Gdańsk, kościół św. Trójcy, franciszkanów

Gdańsk, kościół św. Trójcy, franciszkanów

Lokalizacja: Gdańsk, ul. Św. Trójcy 1 (54.345902, 18.647065)
Budowa: po 1419, 1480 – po 1514 r.
Styl: późny gotyk

HISTORIA. Franciszkanie przybyli do Gdańska w 1419 r. i już kilka lat później rozpoczęli budowę murowanej świątyni. W 2. połowie XV w. dotychczasowy kościół został przebudowany na prezbiterium, które podwyższono i nakryto sklepieniem do 1495 r. Wzniesiono tez korpus nawowy, który nakryto sklepieniem po 1514 r. Na początku XVI w. do kościoła dobudowano kaplicę św. Anny z przeznaczeniem na polskojęzyczne nabożeństwa. Inicjatorem jej budowy był król polski Kazimierz Jagiellończyk ale została wzniesiona za panowania jego syna Aleksandra Jagiellończyka. Po nadejściu reformacji kościół został przekazany protestantom w 1556 r. Budynki klasztorne zostały przeznaczone na Gimnazjum Akademickie oraz Bibliotekę Rady Miejskiej. W końcu XIX w. budynki zostały adaptowane na siedzibę Muzeum Miejskiego. W 1945 r. kościół został poważnie uszkodzony. Spłonął dach nad prezbiterium i zawaliło się jego sklepienie.

ARCHITEKTURA. Późnogotycki, złożony z trójnawowego, sześcioprzęsłowego halowego korpusu i pięcioprzęsłowego prezbiterium, zakończonego ścianą prostą. Do południowo-zachodniego narożnika korpusu dobudowana jest kaplica św. Anny. Przy prezbiterium od południa narożniku z korpusem dostawiona jest ośmioboczna wieżyczka schodowa, nakryta barokowym hełmem. Na zewnątrz korpus posiada gładkie elewacje przeprute wielkimi oknami ostrołukowymi, trój- i pięciodzielnymi. Prezbiterium opięte jest przyporami, w korpusie przypory zostały wciągnięte do wnętrza, tworząc wnęki na płytkie kaplice. Zachodnia elewacja nawy zwieńczona jest trzema szczytami, zasłaniającymi dachy naw. Szczyty rozczłonkowane są sterczynami i laskowaniami oraz blendami w kształcie oślego grzbietu.  Wschodni szczyt prezbiterium podzielony jest profilowanymi sterczynami i ujęty dwiema ośmiobocznymi wieżyczkami. Nawy korpusu nakrywają trzy dachy dwuspadowe. Najwyższy z nich nad nawą główną jest wspólny z prezbiterium. Wewnątrz korpus nawowy nakryty sklepieniami sieciowymi, wspartymi na ośmiobocznych filarach, prezbiterium nakrywają sklepienia gwiaździsto-sieciowe o motywach gwizdy ośmioramiennej. Prezbiterium wydzielone jest od korpusu łukiem tęczy i lektorium. Do kościoła prowadzi kilka gotyckich portali, ostrołukowych i uskokowych.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA w większości przetrwało II wojnę światową. W kościele znajdują się dwa późnogotyckie tryptyki wykonane w latach 1520-30 w warsztacie Michała z Augsburga, który osiedlił się w Gdańsku około 1510 r. Jeden z tryptyków z rzeźbioną sceną Stygmatyzacji św. Franciszka ustawiony jest jako ołtarz główny w prezbiterium, zaś drugi stoi przy ścianie lektorium oddzielającej prezbiterium od nawy. Przy ścianach prezbiterium ustawione są stalle późnogotyckie z lat 1507-1511. W nawie głównej znajduje się ambona z późnogotyckim korpusem z 1541 r., nakryta manierystycznym baldachimem z 1617 r. W południowej nawie umieszczony jest barokowy prospekt organowy z przełomu XVII i XVIII w., o bogatej dekoracji snycerskiej. W kościele znajduje się też drugi prospekt organowy, który pochodzi z XVII w. W nawie północnej zawieszony jest późnogotycki krucyfiks z około 1500 r., pochodzący z kościoła św. Jana. Na ścianach kościoła umieszczone są liczne epitafia. Wśród nich kilka jest szczególnie godnych uwagi. Są to : epitafium Jana Bernarda Bonifaccio, markiza Orii (zm. 1597), manierystyczne, wiązane z warsztatem Abrahama van den Blocke; epitafium obrazowe Marcina Ravenvalta, wykonane po 1580 r., z obrazem zmarłego w otoczeniu rodziny na tle sceny Cierniem Koronowania; epitafium Henryka Mollera, z obrazem Błogosławieństwo dzieci przez Jezusa czy epitafium Wawrzyńca Gablera z portretem zmarłego, powstałe po 1665 r.

KAPLICA ŚW. ANNY. Salowa, pięcioprzęsłowa budowla nakryta jest dachem dwuspadowym zasłoniętym od zachodu szczytem analogicznym do szczytu zachodniego kościoła. Wnętrze kaplicy nakrywa sklepienie sieciowe o motywach gwiaździstych. W ołtarzu głównym umieszczony jest obraz Matki Bożej Ostrobramskiej. Uwagę zwracają  organy z 1710 r. zbudowane przez organmistrza Andrzeja Hildebrandta, z prospektem organowym ozdobionym obrazem Dawida, grającego na harfie oraz ambona z 1721 r. z polskojęzycznymi wersetami biblijnymi.

Rzut poziomy za: Architektura gotycka w Polsce

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Friedrich J., Gdańskie zabytki architektury, Gdańsk 1997
Łoziński J., Pomniki sztuki w Polsce, t. 2, Pomorze, wyd. Arkady
Sztuka polska t. 2, Gotyk, opr. zb., wyd. Arkady, Warszawa 2010

Gdańsk, kościół św. Trójcy, franciszkanów

{gallery}polska/pomorskie/gdansk_kosciol_sw_trojcy{/gallery}

Gdańsk, kościół św. Trójcy – kaplica św. Anny

{gallery}polska/pomorskie/gdansk_kosciol_sw_trojcy/kaplica_sw_anny{/gallery}

Kościoły w Gdańsku opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Gdańsk, bazylika Wniebowzięcia NMP
Gdańsk, katedra Trójcy Świętej, NMP i św. Bernarda
Gdańsk, kościół św. Bartłomieja
Gdańsk, kościół św. Brygidy
Gdańsk, kościół św. Ducha (kaplica Królewska)
Gdańsk, kościół św. Elżbiety
Gdańsk, kościół św. Jakuba
Gdańsk, kościół św. Jana
Gdańsk, kościół św. Jóżefa
Gdańsk, kościół św. Katarzyny
Gdańsk, kościół św. Mikołaja
Gdańsk, kościół św. Piotra i św. Pawła
Gdańsk, kościół św. Trójcy

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *