Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP (Mariacki)

Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP (Mariacki)

Lokalizacja: Kraków – Stare Miasto, pl. Mariacki 5 (50.061658, 19.939515)
Budowa: XIV – XV w.
Budowniczy: Mikołaj Werner, Maciej Heringk
Styl: gotyk

Położony przy krakowskim rynku kościół Mariacki to jeden z najlepiej rozpoznawalnych obiektów zabytkowych w Polsce. Jest symbolem Krakowa, to o nim opowiadają legendy jak ta o dwóch braciach budujących wieże czy o hejnaliście, którego dosięgła tatarska strzała. Znaczenie kościoła powiększają też liczne zabytki zgromadzone w jego wnętrzu na czele ze wspaniałym ołtarzem Wita Stwosza.

HISTORIA. Budowę gotyckiej świątyni rozpoczęto na przełomie XIII i XIV w. na fundamentach wcześniejszej romańskiej budowli. Jako pierwszy wzniesiono halowy korpus nawowy a do około 1320 r. zbudowano dwie wieże zachodnie. W latach 1340-60 wzniesiono obecne prezbiterium z fundacji Mikołaja Wiersinga, znanego bardziej jako Wierzynek. Zaś w latach 1392-97 halowy korpus został przebudowany na bazylikowy przez muratora Mikołaja Wernera. W XV i XVI w. kościół uzyskał swój obecny układ poprzez dobudowę kaplic bocznych. W 1478 r. Maciej Heringk zwieńczył wspaniałym hełmem wyższą wieżę północną. Niższa wieża południowa została nakryta hełmem w połowie XVI w. Wreszcie w latach 1750-52 dostawiono do kościoła od zachodu późnobarokową kruchtę wykonaną według projektu architekta Franciszka Placidiego.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z krótkiego bazylikowego korpusu trójnawowego, czteroprzęsłowego oraz wydłużonego prezbiterium trójprzęsłowego, zamkniętego pięciobocznie. Od zachodu do korpusu przylegają dwie czworoboczne wieże, rozdzielone kruchtą międzywieżową, która poprzedzona jest wieloboczną kruchtą z XVIII w.  Zaś po obu bokach korpusu dostawione są po trzy kaplice i po jednej kruchcie z kaplicą na piętrze. Prezbiterium na zewnątrz opięte jest trójuskokowymi przyporami, zwieńczonymi wieżyczkami i fialami. Przypory nawy głównej zwieńczone są żabkami i kwiatonami. Między przyporami znajdują się duże okna ostrołukowe, trójdzielne z maswerkiem. W kluczach okien prezbiterium znajdują się rzeźby figuralne m.in. głowa Chrystusa i Matka Boska z Dzieciątkiem. Dach nad nawą główną i prezbiterium jest dwuspadowy, zaś nad nawami bocznymi i kaplicami dachy są pulpitowe ze szczytami wimpergowymi. Zachodnie wieże są niejednakowej wysokości, wyższa północna zwana hejnalicą ma 81 m, a niższa południowa ma 69 m wysokości. Ich kondygnacje są rozdzielone gzymsami i uskokowo zmniejszają się ku górze. Wieża północna jest nakryta wspaniałym późnogotyckim hełmem wykonanym przez Macieja Heringka w kształcie ośmiościennego ostrosłupa, ujętego ośmioma narożnymi wieżyczkami a wieńczy ją złota korona z 1666 r. Wieżę południową nakrywa natomiast hełm późnorenesansowy z połowy XVI w. Portale boczne do krucht i z krucht do korpusu są ostrołukowe, profilowane, dodatkowo te prowadzące do krucht ujęte są fialami. Wewnątrz korpus nawowy nakryty jest sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, w prezbiterium sklepienia gwiaździste wykonane zostały przez Mistrza Czipsera około 1442 r., kaplice boczne i kruchty nakrywają sklepienia gwiaździste lub sieciowo-gwiaździste. Nawa główna o tej samej szerokości i wysokości (29 m) co prezbiterium, otwarta jest do naw bocznych ostrołukowymi profilowanymi arkadami, wspartymi na ośmiobocznych filarach międzynawowych. Również ostrołukowe zamknięcie ma arkada tęczy.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ściany i sklepienia w korpusie i prezbiterium zdobi polichromia wykonana przez Jana Matejkę przy udziale Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Mehoffera w latach 1890-92. Cennym zabytkiem są oryginalne gotyckie witraże z około 1370 r., zachowane w trzech oknach apsydy prezbiterium. Pozostałe witraże pochodzą z końca XIX w. a projektowali je m.in. Wyspiański i Mehoffer. Najważniejszym zabytkiem bogatego w dzieła sztuki kościoła Mariackiego jest bez wątpienia późnogotycki ołtarz, wykonany w latach 1477-89 przez Wita Stwosza, snycerza sprowadzonego z Norymbergii. Niemiecki artysta stworzył prawdziwe arcydzieło, powszechnie uważane za najwybitniejszy zabytek późnośredniowiecznego snycerstwa europejskiego. Ołtarz ma wielkie rozmiary 11×13 m, składa się z szafy o dwóch skrzydłach ruchomych i dwóch nieruchomych. Głównym tematem ołtarza jest życie Marii. W części środkowej ołtarza przedstawiona została scena Zaśnięcia wśród apostołów, a powyżej Wniebowzięcie wśród aniołów. Na otwartych skrzydłach znajdują się sceny radosne, a po ich zamknięciu obejrzeć można wydarzenia bolesne. W zwieńczeniu umieszczona jest Koronacja z figurami świętych Wojciecha i Stanisława po bokach, zaś w predelli przedstawione zostało drzewo Jessego. Pozostałe ołtarze w kościele są przeważnie późnobarokowe i zostały wykonane z czarnego marmuru. W sześciu takich ołtarzach ustawionych w nawie głównej umieszczone są obrazy weneckiego malarza Giambattisty Pittoniego, powstałe w 1. połowie XVIII w. W innym późnobarokowym ołtarzu ustawionym w zakończeniu nawy południowej znajduje się kolejne dzieło Wita Stwosza, kamienny krucyfiks wykonany z fundacji królewskiego mincerza Henryka Slackera w 1491 r. Znacznie większy późnogotycki krucyfiks z początku XVI w. znajduje się na belce tęczowej. Poniżej przy arkadzie tęczowej znajduje się manierystyczne marmurowe cyborium, wykonane przez Jana Marię Padovano w 2. połowie XVI w. Interesującym zabytkiem snycerki są ustawione wzdłuż ścian prezbiterium wczesnobarokowe stalle, z którymi złączone są nagrobki Montelupich i Cellarich wykonane przed 1616 r. W kościele znajduje się bardzo liczny zespół pomników, płyt nagrobnych i epitafiów. Oprócz już wymienionych zwracają uwagę brązowe płyty nagrobne wykonane w norymberskim zakładzie Vischerów dla Piotra Salomona (zm. 1516 r.), znajdująca się w prezbiterium oraz renesansowe Seweryna i Zofii Bonerów z lat 30-tych XVI w. umieszczone w kaplicy św. Jana Chrzciciela przy północnej nawie. Najokazalszym nagrobkiem w kościele jest późnorenesansowy pomnik Marcina Leśniowolskiego (zm. 1593), z leżącą postacią zmarłego, ustawiony w kaplicy św. Walentego przy południowej nawie. Kościół Mariacki kryje w sobie mnóstwo prawdziwych skarbów  sztuki, jednak ich przedstawienie nie jest możliwe w krótkim tekście, tak jak do ich obejrzenie nie wystarczy jedna wizyta w świątyni.

Zdjęcia wnętrza kościoła pochodzą z pracy T. Doborowolskiego, Sztuka Krakowa.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Adamczewski J., Kraków od A do Z, Kraków 1992
Dobrowolski T., Sztuka Krakowa, Kraków 1978
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. IV, Miasto Kraków , cz. II, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 1, Warszawa 1971
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Rożek M., Gondkowa B., Leksykon kościołów Krakowa, Kraków 2003

Kraków – Stare Miasto, kościół Wniebowzięcia NMP (Mariacki)

{gallery}polska/malopolskie/krakow_kosciol_mariacki{/gallery}

Kościoły w Krakowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Kraków, katedra św. Stanisława i św. Wacława
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP (Mariacki)

Kraków, kościół Bożego Ciała
Kraków, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Kraków, kościół Matki Bożej Królowej Polski (Arka Pana)
Kraków, kościół Najświętszego Salwatora
Kraków, kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa
Kraków, kościół Nawiedzenia NMP, karmelitów na Piasku
Kraków, kościół Nawrócenia św. Pawła, misjonarzy
Kraków, kościół Przemienienia Pańskiego, pijarów

Kraków, kościół św. Trójcy, dominikanów
Kraków, kościół św. Andrzeja
Kraków, kościół św. Anny
Kraków, kościół św. Barbary
Kraków, kościół św. Bartłomieja
Kraków, kościół św. Bernardyna, bernardynów
Kraków, kościół św. Floriana
Kraków, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Kraków, kościół św. Franciszka Salezego, wizytek
Kraków, kościół św. Grzegorza
Kraków, kościół św. Józefa

Kraków, kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Małgorzaty
Kraków, kościół św. Krzyża
Kraków, kościół św. Łazarza
Kraków, kościół św. Marka
Kraków, kościół św. Michała Archanioła i św. Stanisława biskupa
Kraków, kościół św. Marcina

Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła
Kraków, kościół św. Piotra i św. Pawła, benedyktynów w Tyńcu
Kraków, kościół św. Stanisława Kostki

Kraków, kościół św. Szczepana
Kraków, kościół św. Teresy od Jezusa i św. Jana od Krzyża
Kraków, kościół św. Wojciecha
Kraków, kościół Trójcy Przenajświętszej, bonifratrów
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP i św. Wacława, cystersów
Kraków, kościół Wniebowzięcia NMP, kamedułów na Bielanach
Kraków, kościół Zwiastowania NMP, kapucynów

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *