Lwów, katedra ormiańska Wniebowzięcia NMP

Lwów, katedra ormiańska Wniebowzięcia NMP

Lokalizacja: Lwów, ul. Ormiańska 7 (49° 50′ 36″ N, 24° 1′ 51″ E)
Budowa: 1356-1363
Architekci: Dorchi, Piotr Krassowski
Styl: wschodnio-ormiański, manieryzm

HISTORIA. Pierwsza cerkiew ormiańska na miejscu obecnej katedry istniała już zapewne w końcu XII w. Była to świątynia drewniana, która uległa zniszczeniu w 1353 r. podczas najazdu Litwinów. W latach 1356-63 włoski budowniczy Dorchi, pochodzący z Kaffy, genueńskiej koloni na Krymie, wzniósł murowaną trójnawową bazylikę z transeptem na planie krzyża greckiego. Świątynia była pomyślana jako przyszła katedra ormiańska i już w 1364 r. został przy niej osadzony pierwszy biskup. Około 1437 r. po obu stronach naw bocznych zbudowano krużganki arkadowe. W latach 1570-71 zbudowana została dzwonnica według projektu architekta Piotra Krassowskiego, na miejscu starszej zniszczonej w pożarze Lwowa w 1527 r. Pod koniec XVI w. dobudowano zakrystię. W 1630 r. od zachodu dostawiono długą nawę i katedra uzyskała plan kościoła łacińskiego. Po pożarze z 1712 r. przeprowadzono gruntowny remont, w czasie którego podwyższono sklepienia nawy głównej. Od 1908 r. z przerwami prowadzone były dalsze prace związane z rozbudową świątyni i wprowadzeniem nowego wystroju wnętrza. W 1945 r. władze ZSRR zlikwidowały Kościół Ormiańskokatolicki. Sama katedra została zamknięta w 1946 r. i zamieniona na magazyn Lwowskiej Galerii Obrazów. Po latach starań w 2000 r. katedra została przekazana Apostolskiemu Kościołowi Ormiańskiemu, którego wierni wywodzą się z Ormian przybyłych do Lwowa juz po II wojnie światowej.

ARCHITEKTURA. Katedra złożona jest z prezbiterium zamkniętego półkolistą apsydą, transeptu i nawy, przynajmniej dwukrotnie przedłużanej. W narożnikach między prezbiterium a ramionami transeptu dostawione są kaplice, zamknięte półkolistymi apsydami. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła, wsparta na dwunastobocznym tamburze. Od południa do najstarszej części nawy przylega arkadowy krużganek a od północy dwie zakrystie, powstałe w wyniku zamurowania krużganków. Zachodnia cześć nawy jest wyższa od części wschodniej i posiada formę prostokątnej hali, do której od północy i zachodu przylegają kaplice. Prezbiterium, transept i nawę główną katedry nakrywają dachy dwuspadowe. Nad zakrystiami i krużgankami dachy jednospadowe. Elewacje apsyd pokryte są na zewnątrz arkadami wspartymi na kolumnach. Wnętrza starszej części katedry otwarte są ostrołukowymi arkadami. Nowszą część nawy głównej nakrywa drewniany strop kasetonowy.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE. Wnętrze świątyni zdobi interesująca polichromia figuralna i ornamentalna, wykonana przez warszawskiego malarza Jana Henryka Rosena w latach 1925-29. W apsydzie prezbiterium znajduje się scena Ustanowienia Najświętszego Sakramentu, w transepcie Ukrzyżowanie i Hołd pasterzy. W nawie głównej malarz przedstawił m.in. sceny z życia św. Jana Chrzciciela i Matki Bożej. Wnętrze kopuły zdobi mozaika zaprojektowana przez Józefa Mehoffera i wykonana w latach 1912-13 przez firmę z Murano koło Wenecji. Przedstawia ona Trójcę Świętą, zaś na pendentywach personifikacje cnót. Ołtarz główny i ołtarze boczne oraz ambona pochodzą z 1931 r. W ołtarzach bocznych umieszczone są XVI-XVII wieczne obrazy Matki Bożej Kamienieckiej i św. Grzegorza. Z zachowanych zabytków sztuki sepulkralnej wyróżnia się płyta nagrobna patriarchy eczmiadzyńskiego Stefana V Salmasteci, zmarłego we Lwowie w 1551 roku.

 LITERATURA

Lwów. Ilustrowany przewodnik, wyd. „VIA NOVA”, Wrocław 2001
Osip-Pokrywka M., Leksykon zabytków architektury Kresów południowo-wschodnich, Warszawa 2014
Rąkowski G., Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej, t. IV, Lwów, Pruszków 2008

Lwów, katedra ormiańska Wniebowzięcia NMP

{gallery}ukraina/lwow/lwow_katedra_ormianska{/gallery}

Kościoły we Lwowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Lwów, katedra Wniebowzięcia NMP
Lwów, katedra ormiańska
Lwów, cerkiew Wołoska
Lwów, sobór św. Jerzego
Lwów, kościół Bożego Ciała, dominikanów
Lwów, kościół św. Andrzeja, bernardynów
Lwów, kościół śś. Piotra i Pawła, jezuitów
Lwów, kościół Matki Bożej Gromnicznej, karmelitanek bosych
Lwów, kościół św. Marii Magdaleny
Lwów, kościół św. Antoniego
Lwów, kościół św. Elżbiety
Lwów, kościół Matki Bożej Ostrobramskiej

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *