Powyżej między wieżami znajduje się falisty szczyt pokryty malowidłem Pokonanie upadłych aniołów. Ściany wewnątrz nawy rozczłonkowane są filarami opiętymi zwielokrotnionymi pilastrami pomiędzy którymi rozmieszczone są płytkie kaplice otwarte półkoliście. Nad którymi znajdują się również półkoliste empory. Wnętrze nakrywają sklepienia kolebkowe na gurtach, w nawie wsparte na przyściennych filarach. Przęsło południowe wypełnia potrójna arkada chóru muzycznego.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest przeważnie utrzymane w stylu późnego baroku i klasycyzmu i pochodzi z lat 1763-1771. Ołtarz główny został wykonany w 1767 r. z obrazem św. Michała Archanioła pokonującego szatana namalowanym w 1769 r. przez Franza Xavera Gürtlera. W kaplicach bocznych umieszczone są ołtarze kolumnowe, wykonane z marmuru z obrazami i rzeźbami z końca XVIII w. Ambona klasycystyczna z 1770 r. posiada bogatą dekorację snycerską i jest zwieńczona rzeźbą Chrystusa Dobrego Pasterza. Późnobarokowe organy wykonane w 1707 r. przez Johanna Ignaza Egedachera pochodzą z kościoła benedyktynów w Garstner.

LITERATURA

Knaurs Kulturführer in Farbe Wachau, oprac. zb., München 1985
Strona internetowa: https://www.steyr.at/system/web/zusatzseite.aspx?menuonr=218378016&detailonr=219045927

Steyr, kościół św. Idziego i św. Kolomana

{gallery}austria/gorna_austria/steyr_kosciol_sw_michala{/gallery}

Klosterneuburg, kościół Narodzenia NMP

Klosterneuburg, kościół Narodzenia NMP
Klosterneuburg, stiftskirche Mariä Geburt

Lokalizacja:  Klosterneuburg, Stifstsplatz 18 (48.307220, 16.325998)
Budowa: 1114-1136, 1882-1892
Architekt: Friedrich von Schmidt
Styl: romański, gotycki oraz neoromański i neogotycki

HISTORIA. Budowę kościoła rozpoczęto w 1114 r. z fundacji margrabiego Leopolda III Babenberga, który w 1133 r. przekazał świątynię pod opiekę zakonu augustianów. W 1136 r. kościół został konsekrowany. Była to trójnawowa bazylika z transeptem, trzema apsydami od wschodu, wieżą nad skrzyżowaniem naw i dolną partią zachodniego masywu wieżowego z wieżą północną ukończoną do połowy. Wieża południowa została zbudowana dopiero w latach 1394 – 1399, ale ostatecznie ukończono ją w 1588 r. Kościół został gruntownie przebudowany w stylu barokowym w latach 1634 – 1645. Zbudowano wtedy nowe sklepienia, powiększono okna, dobudowano emporę zachodnią, nawy boczne podzielono na kaplice i podwyższono wieżę północną. Autorami przebudowy byli włoscy architekci Andrea Retti i Giovanni Battista Carlone. W drugiej fazie barokowej przebudowy w latach 1680 – 1702 wykonano dekoracje stiukowe i malarskie wnętrza. W latach 1723 – 1730 przebudowane zostało wnętrze prezbiterium. Obecny wygląd kościół uzyskał w latach 1882 – 1892 w czasie przebudowy przeprowadzonej według projektu Friedricha von Schmidta. Podwyższono wtedy m.in. wieżę południową i wzniesiono od nowa wieżę północną, nadając obu charakter neogotycki.

ARCHITEKTURA. Kościół o cechach neoromanizmu i neogotyku z elementami romańskim i gotyckimi. Zbudowany na planie krzyża łacińskiego z trójnawowym bazylikowym korpusem, obecnie z nawami bocznymi przebudowanymi na kaplice, transeptem i prezbiterium zamkniętym półkolistą apsydą. Dwie mniejsze apsydy zamykają od wschodu ramiona transeptu. Od zachodu kościół poprzedza masyw dwuwieżowy. Wieże wysokie na 82,5 metra, zbudowane na planie kwadratu, w górnych partiach przechodzące w ośmiobok i nakryte ostrosłupowymi hełmami. Między wieżami znajduje się trójkątny szczyt a w przyziemiu otwarty trójarkadowy przedsionek. Elewacje boczne kościoła opięte są kolumnami, południowa ściana prezbiterium przebita jest dużym oknem zamkniętym łukiem półkolistym i zwieńczona gzymsem arkadkowym. Analogiczny gzyms koronuje apsydę prezbiterium, która rozczłonkowana jest też ślepymi triforiami i półkoliście zamkniętymi oknami. Południowe ramię transeptu wieńczy trójkątny szczyt z okulusem i trzema ślepymi triforiami poniżej. Jeszcze niżej umieszczone jest lancetowate okno zamknięte półkoliście. Ściany nawy głównej przebite są pięciolistnymi rozetami i zwieńczone fryzem koronującym. Górne partie dawnych naw bocznych przeprute są parami dużych okien zamkniętych półkoliście i zwieńczone fryzami. Nawę główną, transept i prezbiterium nakrywają dachy dwuspadowe, nad rzędami kaplic bocznych dachy jednospadowe. Wewnątrz nawa główna nakryta jest sklepieniem kolebkowym na gurtach spływających na przyścienne filary nawy głównej. Kaplice boczne otwarte są do nawy głównej półkolistymi arkadami a nakrywają je sklepienie kolebkowe.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ściany kościoła pokryte są dekoracją stiukowa wykonaną pod koniec XVIII w. m.in. przez Domenico Piazzola. Freski na sklepieniach nawy i transeptu wykonał w latach 1689 – 1695 Johann Georg Greiner. Jedna ze scen przedstawia Matkę Bożą, która chroni Klosterneuburg w czasie oblężenia tureckiego w 1683 r. Na sklepieniu prezbiterium nad ołtarzem głównym Johann Michael Rottmayr w 1729 r., przedstawił Wniebowzięcia NMP, co było ostatnim dziełem tego artysty. Nad zachodnią częścią prezbiterium widnieje fresk Koronacja Maryi Johanna Georga Greinera. W prezbiterium ustawiony jest późnobarokowy ołtarz główny wykonany w 1714 r. z różnokolorowych marmurów przez kamieniarza Sebastiana Stumpfeggera z Salzburga według projektu architekta Matthiasa Steinla także z Salzburga. W polu głównym ołtarza umieszczony jest obraz Narodziny Marii namalowany przez Johanna Georga Schmidta (Wiener Schmidt) z 1727 r. W prezbiterium ustawione są późnobarokowe stalle z 1723 r. o bogatej dekoracji snycerskiej wykonane przez Matthiasa Steinla, który jest też autorem przeszklonego Oratorium Cesarskiego umieszczonego nad stallami. W nawie znajduje się późnobarokowa ambona, która także jest dziełem Matthiasa Steinla. W nawach bocznych ustawiony jest sześć późnobarokowych ołtarzy wykonanych w latach 1680 – 1702 przez rzeźbiarzy z Linzu, braci Spaz: Johanna Baptistę i Johanna Petera. Obrazy ołtarzowe wykonali Peter Strudel i Antonio Bellucci. Na chórze znajdują się barokowe organy wykonane w latach 1636 – 1642 przez rodzinę organmistrzów Freundt z Pasawy. Instrument ten należy do najcenniejszych organów Europie Środkowej z XVII w.

LITERATURA

Knaurs Kulturführer in Farbe Österreich, oprac. zb., Augsburg 1998
Strona internetowa: https://www.stift-klosterneuburg.at/event/mariae-geburt/

Klosterneuburg, kościół Narodzenia NMP

{gallery}austria/dolna_austria/klosterneuburg_kosciol_nmp{/gallery}

Braunau, kościół św. Szczepana

Braunau, kościół św. Szczepana
Braunau, Stadtpfarrkirche St. Stephan

Lokalizacja:  Braunau am Inn, Kirchenplatz 18 (48.257492, 13.033727)
Budowa: 1439 – 1466
Budowniczy: Stephan Krumenauer
Styl: późny gotyk

HISTORIA. Budowę kościoła parafialnego w Braunau rozpoczęto w 1439 r. a jego konsekracja miała miejsce w 1466 r. Budowniczym kościoła był Stephan Krumenauer, uczeń Hansa von Burghausena. W 1492 r. Wolfgang Wiesinger rozpoczął budowę wieży kościelnej. W 1759 r. wieża została nakryta cebulastym hełmem. Wcześniej bo na przełomie XVII i XVIII w. kościół uzyskał barokowe wyposażenie wnętrza. W latach 1896-1906 miała miejsce regotycyzacja kościoła.

ARCHITEKTURA. Późnogotycki kościół złożony z trójnawowego, siedmioprzęsłowego, halowego korpusu z rzędami kaplic dobudowanych do naw bocznych oraz trójprzęsłowego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Od północy do prezbiterium dobudowana jest wysoka wieża a obok piętrowa zakrystia. Od zachodu korpus poprzedza piętrowy przedsionek. Na zewnątrz prezbiterium opięte jest uskokowymi przyporami między którymi rozmieszczone są trójdzielne okna ostrołukowe z maswerkami. Elewacje boczne korpusu są gładkie otynkowane, przebite szerokimi oknami ostrołukowymi z maswerkami, trój- i czterodzielnymi. Od północy i południa na długości piątego przęsła usytuowana są przedsionki otwarte na zewnątrz ostrołukowymi arkadami. Fasada zachodnia przebita jest na osi dużą rozetą. Poniżej znajduje się piętrowy przedsionek, otwarty ostrołukowymi arkadami w przyziemiu i nakryty dachem namiotowym. Do wnętrza prowadzi z niego okazały ostrołukowy portal zwieńczony wimpergą. W kościele zachowało się jeszcze kilka innych ostrołukowych gotyckich portali. Korpus nawowy i prezbiterium nakrywa wspólny dach dwuspadowy Wewnątrz prezbiterium, nawę główną i nawy boczne nakrywają sklepienia sieciowe o zróżnicowanym rysunku. Sklepienia wsparte są na smukłych ośmiobocznych filarach ze spływającymi ze sklepień służkami. Chór muzyczny ozdobiony jest ażurową balustradą i posadowiony na pięciu ostrołukowych arkadach, podpartych niskimi kolumnami ozdobionymi kapitelami z głowami świętych i aniołów. Wieża wysoka na 87 metrów, zbudowana na planie kwadratu i w narożnikach opięta przyporami, w najwyższej kondygnacji przechodząca w ośmiobok i nakryta cebulastym hełmem.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W prezbiterium ustawiony jest duży neogotycki ołtarz główny wykonany przez Georga Schreinera z Ratyzbony według projektu Friedricha von Schmidta. W nawach bocznych i kaplicach znajduje się kilka innych ołtarzy gotyckich, barokowych i neogotyckich. Jednym z nich jest późnogotycki Ołtarz Piekarzy z 1490 r. W jego polu głównym ustawiona jest rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem z 1904 r. Poniżej znajdują się dwa obrazy tablicowe, jeden z nich przedstawia scenę Zaśnięcia Matki Bożej. Cennym zabytkiem jest kamienna gotycka ambona umieszczona przy jednym z południowych filarów nawy głównej. Kosz ambony ozdobiony jest polichromowanymi rzeźbami Ojców Kościoła i ewangelistów a nakrywa ją barokowy baldachim. W kościele zachowały się też interesujące pomniki nagrobne i epitafia. Jednym z nich jest płyta nagrobna biskupa Pasawy Friedricha Mauerkirchera (zm. 1485), wykonana z czerwonego marmuru z płaskorzeźbioną postacią zmarłego przez rzeźbiarza Hannsa Peurlina z Augsburga. W jednaj z kaplic ustawiona jest późnogotycka marmurowa chrzcielnica, przy której zapewne w 1889 r. został ochrzczony Adolf Hitler, późniejszy kanclerz Niemiec i zbrodniarz wojenny odpowiedzialny za rozpętanie II wojny światowej.

LITERATURA

Mehling M., Knaurs Kulturführer in farbe Deutschland, Augsburg 1998

{gallery}austria/gorna_austria/braunau_kosciol_sw_szczepana{/gallery}

Moedling, kościół św. Otmara

Moedling, kościół św. Otmara
Mödling, kirche St. Othmar

Lokalizacja:  Mödling, Pfarrgasse 18 (48.085218, 16.279952)
Budowa: 1454 – 1523
Styl: późny gotyk

HISTORIA. Na miejscu obecnego kościoła istniało kilka wcześniejszych świątyń, najstarsza z nich powstała w IX w. w czasach Karolingów. Budowę obecnego kościoła rozpoczęto w 1454 r. i zakończono około 1523 r. Kilka lat później w 1529 r. kościół został zniszczony przez Turków w czasie pierwszego oblężenia Wiednia. Przynajmniej do 1610 r. pozostawał w ruinie i był pozbawiony dachu. W 1618 r. rozpoczęto odbudowę kościoła, która trwała przez kilkadziesiąt lat. Kościół został poważnie uszkodzony w czasie drugiego oblężenie Wiednia przez wojska tureckie w 1683 r. Szybko odbudowany w 1690 r. i nakryty kolebkowym sklepieniem oraz nowym dachem przez Leonharda Sauera. W 1875 r. kościół został poddany regotycyzacji.

ARCHITEKTURA. Późnogotycki halowy kościół trójnawowy złożony z czteroprzęsłowego korpusu nawowego, transeptu i części prezbiterialnej zamkniętej trójbocznie. Do naw bocznych na wysokości drugiego przęsła od zachodu dostawione są niskie kruchty. Na zewnątrz ściany kościoła opięte są masywnymi przyporami między którymi rozmieszczone są duże ostrołukowe okna, cztero- i trójdzielne z neogotyckimi maswerkami. Kościół nakrywa wysoki dach dwuspadowy z wieżyczką na sygnaturkę nad wschodnim przęsłem korpusu. Wnętrze nakrywa sklepienie kolebkowe wsparte na dwunastu smukłych ośmiobocznych filarach. Do wnętrza prowadzą trzy portale, dwa gotyckie ostrołukowe i jeden renesansowy prostokątny o ściętych narożach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. We wschodnim przęśle korpusu ustawiony jest późnobarokowy ołtarz główny, który został ufundowany w 1760 r. przez cesarzową Marię Teresę. W kościele zachowały się jeszcze cztery inne późnobarokowe ołtarze z 2. połowy XVIII w. Z tego samego okresu pochodzi ambona zdobiona bogatą dekoracją rzeźbiarską i snycerską. Późnobarokowy jest też prospekt organowy z przebudowany później instrumentem. Z mniejszych zabytków warto wymienić drewniany gotycki krucyfiks z około 1500 r. W kościele zachowały się też dwa sztandary cechowe, jeden winiarzy i drugi rzeźników z 1731 r.

KARNER romański, zbudowany w XII w. na planie koła z półkolistą apsydą, podwyższony w XVII w. o jedną kondygnację i nakryty cebulastą kopułą. Do wnętrza prowadzi okazały romański portal trójuskokowy i nakryty półkolistymi łukami archiwolt. Nad portalem płaskorzeźba przedstawiająca jeźdźca polującego na jelenia.

LITERATURA

Knaurs Kulturführer in Farbe Österreich, oprac. zb., Augsburg 1998
Rüttnauer G., Knaurs Kulturführer in Farbe Wien und umgebung, Augsburg 1998

Moedling, kościół św. Otmara

{gallery}austria/dolna_austria/moedling_kosciol_sw_otmara{/gallery}

Heiligenkreuz, kościół Świętego Krzyża

Heiligenkreuz, kościół Świętego Krzyża
Heiligenkreuz, stiftskirche Heiligenkreuz

Lokalizacja:  Heiligenkreuz, Markgraf-Leopold-Platz 3 (48.055176, 16.131795)
Budowa: do 1187 – 1293
Styl: romanizm, gotyk

HISTORIA. Klasztor cystersów w Heiligenkreuz został założony przez margrabiego Leopolda III Babenberga. Jeszcze tego samego roku do Heiligenkreuz przybyli zakonnicy z opactwa Morimond. Pierwszy romański kościół został konsekrowany w 1187 r. była to budowla złożona z trójnawowego korpusu, transeptu i chóru. W kościele tym przechowywano cenną relikwię Krzyża Świętego, długości 23,5 cm, którą w 1188 r. podarował zakonnikom książę Leopold V Babenberg. W latach 1288-1293 na miejscu romańskiego chóru wzniesiono chór gotycki. W 1674 r. do kościoła dobudowano wieżę. W 1683 r. budynki klasztorne zostały spalone prze Turków a następnie odbudowane w stylu barokowym. Klasztor cystersów uniknął kasaty za panowania cesarza Józefa II, ponieważ zakonnicy prowadzili działalność oświatową i duszpasterską. W 1982 r. od północy do kościoła przybudowano kaplicę św. Krzyża.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony z romańskiego pięcioprzęsłowego i trójnawowego korpusu bazylikowego, transeptu oraz szerszego trójnawowego i trójprzęsłowego chóru (prezbiterium) halowego zamkniętego ścianą prostą. W narożniku pomiędzy północnym ramieniem transeptu i północną nawą dostawiona jest barokowa wieża. Do północnego ramienia transeptu dobudowana jest kaplica Świętego Krzyża z 1982 r. Fasada kościoła z dwoma portalami wejściowymi w przyziemiu. Portal główny uskokowy z trzema parami kolumn, nakryty ostrołukową archiwoltą z motywami roślinnymi w tympanonie, ujęty kolumnami zwieńczonymi obeliskami. Mniejszy lewy portal także ostrołukowy wsparty na kolumnach z krzyżem węgierskim w tympanonie. W górnej części znajdują się trzy duże okna zamknięte łukami półkolistymi z kolumnowymi obramieniami. Fasadę wieńczy trójkątny szczyt i półszczyty ozdobione arkadkowymi fryzami. Elewacje boczne korpusu nawowego podzielone są pilastrami i zwieńczone fryzami arkadkowymi. Nawy boczne oświetlone są dużymi prostokątnymi oknami zamkniętymi półkoliście, w nawie głównej wąskie okna także zamknięte półkoliście. Elewacje chóru opięte są uskokowymi przyporami pomiędzy którymi rozmieszczone są duże trójdzielne ostrołukowe okna z maswerkami. Chór nakryty jest wysokim dachem dwuspadowym, niższy dach dwuspadowy nakrywa nawę główną zaś nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Wewnątrz chór (prezbiterium) nakryty jest sklepieniami krzyżowo-żebrowymi wspartymi na wiązkowych filarach, które zastosowano tutaj po raz pierwszy w Austrii. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych półkolistymi arkadami wspartymi na prostokątnych filarach. Szerokość przęsła nawy głównej odpowiada dwóm przęsłom naw bocznych. Nawę główną nakrywa sklepienie krzyżowo-żebrowe, które pojawia się tutaj po raz pierwszy na ternie Austrii. Nawy boczne nakryte są sklepieniami kolebkowymi na gurtach. Dzwonnica zbudowana na planie kwadratu, podzielona na trzy kondygnacje i nakryta cebulastym hełmem.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W prezbiterium ustawiony jest neogotycki ołtarz główny z 1897 r. z mensą ołtarzową nakrytą ostrołukowym baldachimem. U podstawy ołtarza głównego złożone są relikwie bł. Ottona z Freising. W ołtarzu przechowywany jest też fragment relikwii korony cierniowej. Nad ołtarzem umieszczona jest współczesna kopia krucyfiksu wykonanego przez Mastro Guglielmo w 1138 r. Na południowej ścianie prezbiterium zawieszony jest obraz Wniebowzięcie Matki Bożej autorstwa Johanna Michaela Rottmayra. Po wschodniej stronie nawy głównej ustawione są barokowe stalle, które wykonał w 1707 r. Giovanni Giuliani. W północnym ramieniu transeptu znajdują się organy, które wykonał w 1804 r. Ignaz Kober. Naprzeciw dużych organów umieszczony jest mniejszy barokowy instrument z 1764 r., którego twórcą jest Johann Wimola.

KAPITULARZ. Klasztor w XII i XIII w. pełnił funkcję mauzoleum rodu Babenbergów a miejsce ich wiecznego spoczynku stanowił kapitularz. Tam właśnie zachował się pomnik nagrobny księcia Fryderyka II Kłotliwego (zm. 1246), ostatniego z rodu Babenbergów. Jest to gotycka tumba z leżącą postacią zmarłego w zbroi. W posadzkę wmurowano jeszcze dziewięć płyt nagrobnych przedstawicieli rodu Babenbergów.

KOLUMNA ŚW. TRÓJCY. Na dziedzińcu klasztornym ustawiona jest kolumna Trójcy Świętej, którą na początku XVIII w. wykonał włoski rzeźbiarz Giovanni Giuliani.

LITERATURA

Knaurs Kulturführer in Farbe Österreich, oprac. zb., Augsburg 1998
Rüttnauer G., Knaurs Kulturführer in Farbe Wien und umgebung, Augsburg 1998
Sztuka gotycka, pod. red. R. Tomana, wyd. Konemann 2000

Heiligenkreuz, kościół Świętego Krzyża

{gallery}austria/dolna_austria/heiligenkreuz_kosciol_sw_krzyza{/gallery}

Enns, kościół Matki Bożej Śnieżnej

Enns, kościół Matki Bożej Śnieżnej
Enns. Kirche Maria Schnee, minoritenkirche

Lokalizacja:  Enns, Kirchenplatz 6 (48.211947, 14.478109)
Budowa: 1276 – 2. połowa XV w.
Styl: gotyk

HISTORIA. Pierwszy kościół dla minorytów w Enns został zbudowano w 1276 r. Była to jednonawowa świątynia, do której w 1309 r. dobudowano niewielkie prezbiterium. Po 1320 r. wzniesiono obecne wydłużone prezbiterium. W latach 1343-1355 do kościoła dobudowano kaplicę rodu Wallseer (Wallseerkapelle) z przeznaczeniem na miejsce pochówku członków tej rodziny. W 2. połowie XV w. przebudowano korpus nawowy nadając mu obecny wygląd. W 1551 r. stał się świątynią parafialną.

ARCHITEKTURA. Kościół składa się z dwunawowego, czteroprzęsłowego korpusu halowego i czteroprzęsłowego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Do prezbiterium od północy dostawiona jest wysoka wieża. Do nawy od południa dobudowana jest dużych rozmiarów gotycka Wallseerkapelle. Prezbiterium na zewnątrz opięte jest uskokowymi przyporami, między którymi znajdują się wąskie ostrołukowe okna, dwudzielne z maswerkami. Korpus nawowy o gładkich otynkowanych ścianach przebity jest dwudzielnymi oknami z maswerkami. Prezbiterium i korpus nawowy nakrywają dachy dwuspadowe. Wieża bardzo wysoka, zbudowana na planie kwadratu i nakryta baniastym hełmem. Wewnątrz nawa nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na ośmiobocznych filarach, prezbiterium także nakrywa sklepienie krzyżowo-żebrowe. W kościele zachowało się kilka gotyckich partali.

WALLSEERKAPELLE. Cenny zabytek architektury gotyckiej stanowi przylegająca do nawy od północy Wallseerkapelle, która  jest najstarszą w Europie Środkowej budowlą sakralną o poligonalnym zamknięciu. Kaplica jest budowlą halową, dwunawową i czteroprzęsłową, przechodząca w trójnawowy chór zamknięty pięciobocznie z pozornym obejściem. Wschodnie zamknięcie kaplicy opięte jest przyporami między którymi znajdują się duże okna ostrołukowe, trójdzielne z maswerkami. Elewacja północna kaplicy z okazałym szczytem wywodzi się z architektury południowoczeskiej. Podzielona jest na cztery przęsła wydzielone masywnymi przyporami zwieńczonymi pinaklami. Między przyporami rozmieszczone są duże okna ostrołukowe, czterodzielne z maswerkami. Elewację kaplicy wieńczy trójkątny szczyt, trójdzielny z ostrołukowymi blendami i sterczynami z pinaklami. Kaplicę nakrywają dachy dwuspadowe. Wewnątrz kaplica nakryta sklepieniami krzyżowo-żebrowymi i trójpolowym w trzecim przejściowym przęśle wspartymi na smukłych wiązkowych filarach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W kaplicy zachowały się fragmenty polichromii z 1625 r. Na prawej ścianie kaplicy przedstawieni zostali czterej święci patroni miasta Enns. Na ścianie południowej znajdują się portrety biskupów Pasawy. Najcenniejszym zabytkiem w kościele jest polichromowana gotycka rzeźba Madonny z Dzieciątkiem wykonana z piaskowca około 1300 r. przez nieznanego rzeźbiarza i ustawiona we wschodnim zamknięciu kaplicy. Na ścianie chóru kaplicy umieszczona jest płaskorzeźba z XV w. przedstawiająca Chrystusa modlącego się na Górze Oliwnej (Ölbergrelief), przeniesiona do wnętrza w 2013 r.

Rzut poziomy: Geschichte der Bildenden Kunst in Österreich 2. 2000

LITERATURA

Adamski J., Hale z poligonalnym chórem zintegrowanym w architekturze gotyckiej na terenie Polski, wyd. UNIVERSITAS, Kraków 2010
Knaurs Kulturführer in Farbe Österreich, oprac. zb., Augsburg 1998
Koch. R., Kirchenbaukunst der Gotik in Oberösterreich [w:] Gotikschätze Oberösterreich. Katalog zu einem Ausstellungsprojekt des Oberösterreichischen Landesmuseums in Linz, Weitra 2002

Enns, kościół Matki Bożej Śnieżnej

{gallery}austria/gorna_austria/enns_kosciol_mariacki{/gallery}