Kowno, kościół Wniebowzięcia NMP

Kowno, kościół Wniebowzięcia NMP

Lokalizacja:  Kowno, Aleksoto g. 3 (54.894991, 23.886628)
Budowa: około 1400
Styl: późny gotyk

HISTORIA. Kościół został zbudowany około 1400 r., być może z fundacji Witolda, wielkiego księcia litewskiego, jako wotum za uratowanie życia po bitwie pod Worsklą. Książe Witold opiekę nad świątynią miał przekazać franciszkanom. Pierwsza wzmianka o kościele pojawia się w 1439 r. W XV w. dobudowana została wysoka wieża. W 1655 r. kościół został zdewastowany przez wojska rosyjskie. W 1812 r. został podpalony przez wojska napoleońskie.  W latach 1850-53 kościół został przekształcony na cerkiew. W latach 1871-82 kościół odrestaurowano i podwyższono wieżę.

ARCHITEKTURA. Późnogotycki kościół wzniesiony z cegły, złożony z trójnawowego, trójprzęsłowego korpusu halowego i dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Nawę od frontu poprzedza wysoka wieża a do korpusu od południa dostawiona jest kaplica. Ściany prezbiterium opięte są wydatnymi przyporami, między którymi znajdują się okna ostrołukowe. Ściany korpusu i kaplicy przebite są dużymi oknami ostrołukowymi i pokryte ostrołukowymi blendami. Południowa elewacja kaplicy zwieńczona jest trójkątnym schodkowym szczytem. Korpus, kaplica i prezbiterium nakryte są osobnymi dachami dwuspadowymi. Dachy korpusu i prezbiterium oddziela ceglany szczyt nad nawą. Wieża ośmioboczna, podzielona na sześć kondygnacji i nakryta smukłym ostrosłupowym hełmem. Wewnątrz prezbiterium nakrywa gotyckie sklepienie gwiaździste, w korpusie sklepienia krzyżowe, wsparte na ośmiobocznych filarach.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest przeważnie współczesne i nie przedstawia większej wartości artystycznej.

LITERATURA

Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015
Strona internetowa: http://vienuolynai.mch.mii.lt/V8-46/Kaunprancisk.htm

Kowno, kościół Wniebowzięcia NMP

{gallery}litwa/kowno_kosciol_wniebowziecia_nmp{/gallery}

Wilno, kościół św. Rafała

Wilno, kościół św. Rafała

Lokalizacja: Wilno – Śnipiszki, Šnipiškių g. 1 (54.692864, 25.278666)
Budowa: 1702-1709
Styl:  późny barok

Kościół św. Rafała na Śnipiszkach usytuowany jest na wzniesieniu nad rzeką Wilią.

HISTORIA. Kościół został zbudowany w latach 1702-09 dla jezuitów z fundacji Michała Koszyca, pisarza ziemskiego litewskiego. W chwili ukończenia budowy był to już czwarty kościół zakonu jezuitów w Wilnie. W 1749 r. kościół został uszkodzony przez pożar. W czasie obudowy do fasady dostawiono dwie wieże. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 r. kościół i klasztor przejęli pijarzy. W 1792 r. przy kościele została erygowana parafia. Po upadku powstania listopadowego kościół został zamieniony na magazyn. Dopiero w 1860 r. zwrócono go wiernym. W czerwcu 1941 r. na kościół spadła niemiecka bomba, która zabiła wiele osób szukających schronienia w podziemiach świątyni. W czasach sowieckich kościół był czynny a nabożeństwa odprawiano w języku litewskim i polskim.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół złożony z trójnawowego sześcioprzęsłowego bazylikowego korpusu bez wyodrębnionego prezbiterium. Kościół poprzedza dwukondygnacjowa fasada ujęta dwiema nieco wysuniętymi do przodu wieżami. Środkowa część fasady podzielona jest pilastrami i zwieńczona trójkątnym szczytem. W dolnej części na osi znajduje się portal wejściowy a nad nim duże okno ujęte po bokach wnękami mieszczącymi posągi świętych. Wieże podzielone są na cztery kondygnacje, z których dwie dolne są kwadratowe a dwie najwyższe posiadają faliste gzymsy typowe dla baroku wileńskiego. Elewacje boczne kościoła o podziałach ramowych z oknami o łukach odcinkowych. Kościół nakrywa dach dwuspadowy z wieżyczką na sygnaturkę nad prezbiterium. Wewnątrz ściany rozczłonkowane są pilastrami podtrzymującymi gurty sklepienne, Nawę narywa sklepienie kolebkowo-krzyżowe.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W kościele znajduje się dziewięć rokowych ołtarzy i ambona. Architektoniczny ołtarz główny wykonał Johann Tobias de Dyderstein po 1752 r. W polu głównym ołtarza umieszczony jest obraz św. Rafała Archanioła namalowany przez Szymona Czechowicza.

LITERATURA

Kłos J., Wilno. Przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

Wilno, kościół św. Rafała

{gallery}litwa/wilno_kosciol_sw_rafala{/gallery}

 
Inne kościoły Wilna

Wilno, katedra śś Stanisława i Władysława
Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty
Wilno, kościół św. Piotra i Pawła
Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów
Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów
Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów
Wilno, kościół śś. Franciszka i Bernardyna, bernardynów
Wilno, kościół św. Anny
Wilno, kościół św. Katarzyny
Wilno, kościół Serca Jezusa, trynitarzy
Wilno, kościół Serca Jezusowego, wizytek
Wilno, kościół Wszystkich Świętych, karmelitów
Wilno, kościół Wniebowstapienia Pańskiego, misjonarzy
Wilno, kościół św. Jakuba i Filipa
Wilno, kościół św. Rafała

Wilno, kościół śś. Jakuba i Filipa

Wilno, kościół śś. Jakuba i Filipa

Lokalizacja: Wilno – Łukiszki, Vasario 16-osios g. 11 (54.690817, 25.272106)
Budowa: 1690-1737, 1743-47
Styl: późny barok

HISTORIA. Pierwotny drewniany kościół został ufundowany w 1624 r. przez kasztelana smoleńskiego Jerzego Litawora Chreptowicza, który sprowadził także dominikanów do posługi duszpasterskiej. W 1655 r. kościół został zniszczony w czasie najazdu na Litwę wojsk moskiewskich. Następnie został odbudowany z fundacji m.in. Kazimierza Jana Sapiehy hetmana wielkiego litewskiego i wojewody wileńskiego. Obecny kościół został zbudowany w latach 1690-1737, następnie w latach 1743-47 dostawiono fasadę. W XVIII w. dobudowano do kościoła barokową kaplicę św. Jacka. W 1844 r. po kasacie klasztoru dominikanów kościół stał się świątynią parafialną. W okresie sowieckim kościół został zamknięty i urządzono w nim stację pogotowia ratunkowego. W 1990 r. kościół został zwrócony katolikom.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół złożony jest z krótkiego prezbiterium zamkniętego półkolistą apsydą i obszernej dwuprzęsłowej nawy poprzedzonej szeroką fasadą. Fasada jest pięciodzielna i dwukondygnacjowa oraz podzielona pilastrami. Z bocznych pól fasady wyrastają dwie kondygnacje wież o ściętych narożnikach i nakryte spłaszczonymi hełmami. Środkową część fasady wieńczy szczyt nakryty trójkątnym naczółkiem i ujęty spływami wolutowymi. Poniżej na osi portal wejściowy z tablicą inskrypcyjną a nad nim dwa duże okna zamknięte łukami odcinkowymi. Boczne elewacje kościoła o podziałach ramowych, przebite są oknami o łukach odcinkowych. Prezbiterium i nawa nakryte są dachami dwuspadowymi. Wewnątrz ściany kościoła podzielone są pilastrami podtrzymującymi obiegający gzyms z belkowaniem. Nawę i prezbiterium nakrywają sklepienia kolebkowe z lunetami na gurtach

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Mimo dewastacji w okresie sowieckim w kościele zachowała się część późnobarokowego wyposażenia z 2. połowy XVIII w.: kilka ołtarzy, ambona oraz prospekt organowy. W ołtarzu głównym kościoła umieszczony jest łaskami słynący obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. Na ścianach zachowało się kilka tablic epitafijnych, m.in. doktora Hipolita Jundziłła oraz księdza Stanisława Iszora, straconego w 1863 r. na Łukiszkach za odczytanie z ambony odezwy powstańczej.

LITERATURA

Kłos J., Wilno. Przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015

Wilno, kościół śś. Jakuba i Filipa

{gallery}litwa/wilno_kosciol_ss_jakuba_filipa{/gallery}


Inne kościoły Wilna

Wilno, katedra śś Stanisława i Władysława
Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty
Wilno, kościół św. Piotra i Pawła
Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów
Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów
Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów
Wilno, kościół śś. Franciszka i Bernardyna, bernardynów
Wilno, kościół św. Anny
Wilno, kościół św. Katarzyny
Wilno, kościół Serca Jezusa, trynitarzy
Wilno, kościół Serca Jezusowego, wizytek
Wilno, kościół Wszystkich Świętych, karmelitów
Wilno, kościół Wniebowstapienia Pańskiego, misjonarzy
Wilno, kościół św. Rafała

Wilno, kościół św. Katarzyny

Wilno, kościół św. Katarzyny

Lokalizacja: Wilno – Stare Miasto, Vilniaus g. 30 (54.681932, 25.281090)
Budowa: 1640-1650, 1670-1692, 1741-52
Architekt: Jan Krzysztof Glaubitz
Styl: późny barok

Kościół św. Katarzyny w Wilnie to jeden z najlepszych przykładów późnobarokowej architektury sakralnej na Litwie. Twórcą obecnego wyglądu kościoła jest wybitny architekt Jan Krzysztof Glaubitz.

HISTORIA. W 1618 r. hetman wielki litewski Jan Karol Chodkiewicz ufundował kościół i klasztor dla przybyłych z Nieświeża sióstr benedyktynek. W latach 1640-1650 kościół został powiększony ale już w 1655 r. uległ całkowitemu zniszczeniu w czasie najazdu moskiewskiego. W latach 1670-1692 prowadzona była odbudowa kościoła z fundacji podkomorzego wileńskiego Feliksa Paca. Także ta świątynia została zniszczona w czasie wielkiego pożaru Wilna w 1737 r. Obecny późnobarokowy wygląd kościół uzyskał w czasie odbudowy przeprowadzonej w latach 1741-1752 według projektu Jana Krzysztofa Glaubitza. Z tego czasu pochodzi dwuwieżowa fasada i kaplica Opatrzności Bożej. Po zajęciu Wilna prze Sowietów kościół zamknięto i urządzono w nim skład nawozów sztucznych, co doprowadziło dużych zniszczeń  w jego wnętrzu. W tym czasie rozproszeniu uległo też cenne wyposażenie m.in. obrazy Szymona Czechowicza. W latach w latach 2003-2006 kościół został gruntownie odnowiony. Aktualnie budynek nie pełni funkcji sakralnych. Został wydzierżawiony przez władze miejskie i zamieniony na salę koncertową.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół złożony z trójprzęsłowej nawy i węższego prezbiterium, zamkniętego półkoliście. Od zachodu nawę poprzedza dwuwieżowa fasada, zaś od południa przylega kaplica Opatrzności Bożej. Smukła fasada jest dwuwieżowa, dwukondygnacjowa, trójosiowa i podzielona zdwojonymi pilastrami. W dolnej kondygnacji znajduje się portal wejściowy zwieńczony przerwanym naczółkiem  z herbem rodu Paców. W drugiej kondygnacji duże okno ujęte jest półkolistymi wnękami z posągami świętych. Zwieńczenie z przerwanym naczółkiem ujmują spływy wolutowe. Wieże zbudowane na planie kwadratu są czterokondygnacyjne i nakryte niewielkimi baniastymi hełmami. W najwyższych kondygnacjach zwężające się górze o wypukłych ścianach opiętych pilastrami z wolutami. Elewacje kościoła opięte są pilastrami, w nawie zdwojonymi, przebite dużymi oknami zamkniętymi łukami odcinkowymi  i półkolistymi. Wschodni szczyt nawy jest trójdzielny, podzielony zwielokrotnionymi pilastrami  z dwiema półkolistymi wnękami mieszczącymi posągi świętych i dużym oknem po środku. Nawę i znacznie niższe prezbiterium nakrywają dachy dwuspadowe. Kaplica  Opatrzności Bożej zbudowana jest na planie ośmioboku i nakryta kopułą z latarnią. W dolnej części opięta jest pilastrami i parami kolumn, nad wydatnym gzymsem wznosi się ośmioboczny tambur opięty pilastrami i oświetlony oknami zamkniętymi odcinkowymi łukami. Ściany wewnątrz nawy podzielone są parami półkolumn podtrzymujących gzyms z belkowaniem. Prezbiterium i chór muzyczny między wieżami wydzielone są narożnymi pilastrami i półkolistymi arkadami. Część zachodniego przęsła nawy zajęta jest przez balkon chóru muzycznego wspartego na kolumnach. Nad nawą sklepienia kolebkowe z lunetami na gurtach, w prezbiterium sklepienie kolebko-krzyżowe, nad chórem kolebkowe.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. We wnętrzu zachowało się sześć rokokowych ołtarzy powstałych w latach 1750-1759. Wśród nich ołtarz główny połączony z dwoma ołtarzami bocznymi w prezbiterium. W ołtarzach zachowało się kilkanaście późnobarokowych rzeźb świętych oraz elementy dekoracji stiukowej. Przy wykonaniu ołtarzy czynny był rzeźbiarz z Innsbrucku Johann Hedel , który od 1746 r. pracował również nad dekoracją stiukową kaplicy Opatrzności Bożej. Ołtarze pozbawione są kilkunastu obrazów, które do czasów sowieckiej okupacji Wilna znajdowały się w kościele. Były to wysokiej klasy dzieła wykonane  w latach 1756-60 przez Szymona Czechowicza, wybitnego polskiego malarza późnego baroku, przedstawiające święte i świętych benedyktyńskich. W nawie znajduje się także późnobarokowa ambona z częściowo zachowaną dekoracją rzeźbiarską. W kaplicy Opatrzności Bożej zachowało się późnobarokowe epitafium Elżbiety i Jerzego Wołłowiczów z 1769 r.

LITERATURA

Kłos J., Wilno. Przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

Wilno, kościół św. Katarzyny

{gallery}litwa/wilno_kosciol_sw_katarzyny{/gallery}

 

Inne kościoły Wilna

Wilno, katedra śś Stanisława i Władysława
Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty
Wilno, kościół św. Piotra i Pawła
Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów
Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów
Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów
Wilno, kościół śś. Franciszka i Bernardyna, bernardynów
Wilno, kościół św. Anny
Wilno, kościół Serca Jezusa, trynitarzy
Wilno, kościół Serca Jezusowego, wizytek
Wilno, kościół Wszystkich Świętych, karmelitów
Wilno, kościół Wniebowstapienia Pańskiego, misjonarzy
Wilno, kościół św. Jakuba i Filipa
Wilno, kościół św. Rafała

Kowno, kościół św. Franciszka Ksawerego, jezuitów

Lokalizacja:  Kowno, Rotušės a. 8, (54.896067, 23.886039)
Budowa: 1666 – 1725
Styl: późny barok

Wycieczki przybywające z Polski do Kowna zwykle podchodzą pod budynki kolegium jezuitów. Jednak większe zainteresowanie od kościoła wzbudza tablica pamiątkowa poświęcona Adamowi Mickiewiczowi. Wielki polski poeta był w latach 1819-23 nauczycielem gimnazjum działającym w budynku po zlikwidowanym kolegium jezuitów.

HISTORIA. Jezuici przybyli do Kowna w 1642 r. i początkowo zbudowali drewnianą kaplicę. Obecny kościół został zbudowany w latach 1666-1725. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 r. kościół przekazano franciszkanom a w 1823 r. został zamknięty i następnie zamieniony na cerkiew prawosławną. W 1924 r. jezuici odzyskali kościół i zabudowania kolegium. Po II wojnie światowej władze sowieckie zamieniły kościółka magazyn a potem na salę gimnastyczną. W 1990 władze niepodległej Litwy zwróciły jezuitom ich własność a w 1992 r. kościół został ponownie poświęcony.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół złożony z trójnawowego, czteroprzęsłowego korpusu bazylikowego i jednoprzęsłowego prezbiterium zamkniętego półkoliście. Od frontu kościół poprzedza trójdzielna dwuwieżowa fasada podzielona pilastrami i gzymsami. W dolnej kondygnacji mieszczą się trzy portale wejściowe, z których środkowy największy nakryty jest przerwanym naczółkiem. W górnej kondygnacji na osi duże okno zamknięte łukiem odcinkowym. Fasadę wieńczy smukły trójkątny szczyt wypełniony półkolistą wnęką. Po bokach szczyt ujmują dwie kwadratowe wieże opięte w narożnikach pilastrami i kondygnacjach zwężających się ku górze. Wieża nakryte są barokowymi kopułkami z krzyżami. Elewacje boczne nawy głównej i prezbiterium opięte są pilastrami dźwigającymi obiegający gzyms, między pilastrami rozmieszczone są duże okna zamknięte łukami odcinkowymi. Elewacje naw bocznych o podziałach ramowych, oświetlone niewielkimi oknami. Nad nawą Głowna i prezbiterium dachy dwuspadowe, mad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Wewnątrz ściany opięte są pilastrami dźwigającymi gzyms i sklepienie kolebkowe z lunetami.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA uległo w większości zniszczeniu w czasach sowieckich, kiedy szkoła służyła jako magazyn i sala gimnastyczna. Przepadła większość ołtarz z obrazami i rzeźbami, które w latach 1757-63 wykonał Anton Dotzrath, rzeźbiarz pochodzący z Trewiru. Jednym z niewielu zachowanych zabytkowych elementów jest późnobarokowy ołtarz główny wykonany 2. połowie XVIII w. przez Hansa Kiernera.

LITERATURA

Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

{gallery}litwa/kowno_kosciol_jezuitow{/gallery}

Wilno, kościół Wszystkich Świętych, karmelitów

Wilno, kościół Wszystkich Świętych

Lokalizacja: Wilno – Stare Miasto, Rūdninkų g. 20 (54.675690, 25.284222)
Budowa: 1620 – 1630
Styl:  barok

HISTORIA. Kościół został zbudowany dla karmelitów trzewiczkowych z fundacji sekretarza królewskiego Wojciecha Chludzińskiego w latach 1620-1630. Dzwonnica została dobudowana w latach 1733-43. W 1810 r. przy kościele została utworzona parafia. W 1885 r. władze carskie zlikwidowały klasztor karmelitów a kościół pełnił odtąd wyłącznie funkcję świątyni parafialnej. Po zajęciu Wilna przez Sowietów w 1945 r. kościół został zamknięty i z czasem zamieniony na Muzeum Litewskiej Sztuki Ludowej. W 1991 r. został zwrócony katolikom.

ARCHITEKTURA. Barokowy kościół złożony z trójnawowego bazylikowego korpusu oraz pięciobocznie zamkniętego prezbiterium. Do naw bocznych po obu stronach dostawione są dwie kaplice Matki Bożej Bolesnej i Proroka Eliasza. Fasada kościoła jest dwukondygnacjowa, podzielona wydatnymi, zdwojonymi pilastrami. W polu środkowym dolnej kondygnacji znajduje się półkolisty portal nakryty przerwanym przyczółkiem i ujęty po bokach obeliskami. Powyżej umieszczone jest duże okno zamknięte łukiem odcinkowym. Podobne okno mieści się w górnej kondygnacji, która ujęta jest spływami wolutowymi. Fasadę wieńczy trójkątny szczyt, flankowany obeliskami. Elewacje nawy głównej o podziałach ramowych, przebite są oknami o łuku odcinkowym. W nawach bocznych okna zamknięte są półkoliście. Nad nawą i prezbiterium wspólny dach dwuspadowy, nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Kaplice boczne nakryte są kopułami z latarniami. Rokokowa dzwonnica jest czterokondygnacyjna, o wklęsło-wypukłych elewacjach w narożnikach opiętych pilastrami i półkolumnami, nakrywa ją niewielki hełm w kształcie kopuły. Wewnątrz nawa główna otwarta jest do naw bocznych półkolistymi arkadami. Filary międzynawowe opięte są pilastrami podtrzymującymi wydatny, obiegający gzyms. Nad nawą główną i prezbiterium sklepienia kolebkowe na z lunetami, w nawach bocznych sklepienia krzyżowe.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA stanowi 14 późnobarokowych ołtarzy wykonanych w latach 1770-80 przez Wincentego Holza i Marcina Knackfusa.

LITERATURA

Kłos J., Wilno. Przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

Wilno, kościół Wszystkich Świętych

{gallery}litwa/wilno_kosciol_wszystkich_swietych{/gallery}

 

Inne kościoły Wilna

Wilno, katedra śś Stanisława i Władysława
Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty
Wilno, kościół św. Piotra i Pawła
Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów
Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów
Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów
Wilno, kościół śś. Franciszka i Bernardyna, bernardynów
Wilno, kościół św. Anny
Wilno, kościół św. Katarzyny
Wilno, kościół Serca Jezusa, trynitarzy
Wilno, kościół Serca Jezusowego, wizytek
Wilno, kościół Wniebowstapienia Pańskiego, misjonarzy
Wilno, kościół św. Jakuba i Filipa
Wilno, kościół św. Rafała

Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów

Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów

Lokalizacja: Wilno – Stare Miasto, Aušros Vartų. 14 (54.674931, 25.289538)
Budowa: 1634 – 1657
Architekt: Constante Tencalla
Styl:  barok

HISTORIA. Karmelici przybyli do Wilna w 1626 r. i już rok później zbudowali niewielki drewniany kościół. Obecna świątynia została wzniesiona w latach 1634-57 z fundacji Stefana Krzysztofa Paca, podskarbiego wielkiego litewskiego według projektu Constante Tencalli. Po pożarze w 1760 r. kościół otrzymał późnobarokowy wystrój wnętrza. W 1844 r. władze rosyjskie zamknęły klasztor ale kościół pozostał nadal otwarty. Karmelici na krótko odzyskali klasztor w 1930 r. aby ostatecznie opuścić go w 1942 r. W kościele przez rok przechowywana była urna z prochami Józefa Piłsudskiego, do momentu złożenia jej na cmentarzu na Rossie 12 maja 1936 r. W okresie okupacji sowieckiej kościół św. Teresy cały czas pozostawał otwarty.

ARCHITEKTURA. Barokowy kościół złożony z czteroprzęsłowego korpusu ujętego po bokach kaplicami, połączonymi ze sobą wąskimi przejściami, tworzącymi amfiladę oraz krótkiego prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą. Po obu stronach północnego przęsła dostawione są dwie niewielkie kaplice z XVIII w. Od zachodu do prezbiterium przylega dzwonnica. Fasada kościoła nawiązuje do uproszczonego schematu kościoła Il Gesu, stosowanego powszechnie przez karmelitów. Jest dwukondygnacjowa, trójosiowa o podziałach pilastrowych. W środkowej części dolnej kondygnacji, w płytkiej półkolistej wnęce umieszczony jest portal z czarnego marmuru, flankowany kolumnami i zwieńczony przerwanym naczółkiem. W bocznych polach znajdują się półkoliste wnęki mieszczące posągi świętych. Górna kondygnacja ujęta jest spływami wolutowymi i obeliskami. Całość wieńczy trójkątny szczyt z herbem rodu Paców – Gozdawa. Nawę główną nakrywa dach dwuspadowy, nad nawami bocznymi dachy jednospadowe a nad prezbiterium dach namiotowy. Dzwonnica w dolnych partiach czworoboczna, w górnej kondygnacji przechodząca w ośmiobok i nakryta hełmem barokowym z latarnią. Wewnątrz nawy filary opięte są parami pilastrów kompozytowych, dźwigających wydatny gzyms obiegający. Nawa otwarta jest do kaplic bocznych półkolistymi arkadami. Nawę nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, nad prezbiterium ciemna kopuła zaś nad kaplicami sklepienia krzyżowe.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest późnobarokowe i rokokowe, zostało zaprojektowane po 1760 r. przez Jana Krzysztofa Glaubitza. Polichromię wykonał w latach 1763-67 Mateusz Maciej Słuszczański. Są to m.in. sceny z życia św. Teresy umieszczone na ścianach i sklepieniach w prostokątnych i owalnych panneau. Dziewięć rokokowych ołtarzy zaprojektował Jan Krzysztof Glaubitz. W kolumnowym ołtarzu głównym umieszczone są dwa obrazy: w polu głównym Ekstaza św. Teresy, malowana przez Kanuta Rusieckiego w 1 połowie XIX w., w zwieńczeniu Matka Boża z Dzieciątkiem i św. Kazimierzem, namalowana przez Szymona Czechowicza w 2 połowie XVIII w. Kanut Rusiecki wykonał jeszcze kilka obrazów do bocznych ołtarzy.

KAPLICA MATKI BOŻEJ OSTROBRAMSKIEJ. Kaplica mieści się na piętrze XVI-wiecznej bramy miejskiej, jedynej zachowanej w Wilnie. W kaplicy umieszczony jest łaskami słynący wizerunek Matki Bożej Miłosierdzia zwanej Ostrobramską. Namalowany w XVII w. przez nieznanego malarza cudowny wizerunek był obiektem kultu Polaków z Wilna i Wileńszczyzny. Wzmacniał też opór przed rusyfikacją ziem litewskich w XIX w. Wielką czcią wizerunek Matki Bożej otaczał Adam Mickiewicz, który wspomniał o niej w Inwokacji pana Tadeusza. Józef Piłsudski, po odzyskaniu Wilna w 1920 r., kazał umieścić w kaplicy srebrną tabliczkę z napisem: Dzięki Ci Matko za Wilno.

Rzut poziomy za: Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku

LITERATURA

Kłos J., Wilno. Przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015
Sztuka polska T. 4. Wczesny i dojrzały barok (XVII w.), wyd. Arkady, Warszawa 2013
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów

{gallery}litwa/wilno_kosciol_sw_teresy{/gallery}

Kaplica Matki Bożej Ostrobramskiej

{gallery}litwa/wilno_kosciol_sw_teresy/kaplica_mb_ostrobramskiej{/gallery}

 

Inne kościoły Wilna

Wilno, katedra śś Stanisława i Władysława
Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty
Wilno, kościół św. Piotra i Pawła
Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów
Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów
Wilno, kościół śś. Franciszka i Bernardyna, bernardynów
Wilno, kościół św. Anny
Wilno, kościół św. Katarzyny
Wilno, kościół Serca Jezusa, trynitarzy
Wilno, kościół Serca Jezusowego, wizytek
Wilno, kościół Wszystkich Świętych, karmelitów
Wilno, kościół Wniebowstapienia Pańskiego, misjonarzy
Wilno, kościół św. Jakuba i Filipa
Wilno, kościół św. Rafała

Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów

Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów

Lokalizacja: Wilno – Stare Miasto, Dominikonų 8 (54.681219, 25.284454)
Budowa: po 1758
Architekt: Jan Krzysztof Glaubitz (przebudowa)
Styl:  późny barok, rokoko

Jest to jedyny kościół w Wilnie, w którym sprawuje się liturgię w języku polskim a opiekunami są dominikanie z prowincji polskiej. Świątynia jest też mocno związana z polską historią. Modlili się w niej powstańcy styczniowi przed wyruszeniem do walki, był wśród nich późniejszy święty Rafał Kalinowski. W latach 1987-2005 w kościele znajdował się obraz Chrystusa Miłosiernego, namalowany przez Eugeniusza Kazimirowskiego według wskazówek siostry Faustyny Kowalskiej. W 2005 r. litewskie władze kościelne siłą przeniosły obraz do pobliskiego kościoła św. Trójcy. W 1993 r. Jan Paweł II spotkał się w tym kościele z miejscowymi Polakami.

HISTORIA. Dominikanie przybyli do Wilna już w 1321 r., jednak pierwszy drewniany kościół zbudowali dopiero po chrzcie Litwy w 1385 r. Na początku XV w. kościół został zniszczony przez pożar i w 1408 r. na jego miejscu wzniesiono kościół murowany. Został on zniszczony w 1655 r. w czasie rosyjskiej okupacji Wilna. Kolejny, tym razem barokowy kościół zbudowany został w latach 1679-1688. W XVIII w. kilka pożarów niszczyło kościół, wreszcie po ostatnim z nich w 1756 r. rozpoczęto budowę kolejnej świątyni w stylu późnego baroku. Autorem projektu był Jan Krzysztof Glaubitz, który wzniósł m.in. kopułę i górną część fasady. W okresie rządów sowieckich kościół pozostawał otwarty jako jedna z niewielu wileńskich świątyń.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół złożony z trójnawowego, dwuprzęsłowego korpusu bazylikowego, transeptu i dwuprzęsłowego prezbiterium. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła z latarnią. Kościół wciśnięty jest w zabudowę ulicy dominikańskiej dlatego fasada zachodnia jest w dolnej części zasłonięta. Szczyt fasady zwieńczony jest przerwanym naczółkiem ze spływami i ujęty dwiema kwadratowymi wieżyczkami nakrytymi daszkami namiotowymi z latarniami. Analogiczne szczyty wieńczą prezbiterium i ramiona transeptu. Elewacje kościoła opięte są pilastrami, dachy nad prezbiterium, nawą główną i ramionami transeptu są dwuspadowe, zaś nad nawami bocznymi jednospadowe. Rokokowa kopuła osadzona jest na niskim ośmiobocznym tamburze, opiętym pilastrami i przeprutym na przemian okulusami i oknami zamkniętymi łukami odcinkowymi. Do wnętrza prowadzi rokokowy portal flankowany po bokach ukośnie ustawionymi kolumnami, podtrzymującymi odcinki gzymsu z belkowaniem i spływami. Nad wejściem umieszczony jest kartusz z herbem Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Orłem Białym i litewską Pogonią oraz snopkiem Wazów pośrodku. Wewnątrz ściany rozczłonkowane są parami pilastrów, dźwigających gzyms z belkowaniem. W skrzyżowaniu naw cztery masywne filary opięte pilastrami podtrzymują kopułę. Prezbiterium, ramiona transeptu i nawę główną nakrywają sklepienia kolebkowe z lunetami na gurtach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest późnobarokowe. Kopułę wewnątrz zdobi polichromia figuralna przedstawiająca Apoteozę Ducha Świętego. Zespól 16 późnobarokowych ołtarzy jest dziełem Franza Ignatza Hoffera i powstał w latach 1753-60. W prezbiterium umieszczony jest architektoniczny ołtarz główny, połączony z dwoma ołtarzami bocznymi. W górnej części ołtarza umieszczona jest stiukowa figura Boga Ojca, poniżej Chrystus Ukrzyżowany podtrzymywany przez anioły a u dołu Duch Święty pod postacią złotej Gołębicy. W prawej nawie umieszczony jest ołtarz św. Rafała Kalinowskiego, przy którym modlili się powstańcy styczniowi przed wyruszeniem do walki. Obok ustawiony jest ołtarz z kopią obrazu Chrystusa Miłosiernego, zabranego z kościoła w 2005 r. Pozostałe wyposażenie stanowią późnobarokowe ławy, konfesjonały i ambona. Cennym zabytkiem są barokowe 31-głosowe organy wykonane Królewcu przez Adama Gottloba Caspariniego w 1776 r.

LITERATURA

Kłos J., Wilno. Przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów

{gallery}litwa/wilno_kosciol_sw_ducha{/gallery}

 

Inne kościoły Wilna

Wilno, katedra śś Stanisława i Władysława
Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty
Wilno, kościół św. Piotra i Pawła
Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów
Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów
Wilno, kościół śś. Franciszka i Bernardyna, bernardynów
Wilno, kościół św. Anny
Wilno, kościół św. Katarzyny
Wilno, kościół Serca Jezusa, trynitarzy
Wilno, kościół Serca Jezusowego, wizytek
Wilno, kościół Wszystkich Świętych, karmelitów
Wilno, kościół Wniebowstapienia Pańskiego, misjonarzy
Wilno, kościół św. Jakuba i Filipa
Wilno, kościół św. Rafała

Kowno, katedra śś. Piotra i Pawła

Kowno, katedra śś. Piotra i Pawła

Lokalizacja:  Kowno, Vilniaus gatvė 1 (54.897156, 23.889085)
Budowa: po 1413
Styl: późny gotyk

HISTORIA. Kościół zbudowany został według tradycji z fundacji księcia Witolda w 1413 r. Z tego okresu zachowały sie dolne partie korpusu. Prezbiterium zostało wzniesione na przełomie XV i XV w. Po 1624 r. nastąpiła barokizacja korpusu nawowego. W XVII w. kościół kilka razy był uszkodzony i następnie odnawiany. W niszczącym pożarze w 1732 r. zniszczeniu uległa większość wyposażenia wnętrza. W latach 1893-97 do prezbiterium od południa dobudowana została neogotycka kaplica. W 1926 r. wraz z utworzeniem litewskiej prowincji kościelnej kościół został podniesiony do godności katedry.

ARCHITEKTURA. Gotycki kościół złożony z trójnawowego, pięcioprzęsłowego bazylikowego korpusu  i trójprzęsłowego, zamkniętego pięciobocznie prezbiterium. Do prezbiterium od północy przylega zakrystia a od południa dobudowana jest kaplica. Nad pierwszym przęsłem nawy południowej wznosi się trójkondygnacjowa, kwadratowa wieża nakryta dachem namiotowym. Ściany kościoła na zewnątrz opięte są uskokowymi przyporami, między którymi rozmieszczone są ostrołukowe okna, dwu- i trójdzielne. Prezbiterium i nawa główna nakryte są wspólnym dachem dwuspadowym, nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Ściany wewnątrz nawy głównej opięte są zwielokrotnionymi pilastrami, dźwigającymi wydatny gzyms i sklepienia kolebkowe z lunetami na gurtach. Prezbiterium nakrywa sklepienie sieciowe, w nawach bocznych korpusu sklepienia krzyżowe.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W prezbiterium ustawiony jest monumentalny ołtarz główny, którego kolumny dźwigają przełamujące się odcinki belkowania. W polu środkowym umieszczona jest rzeźbiona grupa Ukrzyżowania z opłakującą Chrystusa św. Marią Magdaleną. Powyżej na odcinkach belkowania znajdują sie rzeźby ewangelistów z atrybutami, a po bokach pola głównego na wysokich cokołach ustawione są posągi apostołów. Ołtarz wykonał Tomasz Podhajski z fundacji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1775 r. Z tego samego okresu pochodzą ołtarze boczne i ambona. W jednym z bocznych ołtarzy umieszczony jest łaskami słynący obraz Matki Bożej Bolesnej. Na ścianach zawieszonych jest jedenaście obrazów autorstwa Michała Elwiro Andriollego z 2. połowy XIX w., uczestnika powstania styczniowego.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

{gallery}litwa/kowno_katedra{/gallery}

Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty

Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty

Lokalizacja: Wilno – Stare Miasto, Šv. Jono g. 12 (54.682643, 25.288567)
Budowa: XV w., 1739-62
Architekt: Jan Krzysztof Glaubitz (przebudowa)
Styl:  gotyk, późny barok

HISTORIA. Pierwszy kościół zbudowany został z fundacji Władysława Jagiełły, krótko po zawarciu unii w Krewie. Po zniszczeniu przez pożar został odbudowany w 1426 r. przez księcia Witolda. Jeszcze w XV w. na jego miejscu wzniesiono kolejny gotycki kościół, którego bryła mimo licznych zmian dotrwała do naszych czasów. W 1571 r. król Polski Zygmunt August przekazał świątynię zakonowi jezuitów. W 1737 r. kościół został zniszczony przez pożar a następnie w latach 1739-62 przebudowany według projektu Jana Krzysztofa Glaubitza. Architekt ten zaprojektował też późnobarokowy wystrój wnętrza, który składał się z 23 ołtarzy. Kościół pozostawał w rękach jezuitów do kasaty zakonu w 1773 r. W latach 1825-29 wnętrze kościoła zostało przebudowane w stylu klasycystycznym pod kierunkiem architekta Karola Podczaszyńskiego. W czasie prac bezpowrotnie zniszczono część późnobarokowego wyposażenia, skuto stiuki i zamalowano freski oraz usunięto 13 ołtarzy. W czasie sowieckiej okupacji Wilna kościół został zamieniony na magazyn a w 1979 r. urządzono w nim Muzeum Myśli Postępowej. Dopiero w 1991 r. świątynia została zwrócona katolikom.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z trójnawowego, sześcioprzęsłowego halowego korpusu z obejściem wokół niewyodrębnionego prezbiterium. Do naw bocznych dostawione są kaplice, trzy od południa i cztery od północy. Późnobarokowa fasada jest trójdzielna i trójkondygnacjowa, podzielona licznymi kolumnami. W dolnej kondygnacji na osi umieszczony jest klasycystyczny portal, w polach wyższej kondygnacji znajdują się trzy wydłużone półkoliste okna. Najwyższa kondygnacja ujęta jest spływami wolutowymi i zwieńczona szczytem z przerwanym naczółkiem. Gładkie elewacje boczne od północy i południa rozczłonkowane są gotyckimi przyporami. Wnętrze oświetlają okna ostrołukowe, dwu i trójdzielne. Nawę główną nakrywa spłaszczony dach dwuspadowy, nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Wewnątrz nawa główna nakryta sklepieniami żaglastymi na gurtach wspartymi na ośmiobocznych filarach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA pochodzi przeważnie z XVIII i XIX w. Składa się na nie 7 późnobarokowych ołtarzy, które powstały w latach 1745-1762 według projektu Jana Krzysztofa Glaubitza. Przy ich tworzeniu czynni byli rzeźbiarze, sztukatorzy i malarze, wśród których trzeba wymienić Johanna Hedela, Michaela Schicka i Józefa Moszyńskiego. Wszystkie te ołtarze ustawione są w części prezbiterialnej. Najbardziej okazały jest ołtarz główny, który posiada wręcz teatralną strukturę. W jego centralnej części umieszczona jest ogromna stiukowa scena Chrztu w Jordanie, natomiast w niszy poniżej znajduje się rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego. Cennym zabytkiem jest późnobarokowy prospekt organowy, pochodzący z kościoła jezuitów w Połocku. Przy ścianach kościoła ustawione są pomniki poświęcone wybitnym Polakom: 1. Adama Mickiewicza, ufundowany w 1899 r. w setną rocznicę urodzin poety przez Józefa Montwiłła, z popiersiem wykonanym przez krakowskiego rzeźbiarza Marcelego Guyskiego; 2. Edmunda Antoniego Odyńca; 3. Ludwika Kondratowicza znanego bardziej jako Władysław Syrokomla, wykonany w 1908 r. przez Piusa Welońskiego; 4. tablica poświęcona Tadeuszowi Kościuszce, wykonana w 1917 r. przez Antoniego Wiwulskiego; 5. popiersie Stanisława Moniuszki umieszczone na chórze muzycznym. Zachował się też pomnik nagrobny biskupa wileńskiego i rektora tutejszego uniwersytetu Hieronima Stroynowskiego (zm. 1815), wykonany według projektu Karola Podczaszyńskiego. Interesujące wyposażenie posiadają także kaplice przylegające do naw bocznych. Wyróżnia się kaplica św. Anny, do której prowadzi okazały rokokowy portal wejściowy. We wnętrzu znajduje się późnobarokowy ołtarzu główny z XVIII w. z krucyfiksem otoczonym drzewem winorośli.

DZWONNICA wolnostojąca, wysoka na 63 metry, zbudowana na planie kwadratu, pięciokondygnacyjna, nakryta niewielkim hełmem zwieńczonym krzyżem. Dolne partie zostały wzniesione w 2. połowie XVI w., podwyższona w XVIII w.,

LITERATURA

Czarnowski R.J., Wilno. Dzieje i obraz miasta, Warszawa 2016
Kłos J., Wilno. Przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, Warszawa 2015
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Warszawa 2016

Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty

{gallery}litwa/wilno_kosciol_ss_janow{/gallery}

 

Inne kościoły Wilna

Wilno, katedra śś Stanisława i Władysława
Wilno, kościół św. Piotra i Pawła
Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów
Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów
Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów
Wilno, kościół śś. Franciszka i Bernardyna, bernardynów
Wilno, kościół św. Anny
Wilno, kościół św. Katarzyny
Wilno, kościół Serca Jezusa, trynitarzy
Wilno, kościół Serca Jezusowego, wizytek
Wilno, kościół Wszystkich Świętych, karmelitów
Wilno, kościół Wniebowstapienia Pańskiego, misjonarzy
Wilno, kościół św. Jakuba i Filipa
Wilno, kościół św. Rafała