Gdańsk, kościół św. Katarzyny

Gdańsk, kościół św. Katarzyny

Lokalizacja:  Gdańsk, Profesorska 3 (54.354037, 18.651159)
Budowa: 2. połowa XIV w. – 1486
Styl:  gotyk

HISTORIA. Kościół św. Katarzyny jest obok kościoła św. Mikołaja najstarszą gdańską świątynią. W średniowieczu uważano go za najważniejszą budowlę sakralną Starego Miasta. Pierwotny kościół wzniesiony na przełomie XII i XIII w. zastąpiony został obecną budowlą, która zaczęto budować w 2. połowie XIV w. W pierwszym etapie do początku XV w. wzniesiono trójnawowy korpus oraz prezbiterium. Dopiero około połowy XV w. powiększono prezbiterium o dwie nawy boczne oraz rozpoczęto budowę masywnej wieży, którą ukończono w 1486 r. Następnie w 1634 r. wieża została nakryta wspaniałym barokowym hełmem, który spłonął w 1905 r. Wtedy też ogień zniszczył, pochodzący z 1735 r. carillon, złożony z trzydziestu pięciu dzwonów. Największe jednak zniszczenia dotknęły kościół w 1945 r., kiedy runęły sklepienia i znów spłonął odtworzony w 1908 r. hełm. W 1953 r. runął południowy szczyt prezbiterium i dopiero wtedy rozpoczęły się prace przy odbudowie kościoła. W 2006 r. doszło do kolejnego poważnego pożaru kościoła, w czasie którego zawaliły się dachy kościoła. Prace renowacyjne nadal trwają. Warto wspomnieć, że w 1525 r. kościół przeszedł w ręce protestantów, którzy pozostawali w jego posiadaniu do 1945 r., wreszcie w 1947 r. opiekę nad kościołem przejęli karmelici trzewiczkowi, którzy sprawują ją do dzisiaj.

ARCHITEKTURA. Kościół św. Katarzyny to dużych rozmiarów gotycka świątynia o układzie halowym, złożona z trójnawowego i pięcioprzęsłowego korpusu oraz również trójnawowego prezbiterium o trzech przęsłach. Południowa nawa prezbiterium jest dwukrotnie szersza od nawy południowej korpusu. Do prezbiterium od północy przylegają dwie zakrystie, jednoprzęsłowa i trójprzęsłowa. Od zachodu dostawiona jest wieża o czterech kondygnacjach, rozczłonkowana blendami i nakryta hełmem o zdwojonej latarni, z narożnymi wieżyczkami. Po obu stronach wieży dobudowane są kaplice, ciąg czterech kaplic znajduje się jeszcze przy południowej nawie. Na zewnątrz korpus opięty jest przyporami, elewacja wschodnia jest trójosiowa, w części środkowej z ukośnymi przyporami, które są pozostałością pierwotnego prezbiterium, zamkniętego wielobocznie. Nad każdą z naw prezbiterium znajdują się szczyty lizenowo-sterczynowe o różnorodnych podziałach. Korpus nawowy nakryty jest stromym dachem dwuspadowym, zaś nawy prezbiterium nakryte są osobnymi dachami dwuspadowymi. Niskie wnętrze nakryte jest sklepieniami gwiaździstymi w prezbiterium i środkowej nawie korpusu oraz kryształowymi w bocznych nawach korpusu. Sklepienia wsparte są na ośmiobocznych filarach międzynawowych, arkady międzynawowe i tęczowa są ostrołukowe. Do wnętrza prowadzi gotycki ostrołukowy portal.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Na ścianach obejrzeć można pozostałości gotyckich malowideł m.in. scenę Zabójstwa biskupa Stanisława z 3. ćw. XV w. na filarze nawy południowej. Mimo pożarów i zniszczeń wojennych z dawnego wyposażenia zachowało się trochę cennych zabytków. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Ukrzyżowania z panoramą Gdańska w tle, namalowany przez Antona Möllera w 1610 r. W tęczy umieszczona jest grupa Ukrzyżowania z około 1510 r. Interesujący jest też późnogotycki rzeźbiony ołtarz z około 1500 r. W jego szafie środkowej znajduje się scena Koronacji Marii, w predelli Ostatnia Wieczerza a na skrzydłach śś. Anna Samotrzeć i Erazm. Z dzieł snycerskich wyróżniają się ambona z 1638 r. i manierystyczna chrzcielnica z 1585 r. W kościele znajdują się też kamienne epitafia, wśród nich obeliskowe epitafium astronoma Jana Heweliusza z medalionem portretowym.

LITERATURA

Friedrich J., Gdańskie zabytki architektury, Gdańsk 1997
Grzelachowski S., Kościół św. Katarzyny w Gdańsku, [w:] Spotkania z zabytkami 10/2006
Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Krzyżanowski L., Gdańsk, 1977
Łoziński J., Pomniki sztuki w Polsce, t. 2, Pomorze, wyd. Arkady
Strona internetowa: http://www.gdansk.karmelici.pl/

Gdańsk, kościół św. Katarzyny

{gallery}polska/pomorskie/gdansk_kosciol_sw_katarzyny{/gallery}

Kościoły w Gdańsku opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Gdańsk, bazylika Wniebowzięcia NMP
Gdańsk, katedra Trójcy Świętej, NMP i św. Bernarda
Gdańsk, kościół św. Bartłomieja
Gdańsk, kościół św. Brygidy
Gdańsk, kościół św. Ducha (kaplica Królewska)
Gdańsk, kościół św. Elżbiety
Gdańsk, kościół św. Jakuba
Gdańsk, kościół św. Jana
Gdańsk, kościół św. Jóżefa
Gdańsk, kościół św. Katarzyny
Gdańsk, kościół św. Mikołaja
Gdańsk, kościół św. Piotra i św. Pawła
Gdańsk, kościół św. Trójcy

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *