Lwów, kościół św. Antoniego

Lwów, kościół św. Antoniego

Lokalizacja: Lwów, Łyczakowska 46 (49.841165, 24.046609)
Budowa: 1668 – 1765
Architekt: Piotr Polejowski
Styl: późny barok

Kościół św. Antoniego we Lwowie ma szczególne znaczenie dla miejscowych Polaków. Po II wojnie światowej był on jedyną obok katedry nieprzerwanie czynną katolicką świątynią Lwowa.

HISTORIA. W 1617 r. franciszkanie wznieśli na Łyczakowie drewniany kościół, który został zniszczony w 1655 r. w czasie kozackiego ostrzału Lwowa. W 1669 r. rozpoczęto budowę murowanej świątyni, którą ukończono dopiero w latach 1718-39 z fundacji kasztelana krakowskiego Janusza Antoniego Wiśniowieckiego. Około 1765 r. wzniesiono późnobarokową fasadę przypuszczalnie według projektu Piotra Polejowskiego. W 1784 r. władze austriackie zlikwidowały klasztor franciszkanów a kościół został zamieniony na świątynię parafialną. Na przełomie XIX i XX w. do kościoła dobudowano kruchtę i kaplice boczne. W 1990 r. opiekę nad kościołem ponownie objęli franciszkanie.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół złożony jest z obszernej trójprzęsłowej nawy i węższego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Do nawy po bokach dobudowane są dwie neobarokowe kaplice a od frontu dostawiona jest kruchta. Do prezbiterium przylega dwukondygnacyjna plebania z zakrystią. Fasada z kruchtą w przyziemiu ujęta jest po bokach dwiema parami pilastrów i zwieńczona półkolistym szczytem ze spływami i kamiennymi wazonami. W półkolistej wnęce znajduje się malowidło ze św. Antonim. Elewacje kościoła posiadają podziały ramowe i przebite są oknami o łukach odcinkowych. Nawę i prezbiterium nakrywają dachy dwuspadowe z wieżyczką na sygnaturkę nad nawą. Wewnątrz ściany rozczłonkowane są parami pilastrów podtrzymujących obiegający gzyms. Nawa i prezbiterium nakryte są sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi z lunetami.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest przeważnie późnobarokowe i w większości pochodzi z XVIII w. Składają się na nie ołtarze, ambona, konfesjonały i ławy. W ołtarzu głównym z 1740 r. umieszczony jest obraz przedstawiający świętych Antoniego z Padwy i Antoniego Opata w metalowej sukience. W bocznych ołtarzach znajdują się dwie rokokowe rzeźby przypisywane Sebastianowi Fesingerowi: Król Dawid i św. Hieronim. W lewej kaplicy umieszczony jest późnobarokowy krucyfiks z 1739 r. W prawej kaplicy zwraca uwagę obraz św. Antoni nad Łyczakowem z widokiem na kościół i panoramą okolicy z 1933 r. Na ścianach nawy zawieszonych jest kilkanaście obrazów świętych  z XVIII – XX w. Na chórze znajduje się neobarokowy prospekt organowy pochodzący z XIX w. W prezbiterium zachowało się marmurowe epitafium Edwarda Dunin-Borkowskiego (zm. 1859). W kościele są też dwie tablice pamiątkowe. Jedna poświęcona kapłanom posługującym we Lwowie po II wojnie światowej a druga upamiętniająca chrzest poety Zbigniewa Herberta w tutejszym kościele.

Dwie kolejne rokokowe rzeźby wiązane z warsztatem Sebastiana Fesingera znajdują się przed kościołem. Na parapecie schodów ustawiona jest rzeźba NMP Niepokalanie Poczętej a na dziedzińcu przed kościołem rzeźba św. Antoniego z Padwy.

LITERATURA

Lwów. Ilustrowany przewodnik, opr. zb., Wrocław 2001
Osip-Pokrywka M., Leksykon zabytków architektury Kresów południowo-wschodnich, Warszawa 2014
Rąkowski G., Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej, t. IV, Lwów, Pruszków 2008
Włodek P., Kulewski A., Lwów. Przewodnik, Warszawa 2006

Lwów, kościół św. Antoniego

{gallery}ukraina/lwow/lwow_kosciol_sw_antoniego{/gallery}

Kościoły we Lwowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Lwów, katedra Wniebowzięcia NMP
Lwów, katedra ormiańska
Lwów, cerkiew Wołoska
Lwów, sobór św. Jerzego
Lwów, kościół Bożego Ciała, dominikanów
Lwów, kościół św. Andrzeja, bernardynów
Lwów, kościół śś. Piotra i Pawła, jezuitów
Lwów, kościół Matki Bożej Gromnicznej, karmelitanek bosych
Lwów, kościół św. Marii Magdaleny
Lwów, kościół św. Antoniego
Lwów, kościół św. Elżbiety
Lwów, kościół Matki Bożej Ostrobramskiej

Złoczów, kościół Wniebowzięcia NMP, dawny pijarów

Lokalizacja:  Złoczów, obwód Lwów (49.806210, 24.903133)
Budowa: ok. 1730 lub ok. 1760 – po 1785
Architekt: Antonio Castelli ?
Styl:  późny barok

HISTORIA. Klasztor i kościół pijarów zostały ufundowane przez królewicza Jakuba Sobieskiego. Kościół zbudowany został być może według projektu Antonia Castelliego, nadwornego architekta Sobieskich. Sporna jest data budowy, przyjmuje się albo lata 30-te albo 60-te XVIII w. Wiadomo, że kościół nie został ukończony do likwidacji zakonu pijarów w 1785 r. Następnie służył jako magazyn wojskowy i dopiero w 1838 r. został przekazany wiernym. Był jednym z kilku kościołów na terenie Małopolski Wschodniej czynnych nieprzerwanie w czasach sowieckich.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół złożony z trójnawowego, trójprzęsłowego bazylikowego korpusu z krótkim prezbiterium, zamkniętym półkoliście, ujętym po bokach dwoma zakrystiami. Pięcioosiowa i dwukondygnacyjna fasada podzielona jest pilastrami i wydatnymi gzymsami. Na osi dolnej kondygnacji znajduje sie portal wejściowy a powyżej niego balkon z żelazną balustradą. W bocznych polach dolnej i górnej kondygnacji umieszczone są nisze z posągami świętych. Okna i nisze zamknięte są łukami półkolistymi i odcinkowymi o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej. Fasadę wieńczy szczyt ze spływami, półkolistym naczółkiem oraz posągiem Chrystusa Zbawiciela umieszczonym w niszy. Fasadę flankują dwie wieże, z których północna znacznie wyższa nakryta jest barokowym hełmem z latarnią. Elewacje boczne o podziałach ramowych, przeprute oknami o łukach odcinkowych i półkolistych. Kościół nakryty jest wspólnym dachem dwuspadowym. Wewnątrz ściany nawy głównej i prezbiterium rozczłonkowane są parami dźwigających obiegające belkowanie oraz sklepienia żaglaste na gurtach. Nawy boczne nakryte są sklepieniami kolebkowymi i otwarte do nawy głównej półkolistymi arkadami.

WYSTRÓJ I WYPOSAZENIE WNĘTRZA. Na sklepieniach znajdują się iluzjonistyczne malowidła z 1935 r. Ołtarz główny, ołtarze boczne, ambona, prospekt organowy, ławy, konfesjonały i inne elementy wyposażenie są neobarokowe i pochodzą z 1. połowy XIX w. W ołtarzu głównym umieszczona jest figura św. Kazimierza z tarczą, na której przedstawiona jest herb Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Starsza jest późnobarokowa chrzcielnica oraz kilka obrazów z XVIII w., m.in. portret króla Jana III Sobieskiego. Zachowało się też kilka marmurowych nagrobków i epitafiów, przeważnie z XIX w. oraz tablica pamiątkowa biskupa Jana Cieńskiego (zm. 1992), proboszcza złoczowskiego i od 1967 r. jedynego tajnego biskupa rzymskokatolickiego na sowieckiej Ukrainie.

LITERATURA

Osip-Pokrywka M., Leksykon zabytków architektury Kresów południowo-wschodnich, Warszawa 2014
Pałkow T., Zamki i kościoły Galicji, Wołynia i Podola, Lwów 2010
Rąkowski G., Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej, t. III, Ziemia lwowska, Pruszków 2007

{gallery}ukraina/lwow/zloczow_kosciol{/gallery}

Milatyn Nowy, kościół Podwyższenia Krzyża Świętego

obecnie cerkiew prawosławna

Lokalizacja:  Milatyn Nowy, rejon Busk, obwód Lwów (49.962344, 24.495882)
Budowa: 1771-1791
Architekt: Franciszek Ksawery Kulczycki
Styl:  późny barok

HISTORIA. W 1745 r. właścicielka wsi Teresa z Karsznickich Łączyńska, sprowadziła ze Lwowa karmelitów bosych. Przy jej pomocy zakonnicy wznieśli niewielki kościół i zabudowania klasztorne. W 1747 r. do kościoła przeniesiono łaskami słynący obraz Chrystusa Ukrzyżowanego, przechowywany dotąd w prywatnej kaplicy Sobieszczańskich w Nowym Stawie. Po utworzeniu przez karmelitów sanktuarium zdecydowano o budowie nowego kościoła, który mógłby pomieścić licznie przybywających pielgrzymów. Budowa późnobarokowej świątyni trwała latach 1771-1791 przy wsparciu Franciszka Głogowskiego. Autorem projektu świątyni był architekt Franciszek Ksawery Kulczycki, który do 1778 r. nadzorował prace budowlane. W 1788 r. władze austriackie zlikwidowały klasztor. Jednak kult cudownego wizerunku trwał nadal i Milatyn Nowy był jednym z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych w Galicji Wschodniej. Od 1906 r. opiekę nad sanktuarium przejęli księża misjonarze. W 1944 r. na Milatyn Nowy, który był w większości zamieszkany przez Polaków, napadła bojówka ukraińskich nacjonalistów z OUN-UPA, która podpaliła plebanię i kościół. Na szczęście pożar szybko ugaszono i kościół został tylko nieznacznie uszkodzony. Po zakończeniu II wojny światowej i zagarnięciu Małopolski Wschodniej przez Sowietów, kościół został zamknięty a obraz trafił do Krakowa. Obecnie umieszczony jest w kościele misjonarzy św. Wincentego a Paulo na Kleparzu. Na początku lat 90-tych kościół został zamieniony na cerkiew prawosławną.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół zbudowany jest na planie krzyża łacińskiego. Składa się z bazylikowego korpusu nawowego, w którym szersza nawa główna ujęta jest wąskimi nawami bocznymi, transeptu oraz krótkiego prostokątnego prezbiterium z przybudówkami zakrystyjnymi po bokach. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się potężna kopuła z latarnią. Fasada kościoła trójkondygnacjowa, podzielona pilastrami, kolumnami i wydatnymi gzymsami. Dolna kondygnacja szeroka pięcioosiowa, z wejściem głównym ujętym parami kolumn, dźwigających odcinki belkowania. Środkowa kondygnacja jest trójosiowa i mieści po środku okno w bogatej barokowej oprawie a w polach bocznych znajdują się wnęki z posągami śś. Szymona i Jana Nepomucena. Górna kondygnacja ujęta jest spływami wolutowymi i nakryta trójkątnym naczółkiem. Nawa główna, prezbiterium i ramiona transeptu nakryte są dachami dwuspadowymi. Nawy boczne nakrywają dachy jednospadowe. Kopuła wsparta jest na wysokim ośmiobocznym tamburze. Elewacje boczne kościoła o podziałach ramowych przeprute są oknami o łukach odcinkowych. Ściany wewnątrz kościoła rozczłonkowane są pilastrami. Wnętrza nakryta są sklepieniami kolebkowymi z lunetami.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W kościele zachowało sie kilka godnych uwagi obiektów zabytkowych. W prezbiterium umieszczony jest późnobarokowy ołtarz główny z 2. połowy XVIII w., przeniesiony z kościoła karmelitów we Lwowie. W nawie głównej znajduje się fragment późnobarokowej ambony z 1740 r. również pochodząca z kościoła karmelitów we Lwowie. Przy prezbiterium ustawiony jest klasycystyczny pomnik nagrobny Antoniny z Powszów Raciborowskiej z 1808 r., dzieło lwowskiego rzeźbiarza Hartmana Witwera.

LITERATURA

Osip-Pokrywka M., Leksykon zabytków architektury Kresów południowo-wschodnich, Warszawa 2014
Rąkowski G., Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej, t. III, Ziemia lwowska, Pruszków 2007

{gallery}ukraina/lwow/milatyn_nowy_kosciol{/gallery}

Żółkiew, kościół Wniebowzięcia NMP, dominikanów

obecnie cerkiew greckokatolicka Wniebowzięcia Bogurodzicy i św. Jozafata Kuncewicza

Żółkiew, miasto rejonowe w obwodzie lwowskim. 
Kościół zbudowany w latach 1653-55 z fundacji Zofii Teofili z Daniłowiczów Sobieskiej, matki Jana III dla upamiętnienia jej starszego syna Marka Sobieskiego, który zginął w bitwie pod Batohem w 1652 r. Po zakończeniu prac budowlanych odbył się uroczysty pogrzeb Marka Sobieskiego a kilka lat później spoczęła tu też sama fundatorka. W 1946 r. dominikanie opuścili klasztor zabierając do Polski najcenniejsze elementy wyposażenia. Zakonnicy wywieźli też szczątki fundatorki i Marka Sobieskiego, które dziś spoczywają w krakowskim kościele dominikanów. Po zakończeniu II wojny światowej władze sowieckie zamieniły kościół na magazyn a budynkach klasztornych urządzono biura. Na początku lat 90-tych XX w. świątynię przejęli prawosławni a następnie grekokatolicy, którzy do dziś ją użytkują. Dawny kościół dominikanów w Żółkwi jest budowlą wczesnobarokową, zbudowaną na planie krzyża łacińskiego, złożoną z nawy, krótkiego transeptu i zamkniętego ścianą prostą. Nawa po obu stronach ujęta jest trzema parami symetrycznych kaplic, połączonych ze sobą przejściami. Kościół nad nawą główną, prezbiterium i transeptem nakrywają dachy dwuspadowe z wieżyczką na sygnaturkę nad skrzyżowaniem.  Elewacje zewnętrzne opięte są parami pilastrów, między którymi znajdują się okna prostokątne i termowe w dolnej kondygnacji oraz zamknięte półkoliście w górnej. Ramiona transeptu zwieńczone są trójkątnymi szczytami z przerwanymi naczółkami. Fasada frontowa w części środkowej jest lekko zryzalitowana, przedzielona wydatnym gzymsem na dwie kondygnacje. Dolna kondygnacja ujęta jest po bokach parami pilastrów, zaś kondygnację górną ujmują spływy wolutowe. W środkowej części górnej kondygnacji znajdują się cztery duże okna zamknięte półkoliście. Całość wieńczy trójkątny szczyt z przerwanym naczółkiem. Wnętrze kościoła nakryte są sklepieniami kolebkowymi z lunetami na gurtach. Ściany rozczłonkowane są pilastrami, wspierającymi gzyms obiegający wnętrze. Z dawnego wyposażenia kościoła prawie nic się nie zachowało. Tylko w ramionach transeptu zachowały się dwa zrekonstruowana przez polskich konserwatorów barokowe pomniki nagrobne Marka Sobieskiego (zm. 1652) i jego matki Teofili z Daniłowiczów (zm. 1661). Zostały wykonane z czarnego marmuru i alabastru na przez wybitnego niemieckiego rzeźbiarza Andreasa Schlütera pracującego na zlecenie króla Jana III. Dużą część ruchomych zabytków pochodzących z kościoła w Żółkwi rozproszona jest po kościołach dominikańskich Polsce. Na warszawskim Służewiu  przechowywany jest obraz MB Żółkiewskiej a u lubelskich dominikanów znajduje się drewniany krucyfiks wykonany przez Jana Jerzego Pinsla w latach 1754-61.

LITERATURA

Leksykon zabytków architektury Kresów południowo-wschodnich, Warszawa 2014
Żółkiew. Słownik geograficzno-historyczny [w:] Cracovia-Leopolis 1/96

{gallery}ukraina/lwow/zolkiew_kosciol_dominikanow{/gallery}

Żółkiew, kościół św. Wawrzyńca

Żółkiew, miasto rejonowe w obwodzie lwowskim.
Żółkiew została założona z inicjatywy Stanisława Żółkiewskiego, hetmana i kanclerza wielkiego koronnego, z przeznaczeniem na jego główną siedzibę. Wraz z lokacją potwierdzoną przez króla Zygmunta III Wazę w 1603 r. rozpoczęto budowę miasta na planie nieregularnego pięcioboku. W krótkim czasie wzniesiono kamienice przy rynku a do 1610 r. ukończono budowę zamku. Miasto zostało otoczone murami z czterema bramami, z których jedna do dziś się zachowała. Najważniejszą obok zamku inwestycją była budowa kolegiaty, która została pomyślana przez hetmana jako mauzoleum jego rodu a z czasem stała się też pomnikiem chwały wojennej i wotum dziękczynnym za odniesione zwycięstwa. Świątynia budowana była w latach 1606-1618 zapewne według projektu Pawła Rzymianina, Włocha z pochodzenia i chyba najwybitniejszego z działających ówcześnie we Lwowie architektów. Budowę prowadzili inni włoscy muratorzy, Paweł Szczęśliwy a po jego śmierci w 1610 r. Ambroży Przychylny. Mimo wielu zawieruch dziejowych jakie dotykały Rzeczpospolitą od XVII do XX w. kościół przetrwał w dobrym stanie aż do zakończenia II wojny światowej. Wtedy to Żółkiew została włączona do ZSRR i rozpoczął wieloletni proces dewastacji świątyni, zakończony dopiero w 1989 r. zwróceniem kościoła parafii rzymskokatolickiej. Lata 1990-1997 to okres gruntownej restauracji świątyni przeprowadzonej przez polskich konserwatorów za pieniądze z budżetu polskiego państwa. Kolegiata w Żółkwi jest budowlą łączącą w sobie cechy manieryzmu i wczesnego baroku. Jest zbudowana na planie krzyża łacińskiego, złożona z nawy, transeptu i zamkniętego trójbocznie prezbiterium. W narożnikach między transeptem a prezbiterium mieszczą się zakrystia i skarbiec. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła na bębnie, częściowo ukrytym pod dwuspadowymi dachami. Kopuła zwieńczona jest latarnią, zaś nad prezbiterium wznosi się wieżyczka na sygnaturkę. Zewnętrzne elewacje opięte są pilastrami doryckimi oraz ożywione wspaniałym fryzem koronującym, obiegającym cały kościół, w formie metop przedzielonych tryglifami z płaskorzeźbami o tematyce militarno-heraldycznej. Do wnętrza prowadzą manierystyczne portale o półkolistych zamknięciach, zwieńczone trójkątnymi naczółkami. Szczególnie bogatą dekorację posiada portal południowy, w którego archiwolcie i ościeżach znajdują się wnęki z postaciami świętych. Wewnątrz ściany rozczłonkowane są pilastrami doryckimi. Prezbiterium, transept i nawę nakrywają sklepienia kolebkowe zdobione dekoracją stiukową o motywach geometrycznych w typie lubelskim. Kopuła od wewnątrz pokryta jest kasetonami wypełnionymi rozetami. Obecny stan wyposażenia wnętrza jest efektem prac polskich konserwatorów oraz starań tutejszej parafii rzymskokatolickiej. Udało się odnowić i uzupełnić późnobarokowy ołtarz główny z około 1740 r. i dwa ołtarze boczne z tego samego czasu. W prezbiterium ustawione są XVII-wieczne stalle a w nawie znajduje się XIX w. ambona. Na chórze w 2005 r. ustawiono XIX-wieczne organy, pochodzące ze Szwajcarii. Jednak najcenniejszymi zabytkami w kościele są pomniki nagrobne ustawione w prezbiterium. Z lat 30-tych XVII w. pochodzą manierystyczne pomniki Żółkiewskich, są bliźniacze i ustawione naprzeciw siebie. Z prawej strony znajduje się pomnik żony hetmana Reginy z Herburtów i ich córki Zofii Daniłowiczowej a po lewej posągi hetmana Stanisława Żółkiewskiego i jego syna Jana. Pomniki wykonali lwowscy rzeźbiarze, być może związani z warsztatem Jana Pfistera. Zmarli zostali przedstawieni całopostaciowo w konchowych niszach, na pomniku żeńskim ustawione są posągi Matki Bożej oraz śś. Reginy i Zofii, zaś na męskim nagrobku stoją figury śś. Michała Archanioła, Jana Ewangelisty i Stanisława Biskupa. Wysokiej klasy zabytkiem są też późnobarokowe pomniki nagrobne wykonane w latach 1692-93 na zamówienie króla Jana III Sobieskiego dla jego ojca Jakuba i wuja Stanisława Daniłowicza. Ich twórcą jest wybitny barokowy rzeźbiarz gdański przez wiele lat związany z Polską Andrzej Schlűter. Pomniki posiadają formę wyniosłych edykuł z czarnego marmuru dębnickiego, których centralna część wypełniona jest wykonanymi z alabastru partiami figuralnymi. W krypcie pod kościołem znajdują się dwa sarkofagi odnowione po zdewastowaniu w czasach Związku Sowieckiego. Jeden kryje doczesne szczątki fundatora świątyni hetmana Stanisława Żółkiewskiego a w drugim zebrane są szczątki pochowanych w kościele członków rodów Żółkiewskich i Daniłowiczów oraz Jakuba Sobieskiego, ojca króla Jana III.

Omawiając zabytki zgromadzone w kolegiacie w Żółkwi, nie sposób nie wspomnieć o wielkich obrazach batalistycznych, wiszących dawniej na ścianach wewnątrz świątyni. Nad nagrobkiem hetmana wisiał obraz bitwy pod Kłuszynem, najwspanialszego zwycięstwa Żółkiewskiego, namalowany około 1620 r. przez lwowskiego malarza, Ormianina Szymona Boguszowicza. Następny wielki obraz zamówił do kolegiaty król Jan III Sobieski u gdańskiego malarza Andrzeja Stecha. Płótno przedstawia zwycięstwo pod Chocimiem w 1673 r., które otworzyło Sobieskiemu drogę do korony. Ostatnie dwa obrazy wykonał w latach 1693-94 włoski malarz Martino Altamonte, na zlecenie króla Jana III Sobieskiego. Umieszczenie tych obrazów w kolegiacie w Żółkwi, uczyniło z niej nie tylko pomnik chwały Stanisława Żółkiewskiego i jego spadkobiercy Jana III Sobieskiego, ale i całego oręża polskiego w XVII w. Dziś obrazy są w posiadaniu Lwowskiej Galerii Obrazów, której nieżyjący już dyrektor Borys Woźnicki, zabrał je przed laty z kościoła w celu ich ratowania. Ostatnio po kilkuletnich zabiegach dwa z tych obrazów Wiedeń i Parkany zostały poddane w Warszawie konserwacji, w całości sfinansowanej przez polskie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Strona polska liczyła, że uda się uzyskać zgodę władz ukraińskich na powrót odnowionych dzieł do kolegiaty w Żółkwi. Niestety mimo przychylności ukraińskiego Ministerstwa Kultury, zarówno Lwowska Galeria Obrazów jak i władze samorządowe Lwowa sprzeciwiły się takiemu rozwiązaniu. Bitwa pod Wiedniem powróciła do Oleska, zaś Parkany trafiły do zamku w Złoczowie. Co gorsza obrazy po kosztownej konserwacji (ok. 4 mln. zł.) zostały powieszone w sposób nieprofesjonalny i zagrażający ich ponownym zniszczeniem. Wobec takiego podejścia Ukraińców, strona polska zrezygnowała ze starań o konserwację dwóch pozostałych obrazów. Pozostaje tylko nadzieja, że ukraińscy samorządowcy i muzealnicy zrozumieją kiedyś, że miejsce tych dzieł jest w żółkiewskiej kolegiacie.

Rzut poziomy kościoła za: Zlat M., Sztuka polska. T.3, Renesans i manieryzm, Arkady 2010

LITERATURA

Petrus J.T., Żółkiew – miasto idealne. „Spotkania z Zabytkami”. Nr 11 (273) XXXIII, s. 4–7, 2009
Petrus J., Kościoły i klasztory Żółkwi, MCK 1994
Stańczyk T., Spór o obrazy Altomontego, Uważam Rze Historia, 17.10.2012
Sztuka polska. T. 4, Wczesny i dojrzały barok, Oprac. zb., Arkady 2013
Zlat M., Sztuka polska. T.3, Renesans i manieryzm, Arkady 2010

{gallery}ukraina/lwow/zolkiew_kolegiata_sw_wawrzynca{/gallery}

Podhorce, kościół św. Józefa i Podwyższenia Krzyża Świętego

Podhorce, miejscowość w rejonie brodzkim (obwód lwowski).
Podhorce słyną przede wszystkim ze wspaniałej rezydencji magnackiej typu palazzo in fortezza wzniesionej dla Stanisława Koniecpolskiego w 2. ćw. XVII w. Należy ona do najlepszych przykładów architektury rezydencjalnej na obszarze dawnej Rzeczpospolitej. Jednak interesującą budowlą jest też kościół św. Józefa zbudowany w latach 1752-66 z fundacji hetmana Wacława Rzewuskiego ówczesnego właściciela Podhorzec. Kościół położony jest na osi bramy wjazdowej do zamku, w odległości 300 metrów i stanowi integralną część założenia zamkowego. Autorstwo projektu przypisuje się Karolowi Romanusowi, pochodzącemu z Włoch nadwornemu architektowi Rzewuskich. Zapewne duży wpływ na tworzenie projektu miał Wacław Rzewuski, który chciał by świątynia nawiązywała do kościoła Santa Maria di Superga w Turynie. W 1861 r. kościół stał się świątynią parafialną i w związku z rozszerzeniem jego funkcji dobudowano od południa piętrową zakrystię. W 1944 r. kościół został uszkodzony podczas prowadzonych działań wojennych. Od 1945 r. Podhorce znalazły się w granicach ZSRR i jeszcze tego roku władze sowieckie zamknęły kościół. Świątynia zaczęła popadać w ruinę i mimo kilku prób jej ratowania do dziś nie uzyskała swojego pierwotnego blasku. Kościół w Podhorcach łączy w sobie styl późnobarokowy i klasycystyczny. Złożony jest z nawy w kształcie rotundy i piętrowej zakrystii od południa. Nawa posiada średnicę 12 metrów i nakryta jest kopułą z latarnią na wysokim tamburze. Tambur opięty jest ośmioma parami pilastrów i przepruty jest dużymi półkoliście zamkniętymi oknami, które oświetlają wnętrze kościoła. Kościół od północy poprzedza kolumnowym portyk zwieńczony trójkątnym tympanonem, za którym na osiach kolumn ustawianych zostało osiem posągów przedstawiających świętych patronów rodu Rzewuskich. Co najmniej dwie rzeźby świętych wykonał lwowski rzeźbiarza Sebastian Fesinger a pozostałe francuski rzeźbiarz Leblas. Wyposażenie wnętrza było późnobarokowe i pochodziło z czasu budowy kościoła. Dekorację malarską wnętrza kościoła wykonał w latach 1765-66 Franciszek Smuglewicz. W ołtarzu głównym znajdował się obraz św. Józefa, namalowany przez Szymona Czechowicza. Ambonę konfesjonały, ławki i chór muzyczny wykonał snycerz Mikołaj Twardowski z Mikuliniec.

LITERATURA

Leszczyński J., Podhorecka świątynia, [w:] Spotkania z zabytkami 10/97

 {gallery}ukraina/lwow/podhorce_kosciol_sw_jozefa{/gallery}

Lwów, sobór katedralny św. Jerzego

Lwów, sobór katedralny św. Jerzego

Lokalizacja: Lwów, pl. św. Jura 5 (49.838706,24.013169)
Budowa: 1744-1764
Architekci: Bernard Meretyn
Styl: rokoko

HISTORIA. Obecny sobór na wzgórzu św. Jura wzniesiony został z inicjatywy greckokatolickiego arcybiskupa kijowskiego Atanazego Szeptyckiego. Autorem projektu był Bernard Meretyn, lwowski architekt, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli architektury rokokowej w Rzeczpospolitej. Prace budowlane rozpoczęto w 1744 r., po śmierci Meretyna w 1759 r. prowadził je Klemens Fesinger do ich zakończenia w 1764 r. Fesinger był też autorem projektu pałacu metropolitów wzniesionego w sąsiedztwie soboru katedralnego. W 1807 r. biskupstwo grekokatolickie we Lwowie podniesiono do godności arcybiskupstwa a katedra św. Jura stała się archikatedrą. W latach 1900-1944 metropolitą lwowskim był Andrzej Szeptycki, który wspierał dążenia Ukraińców do utworzenia niezależnego państwa w Galicji Wschodniej. Przez wielu Polaków Szeptycki uważany jest za osobę kontrowersyjną ze względu na swoją antypolską działalność, prowadzoną m.in. w pierwszych latach po zakończeniu I wojny światowej oraz przez brak potępienia zbrodni dokonywanych przez UPA na ludności polskiej. W 1946 r. władze sowieckie zlikwidowały nie tylko metropolię we Lwowie ale całą strukturę kościoła grekokatolickiego, która włączona została do cerkwi prawosławnej. W 1990 r. na wzgórze św. Jura powrócili grekokatolicy, wykorzystując zmiany ustrojowe następujące w ZSRR.

ARCHITEKTURA. Sobór katedralny św. Jerzego jest wybitnym dziełem architektury polskiego rokoka. Wzniesiony jest na planie krzyża greckiego z przedłużonymi ramionami na planie wschód-zachód. Złożony jest z nawy, transeptu i prezbiterium. W narożnikach między nawą, prezbiterium i ramionami transeptu znajdują się cztery kaplice. Po obu stronach prezbiterium dostawione są przybudówki zakrystyjne. Smukła fasada frontowa wznosi się na wysokim cokole. Rozczłonkowana jest zdwojonymi pilastrami, wspierającymi przełamujący się wydatny gzyms, obiegający całą świątynię. Płaszczyzny między pilastrami mają wklęsło-wypukłe powierzchnie. Środkowa część fasady wysunięta jest nieco do przodu. Portal wejściowy ujmują kolumny połączone balustradą, na których ustawione są rokokowe posągi śś. Atanazego i Leona, wykonane przez Jana Jerzego Pinzla. Dziełem tego wybitnego lwowskiego rzeźbiarza okresu rokoka jest też rzeźba św. Jerzego walczącego ze smokiem, umieszczona u szczytu fasady. W schodach prowadzących do kościoła znajduje się grota z rzeźbą św. Onufrego. Elewacje prezbiterium i ramion transeptu opięte są pilastrami i zwieńczone wazonami. Nawa główna, prezbiterium i ramiona transeptu nakryte są dachami dwuspadowymi. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła, wsparta na wysokim, czworobocznym tamburze o zaokrąglonych narożach, opiętych parami pilastrów. Tambur u szczytu obiega balustrada ozdobiona wazonami. Nad kopułą wznosi się latarnia z krzyżem. Wewnątrz ściany kościoła rozczłonkowane są zwielokrotnionymi pilastrami dźwigającymi wydatne gzymsy. Centralna kopuła wsparta jest na czterech wielkich filarach. Nad kaplicami bocznymi wznoszą się mniejsze kopuły. Prezbiterium, nawę i ramiona transeptu nakrywają sklepienia krzyżowe.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA ma jednolity rokokowy wystrój, który pochodzi z okresu budowy kościoła. Składa się na niego kilka ołtarzy i ambona. Rokokowy ołtarz główny pochodzi z lat 1770-71 a jego autorstwo przypisuje się Sebastianowi Fesingerowi. W polu głównym ołtarzu umieszczony jest obraz Kazanie na górze, namalowany przez Franciszka Smuglewicza. Na ścianach umieszczone są marmurowe epitafia biskupów, z których najstarsze poświęcone są Atanazemu Szeptyckiemu (zm. 1746) i Leonowi Szeptyckiemu (zm. 1774). W kryptach pod kościołem pochowani zostali lwowscy biskupi i metropolici grekokatoliccy, m.in. Andrzej Szeptycki (zm. 1946).

Rzut poziomy za: Kębłowski J., Dzieje sztuki polskiej, Warszawa 1987

LITERATURA

Kaczorowski B., Zabytki kultury polskiej, Warszawa 1996
Lwów. Ilustrowany przewodnik, wyd. VIA NOVA, Wrocław 2001
Osip-Pokrywka M., Leksykon zabytków architektury Kresów południowo-wschodnich, Warszawa 2014
Ostrowski J.K., Lwów, Dzieje i sztuka, Kraków 1997
Rąkowski G., Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej, t. IV, Lwów, Pruszków 2008

Lwów, sobór katedralny św. Jerzego

{gallery}ukraina/lwow/lwow_sobor_sw_jura{/gallery}

Kościoły we Lwowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Lwów, katedra Wniebowzięcia NMP
Lwów, katedra ormiańska
Lwów, cerkiew Wołoska
Lwów, sobór św. Jerzego
Lwów, kościół Bożego Ciała, dominikanów
Lwów, kościół św. Andrzeja, bernardynów
Lwów, kościół śś. Piotra i Pawła, jezuitów
Lwów, kościół Matki Bożej Gromnicznej, karmelitanek bosych
Lwów, kościół św. Marii Magdaleny
Lwów, kościół św. Antoniego
Lwów, kościół św. Elżbiety
Lwów, kościół Matki Bożej Ostrobramskiej

Lwów, kościół św. Marii Magdaleny

Lwów, kościół św. Marii Magdaleny

Lokalizacja: Lwów, Bandery 10 (49.835131, 24.017678)
Budowa: 1615-30, 2. połowa XVIII w.
Architekt: Maciej Urbanik
Styl: manieryzm, barok

Od czasu do czasu polskie media informują o staraniach podejmowanych przez Polaków mieszkających we Lwowie, których celem jest odzyskanie kościoła św. Marii Magdaleny. Niestety jak dotąd zabiegi polskiej mniejszości nie przyniosły oczekiwanych efektów. Wprawdzie od 2001 r. w kościele ponownie odprawiane są nabożeństwa ale parafia zmuszona jest odpłatnie wynajmować świątynię. Przeciągająca się sprawa zwrotu kościoła potwierdza silne antypolskie nastawienie władz Lwowa.

HISTORIA. Budowę kościoła rozpoczęto na początku XVII w. i osadzono przy nim dominikanów. W latach 1615-30 powstało zachowane do dziś prezbiterium. W 2. połowie XVII w. do kościoła dostawiono nawę, którą następnie rozbudowano na początku 2. połowy XVIII w. w trójnawowy korpus według projektu Macieja Urbanika. W 1784 r. pod zaborem austriackim lwowski klasztor dominikanów uległ kasacie a zabudowania klasztorne przekazano w ręce Galicyjskiego Funduszu Religijnego. W 1889 r. wieże kościoła zostały nakryte nowymi neobarokowymi hełmami. W 1962 r. władze sowieckie odebrały kościół parafii rzymskokatolickiej i zamieniły go na salę organową, którą to funkcję pełni do dzisiaj.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z manierystycznego prezbiterium, zamkniętego trójbocznie oraz późnobarokowego bazylikowego korpusu o trzech nawach i czterech przęsłach, poprzedzonego dwuwieżową fasadą. Prezbiterium i nawę główną nakrywają dachy dwuspadowe, zaś nawy boczne nakryte są dachami jednospadowymi. Nad prezbiterium wznosi się wieżyczka na sygnaturkę z latarnią. Prezbiterium jest niższe od korpusu, jego ściany są przeprute dużymi półkolistymi oknami i zwieńczone fryzem konsolkowym. Elewacje nawy głównej posiadają podziały ramowe, nawa główna i nawy boczne oświetlone są oknami zamkniętymi łukiem segmentowym. Fasada frontowa jest trójosiowa, dwukondygnacjowa i ujęta po bokach wieżami. Podzielona jest pilastrami i przedzielona wydatnymi gzymsami. W środkowej części dolnej kondygnacji mieści portal wejściowy, ujęty półkolistą arkadą wypukłego balkonu. Środkową część fasady wieńczy szczyt nakryty odcinkowym naczółkiem i ujęty rzeźbami świętych dominikańskich. Wieże nakryte są neobarokowymi hełmami z latarniami. Wnętrza kościoła nakryte są sklepieniami kolebkowymi z lunetami. Ściany nawy głównej rozczłonkowane są parami pilastrów, dźwigających wydatny gzyms z belkowaniem. Nawy boczne otwarte są do nawy głównej półkolistymi arkadami. Bogate wyposażenie kościoła zostało zniszczone lub rozproszone po muzealnych magazynach.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Zachował sie barokowy ołtarz główny z 1634 r. w formie potrójnej arkady ze scenami z życia św. Marii Magdaleny. Sowiecką zawieruchę przetrwały też największe we Lwowie organy wykonane w 1936 r. przez firmę Rieger.

LITERATURA

Lwów. Ilustrowany przewodnik, wyd. „VIA NOVA”, Wrocław 2001
Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Osip-Pokrywka M., Leksykon zabytków architektury Kresów południowo-wschodnich, Warszawa 2014
Ostrowski J.K., Lwów, Dzieje i sztuka, Kraków 1997
Rąkowski G., Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej, t. IV, Lwów, Pruszków 2008
Strona internetowa: http://mariamagdalena.lviv.ua/pl/ (dostęp 12.06.2014)

Lwów, kościół św. Marii Magdaleny

{gallery}ukraina/lwow/lwow_kosciol_sw_marii_magdaleny{/gallery}

Kościoły we Lwowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Lwów, katedra Wniebowzięcia NMP
Lwów, katedra ormiańska
Lwów, cerkiew Wołoska
Lwów, sobór św. Jerzego
Lwów, kościół Bożego Ciała, dominikanów
Lwów, kościół św. Andrzeja, bernardynów
Lwów, kościół śś. Piotra i Pawła, jezuitów
Lwów, kościół Matki Bożej Gromnicznej, karmelitanek bosych
Lwów, kościół św. Marii Magdaleny
Lwów, kościół św. Antoniego
Lwów, kościół św. Elżbiety
Lwów, kościół Matki Bożej Ostrobramskiej

Lwów, kościół św. Elżbiety

Lwów, kościół św. Elżbiety
obecnie cerkiew greckokatolicka śś. Olgi i Elżbiety

Lokalizacja: Lwów, pl. Kropiwnickiego 1 (49.836886, 24.004839)
Budowa: 1904-1911
Architekt: Teodor Talowski
Styl: neogotycki z elementami neoromanizmu

Monumentalny kościół św. Elżbiety położony jest w najwyższym punkcie Śródmieścia, przy dawnym placu arcybiskupa Józefa Bilczewskiego. Znajduje się na wododziale Wisły i Dniepru i często mówi się że z jednej połaci dachu woda spływa do Bałtyku a z drugiej do Morza Czarnego.

HISTORIA. Początki kościoła św. Elżbiety sięgają końca XIX w. Aby podkreślić polskość i katolickość Lwowa, podjęto decyzje o wzniesieniu nowego okazałego kościoła, który swymi rozmiarami przyćmić miał istniejące dotąd świątynie Lwowa. Na cześć cesarzowej Elżbiety (popularnie nazywanej Sissi), zamordowanej w 1898 r. przez włoskiego anarchistę, na patronkę kościoła wybrano św. Elżbietę. W 1903 r. rozstrzygnięto prestiżowy konkurs na projekt kościoła, w którym zwyciężył krakowski architekt Teodor Talowski. Budowę świątyni rozpoczęto w 1904 r. i trwała ona do 1911 r. Prace nad wystrojem wnętrza trwały przez cały okres 20-lecia międzywojennego. W czasie kampanii wrześniowej kościół został uszkodzony przez niemieckie bomby. Po zagarnięciu Lwowa przez Sowietów kościół został zamieniony na magazyn a jego wyposażenie uległo celowej dewastacji. W 1989 r. po upadku ZSRR mieszkający we Lwowie Polacy rozpoczęli prace zabezpieczające w kościele. Niestety w 1991 r. władze Lwowa, przekazały kościół w ręce cerkwi greckokatolickiej, która przejęła prawie wszystkie lwowskie kościoły katolickie. Od tego momentu w kościele prowadzone są prace konserwatorskie a także wprowadza się nowe wyposażenie.

ARCHITEKTURA. Kościół jest budowlą wzniesioną w stylu neogotyckim z dużym udziałem elementów neoromańskich, głównie w prezbiterium. Złożony jest z trójnawowego halowego korpusu, transeptu oraz prezbiterium zamkniętego półkoliście z obejściem. Do prezbiterium po bokach dostawione są wieżyczki i przybudówki zakrystyjne. Od frontu do kościoła dostawione są dwie wieże ujmujące fasadę. Trzecia najwyższa wieża (85 m) dostawiona jest do północnego ramienia transeptu. Na zewnątrz prezbiterium, transept i nawę główną nakrywają dachy dwuspadowe, nawy boczne nakryte są osobnymi dachami dwuspadowymi ustawionymi poprzecznie. Elewacje boczne korpusu i transeptu opięte są przyporami zwieńczonymi pinaklami, między którymi znajdują się wielkie okna ostrołukowe, trójdzielne z maswerkami. Okna w ścianach szczytowych transeptu są jeszcze większe, sześciodzielne z wielką rozetą. Elewacje prezbiterium i obejścia opięte są przyporami, zwieńczonymi nad obejściem pinaklami. Między przyporami mieszczą się okna zamknięte półkoliście z maswerkami. Górne partie prezbiterium obiegają ślepe triforia. Wieżyczki przy prezbiterium w dolnej części są kwadratowe, w górnej przechodzące w ośmioboczne, nakryte są ostrosłupowymi hełmami. Fasada frontowa ujęta jest dwiema wieżami, jej środkową część zdobi wielka rozeta, wpisana w ostrołukową, uskokową wnękę. Poniżej mieści się uskokowy portal, zamknięty półkoliście. Całość wieńczy trójkątny szczyt ujęty pinaklami i wypełniony rzeźbioną grupą Ukrzyżowania, wykonaną przez lwowskiego rzeźbiarza Piotra Wójtowicza w latach 1908-11. Wieże kościelne zbudowane są na planie kwadratu, w górnych kondygnacjach ozdobione są narożnymi wimpergami z pinaklami, połączonymi kamiennymi balustradami. Wieże zwieńczone są smukłymi ostrosłupowymi hełmami. Wewnątrz nawa główna nakryta jest sklepieniem gwiaździstym, zaś nawy boczne nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych ostrołukowymi arkadami. Chór muzyczny wsparty jest na trzech ostrołukowych arkadach i otwarty do nawy głównej również trzema ostrołukowymi arkadami, opartymi na dwóch smukłych filarach.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Z pierwotnego wyposażenia przetrwały tylko pojedyncze zabytki. W prezbiterium znajduje się ołtarz główny wykonany w latach 1930-34 w stylu art déco przez Ludomiła Gyurkovicha i Józefa Szostakiewicza. Ołtarz posiada formę konfesji wspartej na czterech kolumnach i nakrytej baldachimem. W ołtarzu znajdowała się grupa rzeźb wykonanych przez Janinę Reichert-Toth, z których na pierwotnym miejscu zachowały tylko się rzeźby dwóch aniołów. Stojąca w centralnym miejscu figura św. Elżbiety została ustawiona w transepcie, z ołtarza usunięto tez rzeźby św. Stanisława i bł. Jakuba Strzemię. W ołtarzu ustawiono natomiast rzeźbę Najświętszego Serca Pana Jezusa przeniesioną z kaplicy bocznej, dzieło Jadwigi Horodyskiej. W kościele zachowała się też neobarokowa ambona, wykonana w 1926 r. przez Piotra Wójtowicza i L. Rzepichowskiego.

LITERATURA

Lwów. Ilustrowany przewodnik, wyd. VIA NOVA, Wrocław 2001
Nicieja S., Lwów. Miasto zatartych granic, Rzeszów 2013
Osip-Pokrywka M., Leksykon zabytków architektury Kresów południowo-wschodnich, Warszawa 2014
Rąkowski G., Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej, t. IV, Lwów, Pruszków 2008

Smirnow J., Świątynia-pomnik kościół św. Elżbiety, Kurier galicyjski 19-21/2008
Stefański K., Lwowski kościół św. Elżbiety, Spotkania z zabytkami 2/1990

Lwów, kościół św. Elżbiety

{gallery}ukraina/lwow/lwow_kosciol_sw_elzbiety{/gallery}

Kościoły we Lwowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Lwów, katedra Wniebowzięcia NMP
Lwów, katedra ormiańska
Lwów, cerkiew Wołoska
Lwów, sobór św. Jerzego
Lwów, kościół Bożego Ciała, dominikanów
Lwów, kościół św. Andrzeja, bernardynów
Lwów, kościół śś. Piotra i Pawła, jezuitów
Lwów, kościół Matki Bożej Gromnicznej, karmelitanek bosych
Lwów, kościół św. Marii Magdaleny
Lwów, kościół św. Antoniego
Lwów, kościół św. Elżbiety
Lwów, kościół Matki Bożej Ostrobramskiej

Lwów, kościół św. Andrzeja, bernardynów

Lwów, kościół św. Andrzeja, bernardynów

Lokalizacja: Lwów, pl. Soborny 3A (49.839418, 24.034655)
Budowa: 1600-1617
Architekt: Paweł Dominici (Rzymianin), Ambroży Przychylny
Styl: manieryzm

HISTORIA. Kościół bernardynów we Lwowie zbudowany został w latach 1600-1617 z fundacji Jerzego Mniszcha, wojewody sandomierskiego i Adama Hieronima Sieniawskiego, starosty lwowskiego. Autorem projektu był Paweł Dominici zwany Rzymianinem, który wraz z Ambrożym Przychylnym rozpoczął jej budowę. Kończyli ją wrocławscy artyści Andrzej Bemer i Jan Pfister. W 1734 r. do kościoła dobudowano wieżę, zaś w 2. ćw. XVIII w. miała miejsce barokizacja wnętrza. W 1945 r. bernardyni po włączeniu Lwowa do ZSRR opuścili miasto,  zabierając ze sobą relikwie św. Jana z Dukli. Początkowo trafiły one do kościoła bernardynów w Rzeszowie, zaś obecnie przechowywane są w kościele tego zgromadzenia w Dukli. Władze sowieckie przeznaczyły zabudowania klasztorne na szkołę muzyczną i siedzibę archiwum. W latach 1976-77 przeprowadzono gruntowny remont zespołu klasztornego, który następnie przekazano w zarząd Lwowskiej Galerii Obrazów. Sam kościół pozostawał zamknięty i popadał w ruinę. W 1991 r. przejęli go grekokatolicy i zamienili na cerkiew św. Andrzeja Apostoła, pozostawiając w bez większych zmian zabytkowy wystrój.

ARCHITEKTURA. Kościół wzniesiony w stylu manieryzmu. Złożony z trójnawowego, czteroprzęsłowego korpusu o układzie bazylikowym z wydłużonym prezbiterium, zamkniętym trójbocznie. Na połączeniu korpusu z prezbiterium od północy dostawiona jest wieża, wysoka na 38 metrów, u podstawy kwadratowa, przechodząca w ośmiobok i nakryta renesansowym hełmem z latanią. Smukła fasada frontowa przedzielona jest gzymsami na dwie kondygnacje, zwieńczone wysokim szczytem. Dolna część fasady, bardziej klasyczna, wykonana została zapewne według projektu Pawła Rzymianina i wzorowane jest na kolegiacie w Zamościu. Podzielona jest parami pilastrów między którymi w bocznych polach umieszczone są duże półkoliste okna. Kondygnacja górna opięta jest pilastrami, między którymi znajduje się okulus i trzy półkoliste wnęki z posągami Matki Bożej z Dzieciątkiem oraz śś. Piotra i Andrzeja. Wieńczy ją fryz wykonany z metop i tryglifów a po bokach ujęta jest spływami wolutowymi z posągami świętych bernardyńskich. Szczyt utrzymany jest w stylu manieryzmu niderlandzkiego, wypełniają go woluty i ornamenty okuciowe. W niszy umieszczony jest posąg Chrystusa a po jego bokach herby Polski (Orzeł) i Litwy (Pogoń). Analogiczny do zachodniego jest też szczyt wschodni kościoła. Prezbiterium i nawę główną nakrywają dachy dwuspadowe, nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Wewnątrz nawę główną nakrywa sklepienie kolebkowe, nad nawami bocznymi sklepienia krzyżowe. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych dużymi półkolistymi arkadami. Między arkadami pilastry korynckie wspierają wydatny gzyms ząbkowy. Powyżej duże okrągłe okna oświetlają wnętrze nawy.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. jest przeważnie późnobarokowe. Ściany i sklepienia nawy głównej oraz naw bocznych zdobi polichromia wykonana przez Benedykta Mazurkiewicza w latach 1738-40. Nad nawą główną przedstawiona została Apoteoza św. Franciszka z Asyżu. W ołtarzu głównym umieszczony jest obraz Matki Bożej i św. Jana z Dukli. Dużą wartość przedstawia pochodzący z około połowy XVIII w. zespół 17 późnobarokowych ołtarzy, będących dziełem Tomasza Huttera i Konrada Kutschenreitera. Z tego samego czasu pochodzi ambona. Starszym zabytkiem są manierystyczne stalle, wykonane w latach 1640-44 przez Mistrza Pawła z Bydgoszczy. Z obrazów warto wymienić Ukrzyżowanie namalowane przez Franciszka Lekszyckiego oraz cykl obrazów z Cudami czynionymi przez św. Jana z Dukli z 1677 r. W przylegającej do prezbiterium zakrystii znajduje się pomnik nagrobny św. Jana z Dukli, wykonany w 1608 r. z czerwonego marmuru przez Wojciecha Kapinosa. Zachowało się też epitafium poświęcone Kornelowi Ujejskiemu (zm. 1897), polskiemu poecie. Warto zwrócić też uwagę na barokowy prospekt z organami wykonanymi w 1898 r. przez lwowskiego organmistrza Aleksandra Żebrowskiego.

Przed kościołem znajduje się kolumna, na której do 1945 r. ustawiona była figura św. Jana z Dukli, wyrzeźbiona przez Sebastiana Fesingera z fundacji Seweryna Michała Rzewuskiego. Od północy do kościoła przylegają zabudowania klasztorne a od wschodu cały kompleks klasztorny zamknięty jest murami obronnymi.

Kilka zdjęć z wnętrza kościoła wykonał Andrzej Mleczko.

 LITERATURA

Lwów. Ilustrowany przewodnik, wyd. VIA NOVA, Wrocław 2001
Osip-Pokrywka M., Leksykon zabytków architektury Kresów południowo-wschodnich, Warszawa 2014
Rąkowski G., Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej, t. IV, Lwów, Pruszków 2008

Strona internetowa: http://www.kuriergalicyjski.com/index.php/redakcjapoleca/1684-dynastia-ebrowskich-organmistrzw-polskich dostęp 01.12.2014

Lwów, kościół św. Andrzeja, bernardynów

{gallery}ukraina/lwow/lwow_kosciol_bernardynow{/gallery}

Kościoły we Lwowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Lwów, katedra Wniebowzięcia NMP
Lwów, katedra ormiańska
Lwów, cerkiew Wołoska
Lwów, sobór św. Jerzego
Lwów, kościół Bożego Ciała, dominikanów
Lwów, kościół św. Andrzeja, bernardynów
Lwów, kościół śś. Piotra i Pawła, jezuitów
Lwów, kościół Matki Bożej Gromnicznej, karmelitanek bosych
Lwów, kościół św. Marii Magdaleny
Lwów, kościół św. Antoniego
Lwów, kościół św. Elżbiety
Lwów, kościół Matki Bożej Ostrobramskiej