Kraków, kościół św. Anny

Kraków, kościół św. Anny

Lokalizacja: Kraków – Stare Miasto, ul. św. Anny 13 (50.062408,19.933492)
Budowa1689 – 1703
Budowniczy: 
Tylman z Gameren
Styl: barok

HISTORIA. Pierwotnie na tym miejscu istniał kościół drewniany, który uległ zniszczeniu w 1407 r. w czasie pogromu żydowskiego. W jego miejsce zbudowano murowany kościół, ufundowany przez króla polskiego Władysława Jagiełłę. Następnie w 1418 r. prawo patronatu nad jeszcze nieukończoną świątynią otrzymała Akademia Krakowska. W 1535 r. biskup krakowski Piotr Tomicki podniósł świątynię do godności kolegiaty. Obecny kościół zbudowany został w latach 1689-1703 według projektu wybitnego architekta Tylmana z Gameren, nawiązującego do rzymskiego kościoła S. Andrea della Valle.

ARCHITEKTURA. Jest to najwspanialsza barokowa świątynia Krakowa. Składa się z  czteroprzęsłowego, bazylikowego korpusu o szerokiej nawie, ujętej w boczne kaplice połączone przejściami oraz transeptu i trójprzęsłowego prezbiterium zamkniętego ścianą prostą. Od ulicy św. Anny efektownie prezentuje się okazała, dwukondygnacjowa fasada zwieńczona trójkątnym przyczółkiem z dwiema szeroko rozstawionymi wieżami oraz rozczłonkowana kompozytowymi kolumnami i pilastrami podtrzymującymi przełamujące się belkowania i przerwany przyczółek na osi. Do wnętrza prowadzą trzy barokowe portale, z których większy, środkowy zaprojektowany został przez Baltazara Fontanę około 1695 r. Elewacje boczne posiadają podziały ramowe, prezbiterium i ramiona transeptu zamknięte są trójkątnymi szczytami. Nad krzyżem kościoła wznosi się ośmiopolowa kopuła wzorowana na kopule kościoła śś. Piotra i Pawła w Krakowie, wsparta na ośmiobocznym od zewnątrz bębnie, zwieńczona latarnią. Wewnątrz ściany rozczłonkowane są pilastrami kompozytowymi, kaplice otwarte do nawy głównej półkolistymi arkadami. Prezbiterium i nawę główną nakrywają sklepienia kolebkowe z lunetami, transept kolebkowe, kaplice zaś pseudokopuły i kopuły zwieńczone latarniami.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Prawdziwą ozdobą wnętrza kościoła jest niezwykle bogata dekoracja rzeźbiarska autorstwa Baltazara Fontany, który jest też twórcą większości ołtarzy oraz dekoracja malarska wykonana przez Karola Dankwarta i braci Karola i Innocentego Montich realizująca bogaty program ideowy tworzący wraz z ołtarzami jednolity stylowo, późnobarokowy zespół. Dekoracja prezbiterium przedstawia zapowiedź przyjścia na świat i narodzenia Chrystusa. W ołtarzu głównym projektu Fontany znajduje się obraz św. Anny Samotrzeć, namalowany przez Jerzego Eleutera Szymonowicza-Siemiginowskiego w latach 1699-1703. Przed ołtarzem na postumentach ustawione zostały stiukowe posągi patronów Polski śś. Wojciecha i Stanisława bpa z 1701 r. Na ścianie nad ołtarzem płaskorzeźbiona scena Zwiastowania oraz gołębica Ducha Świętego i popiersie Boga Ojca w medalionie. Na sklepieniu prezbiterium płaskorzeźby: Duch Święty w glorii i Boże Narodzenie oraz malowidło przedstawiające NMP Niepokalanie Poczętą, malowane przez Dankwarta w 1696 r. Znajdują się tu również późnobarokowe stalle z 1730 r., ozdobione w zapleckach obrazami malowanymi przez Szymona Czechowicza w 1741 r. Transept poświęcony został św. Janowi Kantemu (zm. 1473), profesorowi Akademii Krakowskiej. W jego prawym ramieniu umieszczona jest konfesja św. Jana Kantego wykonana przez Fontanę. Jej centralną część stanowią cztery postacie symbolizujące wydziały Akademii: teologiczny, prawny, lekarski i filozoficzny, dźwigające sarkofag ze szczątkami świętego. Grupa ta ujęta została czterema wysokim, kręconymi kolumnami, na których ustawione są posągi czterech świętych Janów: Ewangelisty, Chrzciciela, Chryzostoma i Damasceńskiego. Po przeciwnej stronie transeptu znajduje się ołtarz Krzyża Świętego z płaskorzeźbioną sceną Opłakiwania Chrystusa. W pobliżu ołtarza ustawiony jest klasycystyczny pomnik Mikołaja Kopernika wykonany w 1822 r. przez Jana Nepomucena Galliego obok wmurowano tablicę poświęconą Juliuszowi Słowackiemu, ufundowaną przez jego matkę Salomeę Bécu. Na ścianach sklepieniu transeptu polichromia ze scenami odnoszącymi się do życia i cudów św. Jana Kantego oraz Znalezienie i Podwyższenie Krzyża. W czaszy kopuły polichromia wykonana przez Karola Dankwarta w 1703 r., przedstawiająca niebo z Trójcą Świętą oraz Matką Boską ze św. Janem Chrzcicielem, naprzeciw Trójcy Świętej podtrzymywany przez cherubiny ołtarz z Barankiem jako ofiarą w otoczeniu niewiniątek. Dekoracja nawy głównej nawiązuje do idei Świętego Miasta, Niebiańskiej Jerozolimy, która przedstawiona została w polichromii na sklepieniu. Przy lewej ścianie znajduje się późnobarokowa ambona wykonana przez Antoniego Frąckiewicza w latach 1720-21, z figurami aniołów oraz symbolem Ducha Świętego w zwieńczeniu. Na chórze muzycznym z wklęsło-wypukłym parapetem, mieści się późnobarokowy prospekt organowy z 1728 r., ozdobiony dekoracją autorstwa Antoniego Frąckiewicza. Z tegoż czasu pochodzą organy wykonane przez Szymona Sadkowsiego, będące jednym z najcenniejszych tego typu instrumentów w Krakowie. Interesująca jest też późnorenesansowa chrzcielnica odlana z brązu przez Jakuba Erlichera w 1646 r. Nawy boczne zamienione zostały na kaplice, po trzy z każdej strony. Pierwsza od prawej to kaplica św. Józefa z obrazem świętego namalowanym przez Carlo Montiego, następna jest kaplica Niepokalanego Poczęcia NMP a ostatnia to kaplica św. Jana Chrzciciela z obrazem Chrzest w Jordanie, namalowanym przez Karola Dankwarta. W prawej nawie z transeptu wchodzimy do kaplicy św. Piotra w Okowach z obrazem św. Piotr w więzieniu, namalowanym przez Innocento Montiego a na sklepieniu anioł trzymający odwrócony krzyż, symbol śmierci świętego. Następna jest kaplica św. Katarzyny Aleksandryjskiej a ostatnia to kaplica św. Sebastiana, która mieści w sobie pierwszy w Krakowie atektoniczny ołtarz, jego retabulum stanowi owalny obraz Męczeństwo św. Sebastiana, namalowany przez Pawła Paganiego z Mediolanu w 1696 r. unoszony przez postacie aniołów. Na ścianach nawy głównej i kaplic umieszczone jest wiele epitafiów i nagrobków profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego m.in. Józefa Dietla i Lucjana Rydla.

Dziękuję Piotrowi Matodze za informacje na temat organów.
Rzut poziomy za: Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980

LITERATURA

Adamczewski J., Kraków od A do Z, Kraków 1992
Dobrowolski T., Sztuka Krakowa, Kraków 1978
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. IV, Miasto Kraków , cz. II, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 1, pod red. A. Bochnaka i  J. Samka, Warszawa 1971
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Rożek M., Gondkowa B., Leksykon kościołów Krakowa, Kraków 2003
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

Kraków, kościół św. Anny

{gallery}polska/malopolskie/krakow_kosciol_sw_anny{/gallery}

Kościoły w Krakowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Kraków, katedra św. Stanisława i św. Wacława
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP (Mariacki)

Kraków, kościół Bożego Ciała
Kraków, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Kraków, kościół Matki Bożej Królowej Polski (Arka Pana)
Kraków, kościół Najświętszego Salwatora
Kraków, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa
Kraków, kościół Nawiedzenia NMP, karmelitów na Piasku
Kraków, kościół Nawrócenia św. Pawła, misjonarzy
Kraków, kościół Przemienienia Pańskiego, pijarów

Kraków, kościół św. Trójcy, dominikanów
Kraków, kościół św. Andrzeja
Kraków, kościół św. Anny
Kraków, kościół św. Barbary
Kraków, kościół św. Bartłomieja
Kraków, kościół św. Bernardyna, bernardynów
Kraków, kościół św. Floriana
Kraków, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Kraków, kościół św. Franciszka Salezego, wizytek
Kraków, kościół św. Grzegorza
Kraków, kościół św. Józefa

Kraków, kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Małgorzaty
Kraków, kościół św. Krzyża
Kraków, kościół św. Łazarza
Kraków, kościół św. Marka
Kraków, kościół św. Michała Archanioła i św. Stanisława biskupa
Kraków, kościół św. Marcina

Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła
Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła, benedyktynów w Tyńcu
Kraków, kościół św. Stanisława Kostki

Kraków, kościół św. Szczepana
Kraków, kościół św. Teresy od Jezusa i św. Jana od Krzyża
Kraków, kościół św. Wojciecha
Kraków, kościół Trójcy Przenajświętszej, bonifratrów
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP i św. Wacława, cystersów
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP, kamedułów na Bielanach
Kraków, kościół Zwiastowania NMP, kapucynów

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *