Kraków, kościół Trójcy Świętej, dominikanów

Kraków, kościół Trójcy Świętej, dominikanów

Lokalizacja: Kraków-Stare Miasto, ul. Stolarska 12 (50.059348, 19.939652)
Budowa: XIII – XV w.
Styl: gotyk, neogotyk

HISTORIA. Dominikanie przybyli do Krakowa z Bolonii w 1221 r. staraniem św. Jacka Odrowąża, który osobiście prosił o to św. Dominika. W 1222 r. biskup krakowski Iwo Odrowąż przekazał zakonnikom kościół Trójcy Świętej. Niebawem przebudowali oni romański kościół na wczesnogotycką halę. W 2. połowie XIV w. rozpoczęła się kolejna przebudowa kościoła, którą ukończono w 1. połowie XV w. W tym czasie wzniesiono nowy bazylikowy korpus i podwyższono prezbiterium. W XVII w. dobudowano do kościoła kilka kaplic kopułowych: św. Jacka, Myszkowskich, Zbaraskich i Matki Bożej Różańcowej. W 1850 r. kościół ucierpiał bardzo poważnie w czasie wielkiego pożaru Krakowa, kiedy to zniszczeniu uległo całe wyposażenie za wyjątkiem kaplic. W czasie nieudolnie prowadzonej odbudowy w 1855 r. zawaliło się część sklepień nawy głównej i zniszczeniu uległa zachodnia fasada kościoła. Odbudowę świątyni ukończono dopiero w 1872 r. a w następnych latach prowadzono dalsze prace, które nadały kościołowi charakter neogotycki.

ARCHITEKTURA. Obecnie kościół posiada gotycką formę z elementami wczesnogotyckimi i neogotyckimi. Złożony jest z wydłużonego prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą oraz bazylikowego, trójnawowego korpusu o pięciu przęsłach. Po obu stronach kościoła dostawione są liczne kaplice. Na zewnątrz kościół został opięty przyporami, przy prezbiterium uskokowymi, między którymi pomieszczone zostały ostrołukowe okna. Fasada zachodnia w górnej części zrekonstruowana po pożarze, zwieńczona jest wysmukłym szczytem schodkowym z pinaklami na sterczynach, poniżej zaś znajduje się wielkie ostrołukowe okno. W dolnej części fasada zasłonięta jest neogotycką kruchtą, która kryje w sobie gotycki portal główny z około 1400 r., ostrołukowy o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej. Wschodnia ściana prezbiterium zwieńczona jest wysokim szczytem schodkowym ze sterczynami. Bryłę kościoła nakrywa wysoki, dwuspadowy dach o jednej kalenicy z neogotycką wieżyczką na sygnaturkę. Wewnątrz prezbiterium nakryte jest sklepieniem sieciowym, nawa główna sklepieniem gwiaździstym a nawy boczne sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych ostrołukowymi arkadami, również ostrołukowy wykrój posiada tęcza. Chór muzyczny jest neogotycki i pochodzi z 2. połowie XIX w.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA w prezbiterium i korpusie nawowym ma neogotycki charakter i wykonany jest w drewnie, składają się na niego ołtarz główny, stalle i konfesjonały. W prezbiterium znajdują się płyty nagrobne księcia krakowskiego Leszka Czarnego (zm. 1288) oraz Filipa Kallimacha (zm. 1496), poety i humanisty, wychowawcy synów Kazimierza Jagiellończyka, odlana z brązu w warsztacie Vischerów w Norymberdze według projektu Wita Stwosza. Po przeciwnej stronie widzimy epitafium biskupa krakowskiego Iwona Odrowąża (zm. 1229) włączone w późnorenesansowy ołtarzyk z XVII w., z obrazem błogosławionego w polu środkowym z XVIII w. Na chórze nawy głównej ustawione są 30-głosowe organy wykonane w 1890 r. przez czeską firmę Rieger. Wiele cennych zabytków kryją kaplice boczne. Pierwsza od północy to wczesnobarokowa kaplica św. Katarzyny Sieneńskiej (Zbaraskich) zbudowana w latach 1627-1633 z fundacji kasztelana krakowskiego Jerzego Zbaraskiego. Kaplica nakryta jest eliptyczna kopułą z latarnią. We wnętrzu znajdują pomniki nagrobne ostatnich książąt Zbaraskich: Krzysztofa (zm. 1627) i Jerzego (zm. 1631), wykonane z czarnego marmuru z alabastrowymi figurami zmarłych w zbrojach rycerskich. Autorami pomników są Andrea i Antonio Castelli. Następna kaplica św. Magdaleny (Małachowskich) powstała w XV w., nakryta jest rekonstruowanym sklepieniem gwiaździstym. W środku zwracają uwagę nagrobek rodu Małachowskich i zawieszony nad nim obraz Tomasza Dolabelli Uczta u Szymona. Kolejna kaplica Pana Jezusa Ukrzyżowanego (Ligęzów) zbudowana została w końcu XIV w. i nakryta jest żebrowym sklepieniem gwiaździstym. Zachowały się w niej fragmenty pierwotnej gotyckiej polichromii. We wnętrzu znajduje się pomnik nagrobny generała Jana Zygmunta Skrzyneckiego (zm. 1860), nieudolnego dyktatora powstania listopadowego, wykonany w marmurze przez Władysława Oleszczyńskiego. Dalej na piętrze jest kaplica św. Jacka Odrowąża założyciela polskiej prowincji dominikanów. Kaplica nakryta kopułą z latarnią swój obecny, barokowy wygląd uzyskała w 1. ćwierci XVII w. Około 1700 r. ozdobiona została polichromią wykonaną przez Karola Dankwarta z Nysy oraz stiukami Baltazara Fontany. Na ścianach zawieszone jest kilka obrazów malowanych przez Tomasza Dolabellę i jego warsztat w 1. połowie XVII w. Po środku kaplicy ustawiony jest sarkofag św. Jacka z wyobrażeniem świętego w glorii, wykonany przez Baltazara Fontanę. Od południa do prezbiterium przylega barokowa kaplica Matki Bożej Różańcowej wzniesiona w latach 1685-1688 dla upamiętnienia zwycięstwa pod Wiedniem króla Jana Sobieskiego. Zbudowana została na planie równoramiennego krzyża i nakryta jest kopułą z ośmioboczna latarnią. W przedsionku we wnęce umieszczona jest późnogotycka figura Chrystusa Frasobliwego. W kaplicy znajdują się trzy późnobarokowe ołtarze wykonane z czarnego marmuru. W ołtarzu głównym umieszczona jest XVI-wieczna kopia obrazu Matki Boskiej z rzymskiego kościoła Santa Maria Maggiore, dar włoskich jezuitów dla kardynała Bernarda Maciejowskiego. Przy ścianie ustawiony jest klasycystyczny pomnik nagrobny Stanisława Sołtyka, posła na sejm czteroletni (zm. 1840), który wykonał z marmuru Francesco Pozzi. Fundatorką pomnika jest wdowa po polityku Henrietta Ewa z Anwiczów, wielka miłość Adama Mickiewicza. W krypcie pod kaplicą spoczywają doczesne szczątki matki króla Jana III Sobieskiego, Teofili Sobieskiej (zm. 1661) i Marka Sobieskiego (zm. 1651), brata króla zamordowanego po bitwie pod Batohem. Następna w kierunku zachodnim to kaplica św. Dominika (Myszkowskich) zbudowana w latach 1603-14, zapewne przez warsztat Santi Gucciego. Warto tutaj zwrócić uwagę na kopułę, w której znajduje się rzeźbiona galeria rodu Myszkowskich, wykonana przez rzeźbiarzy z warsztatu Santi Gucciego w Pińczowie. W kaplicy znajduje się pseudobarokowy ołtarz z 1909 r. Kolejna kaplica św. Józefa (Provanów) mieści w sobie późnorenesansowy nagrobek Prospera Provana (zm. 1584), żupnika wielickiego i kierownika poczty królewskiej, którego autorem jest być może Giovanni de Simon. Następna jest gotycka kaplica Zbawiciela (Przeździeckich) zbudowana w XIV w., nakryta sklepieniem sieciowym. We wnętrzu, w neogotyckim ołtarzu umieszczony jest obraz Pana Jezusa Miłosiernego. Następna jest kaplica św. Tomasza wzniesiona w XV dla cechu krawców z obrazem Tomasza Dolabelli Szkoła św. Tomasza z Akwinu z XVII w. oraz renesansowym pomnikiem nagrobnym Mikołaja Bogusza, starosty krasnostawskiego. Ostania jest wczesnobarokowa kaplica św. Róży Limańskiej (Lubomirskich) zbudowana w latach 1605-10 z fundacji Sebastiana Lubomirskiego.

LITERATURA

Adamczewski J., Kraków od A do Z, Kraków 1992
Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Dobrowolski T., Sztuka Krakowa, Kraków 1978
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. IV, Miasto Kraków , cz. II, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 2, pod red. A. Bochnakai  J. Samka, Warszawa 1971
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Rożek M., Gondkowa B., Leksykon kościołów Krakowa, Kraków 2003
Sztuka polska romańska i przedromańska do schyłku XIII w., pod. red. M. Walickiego, Warszawa br.
Sztuka polska t. II, Gotyk, oprac. zb., Warszawa 2010
Sztuka polska T.III, Renesans i manieryzm, Warszawa 2010
Sztuka polska t. IV. Wczesny i dojrzały barok (XVII w.) Warszawa 2013
Strona internetowa: https://zabytkowekoscioly.net/index.php/malopolskie/221-krakow-kosciol-trojcy-swietej-dominikanow (dostęp 20.01.2023)

Kraków, kościół Trójcy Świętej, dominikanów

{gallery}polska/malopolskie/krakow_kosciol_dominikanow{/gallery}

Kraków, kościół Trójcy Świętej, kaplica św. Jacka

{gallery}polska/malopolskie/krakow_kosciol_dominikanow/sw_jacka{/gallery}

Kraków, kościół Trójcy Świętej, kaplica MB Różańcowej

{gallery}polska/malopolskie/krakow_kosciol_dominikanow/mb_rozancowej{/gallery}

Kraków, kościół Trójcy Świętej, kaplica Myszkowskich

{gallery}polska/malopolskie/krakow_kosciol_dominikanow/myszkowskich{/gallery}

Kraków, kościół Trójcy Świętej, kaplica Zbaraskich

{gallery}polska/malopolskie/krakow_kosciol_dominikanow/zbaraskich{/gallery}

Kraków, kościół Trójcy Świętej, krużganki

{gallery}polska/malopolskie/krakow_kosciol_dominikanow/kruzganki{/gallery}

Kościoły w Krakowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Kraków, katedra św. Stanisława i św. Wacława
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP (Mariacki)

Kraków, kościół Bożego Ciała
Kraków, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Kraków, kościół Matki Bożej Królowej Polski (Arka Pana)
Kraków, kościół Najświętszego Salwatora
Kraków, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa
Kraków, kościół Nawiedzenia NMP, karmelitów na Piasku
Kraków, kościół Nawrócenia św. Pawła, misjonarzy
Kraków, kościół Przemienienia Pańskiego, pijarów

Kraków, kościół św. Trójcy, dominikanów
Kraków, kościół św. Andrzeja
Kraków, kościół św. Anny
Kraków, kościół św. Barbary
Kraków, kościół św. Bartłomieja
Kraków, kościół św. Bernardyna, bernardynów
Kraków, kościół św. Floriana
Kraków, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Kraków, kościół św. Franciszka Salezego, wizytek
Kraków, kościół św. Grzegorza
Kraków, kościół św. Józefa

Kraków, kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Małgorzaty
Kraków, kościół św. Krzyża
Kraków, kościół św. Łazarza
Kraków, kościół św. Marka
Kraków, kościół św. Michała Archanioła i św. Stanisława biskupa
Kraków, kościół św. Marcina

Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła
Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła, benedyktynów w Tyńcu
Kraków, kościół św. Stanisława Kostki

Kraków, kościół św. Szczepana
Kraków, kościół św. Teresy od Jezusa i św. Jana od Krzyża
Kraków, kościół św. Wojciecha
Kraków, kościół Trójcy Przenajświętszej, bonifratrów
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP i św. Wacława, cystersów
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP, kamedułów na Bielanach
Kraków, kościół Zwiastowania NMP, kapucynów

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *