Kraków, kościół św. Marka

Kraków, kościół św. Marka

Lokalizacja: Kraków-Stare Miasto, ul. św. Marka 10 (50.064558, 19.937697)
Budowa
2. połowa XIII w. – XV w.
Styl:  gotyk

HISTORIA. Według przekazu Długosza kościół św. Marka w Krakowie został ufundowany w 1263 r. przez księcia krakowskiego, Bolesława Wstydliwego dla sprowadzonych z Pragi kanoników regularnych reguły św. Augustyna, od imienia patrona nazywanych Markami. Budowę rozpoczęto w 2. poł. XIII w., od wzniesienia prezbiterium (pierwsza wzmianka pochodzi z 1295 r.), i kontynuowano w wiekach XIV oraz XV w. Kościół był kilkakrotnie niszczony przez pożary a następnie odbudowywany. W 1494 r. z pożaru ocalały jedynie mury prezbiterium. W latach 1894-96 kościół  został odnowiony z funduszów Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej.

ARCHITEKTURA. Kościół został wzniesiony w stylu gotyckim, posiada jednak wnętrze przekształcone w okresie późnego renesansu. Złożony jest z trójprzęsłowego prezbiterium zamkniętego trójbocznie i trójnawowego, trójprzęsłowego korpusu nawowego, pierwotnie halowego. Przy prezbiterium od południowego wschodu dobudowana jest wieża-dzwonnica mieszcząca w przyziemiu kaplicę Matki Boskiej, dalej od południa kruchta i kaplica MB Częstochowskiej. Trójkondygnacjowa wieża z kaplicą w przyziemiu, nakryta jest dachem namiotowym, krytym dachówką. Na zewnątrz korpus i prezbiterium opięte przyporami. Dachy dwuspadowe, kryte dachówką, nad korpusem wyższy z trójkątnymi szczytami, ozdobionymi ostrołukowymi blendami. Na zewnętrznej ścianie prezbiterium od wschodu znajdują się późnogotyckie rzeźby z około 1500 r., są to krucyfiks oraz posągi Matki Boskiej Bolesnej i św. Jana Ewangelisty, (obecnie kopie, oryginały zostały przeniesione do kościoła). Wewnątrz tęcza ostrołukowa, nawa główna otwarta do naw bocznych arkadami filarowymi o łukach półkolistych. Nad obniżonymi w XVII w. nawami bocznymi empory. Sklepienia w prezbiterium i nawach kolebkowe na gurtach z lunetami, empory nakryte sklepieniami kolebkowymi. Kaplica MB Częstochowskiej nakryta sklepieniem krzyżowo-żebrowym. W kościele można oglądać kilka portali: na zewnątrz w wejściu do kruchty od południa, renesansowy z 1617 r., z półkolistą archiwoltą oraz dwa w prezbiterium, barokowe z 1700 r., wykonane z czarnego marmuru dębnickiego.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Wewnątrz kościoła zachowała się późnorenesansowa dekoracja stiukowa z czasu przebudowy wnętrza w 1. poł. XVII w. W prezbiterium zwraca uwagę późnorenesansowy ołtarz główny, wykonany około 1618 r. w warsztacie Baltazara Kuncza, snycerza i stolarza krakowskiego. Dwukondygnacjowy z krucyfiksem późnogotyckim z 2. poł. XV w, pochodzącym zapewne z tęczy kościoła, na tle przedstawienia Jerozolimy, trybowanego w blasze srebrnej, w górnej kondygnacji obraz św. Marka z XVII w. a w zwieńczeniu pelikan oraz postacie aniołów. W kościele znajduje się jeszcze jedenaście ołtarzy bocznych, w większości późnobarokowych z obrazami z XVII i XVIII w., m.in.: św. Anny Samotrzeć z początku XVII w., malowanym na desce w ołtarzu przy tęczy; Matki Boskiej z Dzieciątkiem w srebrnych sukienkach z XVII w. w kaplicy MB Częstochowskiej. Nad wejściem chór muzyczny, wczesnobarokowy z 1. ćw. XVII w., z organami z 1856 r. Ambona rokokowa z 2. poł. XVIII w., z korpusem w formie serca unoszonego przez anioła i z krzyżem w zaplecku (godłem zakonu marków) oraz gołębicą Ducha Świętego w glorii powyżej. Stalle po obu stronach prezbiterium, barokowo-klasycystyczne z końca XVIII w. Warto jeszcze zwrócić uwagę na zawieszone ścianach obrazy: w nawie północnej Ukrzyżowanie, wczesnobarokowy z 1618 r., malowany przez Łukasza Porębskiego i w prezbiterium bł. Michał Giedroyć z dwunastoma scenami z życia i cudów błogosławionego, barokowy z 1624 r. W kościele oglądniemy też dwa pomniki nagrobne: pierwszy bł. Michała Giedroycia (zm. 1485), tutejszego zakonnika, zmarłego w opinii świętości, późnorenesansowy z pocz. XVII w., wykonany z piaskowca i marmuru, w formie zamkniętej półkoliście niszy przyściennej, z leżącą postacią zmarłego i drugi rodziny Piątkowskich, z późnobarokową rzeźbą Michała Archanioła walczącego ze smokiem z 1730 r., wykonaną być może przez rzeźbiarza Baltazara Fontanę.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013

LITERATURA

Adamczewski J., Kraków od A do Z, Kraków 1992
Dobrowolski T., Sztuka Krakowa, Kraków 1978
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. IV, Miasto Kraków, cz. III, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 2, pod red. A. Bochnaka i  J. Samka, Warszawa 1978
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Rożek M., Gondkowa B., Leksykon kościołów Krakowa, Kraków 2003

Kraków, kościół św. Marka

{gallery}polska/malopolskie/krakow_kosciol_sw_marka{/gallery}

Inne kościoły w Krakowie

Kraków, katedra św. Stanisława i św. Wacława
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP (Mariacki)
Kraków, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Kraków, kościół św. Trójcy, dominikanów
Kraków, kościół św. Andrzeja

Kraków, kościół św. Katarzyny i św. Małgorzaty
Kraków, kościół Bożego Ciała
Kraków, kościół św. Krzyża
Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła
Kraków, kościół św. Anny

Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła, benedyktynów w Tyńcu
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP i św. Wacława, cystersów

Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP, kamedułów na Bielanach
Kraków, kościół św. Barbary
Kraków, kościół Przemienienia Pańskiego, pijarów
Kraków, kościół Nawrócenia św. Pawła, misjonarzy

Kraków, kościół św. Floriana
Kraków, kościół św. Bernardyna, bernardynów
Kraków, kościół św. Michała Archanioła i św. Stanisława biskupa
Kraków, kościół św. Marcina
Kraków, kościół św. Franciszka Salezego, wizytek

Kraków, kościół Nawiedzenia NMP, karmelitów na Piasku
Kraków, kościół Trójcy Przenajświętszej, bonifratrów
Kraków, kościół św. Wojciecha
Kraków, kościół Najświętszego Salwatora
Kraków, kościół św. Łazarza
Kraków, kościół św. Grzegorza
Kraków, kościół św. Teresy od Jezusa i św. Jana od Krzyża
Kraków, kościół Zwiastowania NMP, kapucynów
Kraków, kościół św. Bartłomieja
Kraków, kościół św. Józefa
Kraków, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa

Kraków, kościół św. Stanisława Kostki
Kraków, kościół św. Szczepana
Kraków, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Kraków, kościół Matki Bożej Królowej Polski (Arka Pana)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *