Gdańsk, kościół św. Mikołaja, dominikanów

Gdańsk, kościół św. Mikołaja, dominikanów

Lokalizacja: Gdańsk, ul. Świętojańska 72 (54.352245, 18.651732)
Budowa: po 1349 – 1487
Styl: gotycki

HISTORIA. Kościół świętego Mikołaja należy do najstarszych obok kościoła św. Katarzyny gdańskich świątyń. Pierwotny kościół zbudowany został około 1190 r. jako budowla drewniana. W 1227 r. za sprawą księcia Świętopełka przeszedł w ręce  przybyłych z Krakowa dominikanów, którzy jeszcze przed 1239 r. wznieśli niewielki, murowany kościół salowy i zabudowania klasztorne. Kościół dominikanów był być może pierwszą ceglaną budowlą w Gdańsku. Około 1348 r. ruszyła rozbudowa kościoła i zabudowań klasztornych. W wyniku tych prac ukształtowała się obecna świątynia. W 1487 r. wnętrze kościoła nakryto jeszcze sklepieniami gwiaździstymi. W okresie nasilenia nastrojów reformacyjnych w Gdańsku kościół dominikanów podobnie jak inne świątynie został odebrany katolikom. Zakonnicy odzyskali kościół w 1578 r. i opiekowali się nim aż do zlikwidowania klasztoru przez władze pruskie w latach 30-tych. XIX w., kiedy to kościół stał się katolicką świątynią parafialną. W czasie działań wojennych w 1945 r. cały Gdańsk legł w gruzach, zniszczeniu lub poważnemu uszkodzeniu uległy wszystkie kościoły Śródmieścia za wyjątkiem właśnie kościoła św. Mikołaja.

ARCHITEKTURA. Gotycki, halowy kościół złożony z sześcioprzęsłowego, trójnawowego korpusu oraz wydłużonego czteroprzęsłowego prezbiterium zamkniętego ścianą prostą. Do prezbiterium od południa przylegają zakrystia i wieża, zaś od północy kaplica św. Krzyża (dawniej św. Jacka). Wieża wstawiona jest między zakrystię a nawę południową, w dolnej część kwadratowa, rozczłonkowana ostrołukowymi blendami, przechodząca w ośmioboczną z półkolistymi wnękami, nakryta ostrosłupowym dachem. Kaplica św. Krzyża posiada barokowy portal i stiukową dekorację z XVIII w. Elewacje boczne kościoła rozczłonkowane są dużymi ostrołukowymi oknami, w elewacji południowej naprzemiennie z rozpoczynającymi sie od połowy okien ostrołukowymi blendami. Dzięki temu, że przypory zostały wciągnięte do wnętrza świątyni w nawach bocznych utworzyły się płytkie kaplice. Zachodnia elewacja jest trójosiowa, opięta przyporami i zwieńczona trójdzielnym szczytem, przeprutym okrągłymi otworami. Szczyt prezbiterium ozdobiony jest dwiema dużymi blendami i zwieńczony sterczynami. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe, nad prezbiterium i nawą środkową wspólny, nad nawami bocznymi oddzielne. Wnętrza nakryte są sklepieniami gwiaździstymi wspartymi w korpusie nawowym na ośmiobocznych filarach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Kościół posiada bogate i co ważne w większości pierwotne wyposażenie wnętrza pochodzące przeważnie z XVII i XVIII w. Zachował się też sporo zabytków średniowiecznych. Na ścianach prezbiterium widnieje gotycka polichromia, wykonana w latach 1430-40, przedstawiająca sceny pasyjne na tle krajobrazu i widoków architektonicznych. Gotycka jest także Grupa Ukrzyżowania, umieszczona w belce tęczowej i wiązana z warsztatem gdańskiego rzeźbiarza Mistrza Pawła. Jeszcze starsze są: rzeźbiona Pieta z początku XV w. oraz niderlandzki obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z tegoż czasu. W jednym z bocznych ołtarzy znajduje się łaskami słynąca XV-wieczna ikona Matki Boskiej, przywieziona po II wojnie światowej z lwowskiego kościoła dominikanów. Z 1. połowy XVI w. pochodzą późnogotyckie ławy stalli, które około 1730 r. uzupełnione zostały o zaplecki z dwudziestoma czterema płaskorzeźbionymi scenami z życia Chrystusa. Na barokowe wyposażenie składa się ołtarz główny i dziesięć bocznych, ławy i konfesjonały, ambona, chrzcielnica oraz prospekt organowy. Szczególnie godny uwagi jest ołtarz główny wypełniający wschodnią ścianę prezbiterium. Jest to kilkukondygnacyjna konstrukcja, z kolumnami dźwigającymi wydatne belkowanie i licznymi figurami ustawionymi między kolumnami i po bokach ołtarza, z których największe przedstawiają śś. Mikołaja, Jacka, Kazimierza i Wacława. W centralnej części ołtarza umieszczony jest obraz koronacji św. Mikołaja, przypisywany uczniom lub naśladowcom gdańskiego malarza Hermana Hana. Bogato zdobiony jest prospekt organowy, powstały w 1755 r., w jego centralnej części umieszczona jest figura Matki Bożej adorowanej przez anioły, z tego samego czasu pochodzą organy. Warto zwrócić uwagę na kilka epitafiów znajdujących się w kościele, szczególnie interesujące są dwa z nich, ukazujące klęczące postacie zmarłych fundatorów, pochodzące z 1. ćw. XVII w.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Friedrich J., Gdańskie zabytki architektury, Gdańsk 1997
Krzyżanowski L., Gdańsk, 1977
Łoziński J., Pomniki sztuki w Polsce, t. 2, Pomorze, wyd. Arkady
Sztuka polska t. 2, Gotyk, opr. zb., wyd. Arkady, Warszawa 2010
Strona internetowa: http://www.gdansk.dominikanie.pl/index.php

Gdańsk, kościół św. Mikołaja, dominikanów

 {gallery}polska/pomorskie/gdansk_kosciol_sw_mikolaja{/gallery}

Kościoły w Gdańsku opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Gdańsk, bazylika Wniebowzięcia NMP
Gdańsk, katedra Trójcy Świętej, NMP i św. Bernarda
Gdańsk, kościół św. Bartłomieja
Gdańsk, kościół św. Brygidy
Gdańsk, kościół św. Ducha (kaplica Królewska)
Gdańsk, kościół św. Elżbiety
Gdańsk, kościół św. Jakuba
Gdańsk, kościół św. Jana
Gdańsk, kościół św. Jóżefa
Gdańsk, kościół św. Katarzyny
Gdańsk, kościół św. Mikołaja
Gdańsk, kościół św. Piotra i św. Pawła
Gdańsk, kościół św. Trójcy

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *