Lwów, kościół św. Piotra i Pawła, jezuitów

Lwów, kościół św. Piotra i Pawła, jezuitów
obecnie cerkiew garnizonowa

Lokalizacja: Lwów, ul. Teatralna 13 (49.841608, 24.028986)
Budowa: 1610-1638
Architekci: Giacomo Briano
Styl:  barok

HISTORIA. Jezuici przybyli do Lwowa w 1584 r., jednak dopiero w 1608 r. utworzyli w mieście kolegium. W 1610 r. rozpoczęli budowę kościoła z fundacji Elżbiety z Gostomskich Sieniawskiej według projektu Giacomo Briano, generalnego architekta jezuitów w Polsce. Prace budowlane trwały do 1638 r. ale wykańczanie świątyni przeciągnęło się jeszcze o dwie dekady. W 1702 r. przy południowo-zachodnim narożniku kościoła zbudowano 100 metrową dzwonnicę, najwyższą w ówczesnym Lwowie, którą w 1830 r. władze austriackie nakazały rozebrać. Po zagarnięciu Lwowa przez ZSRR, kościół został zamieniony na magazyn książek, w którym przechowywano m.in. zbiory należące do Ossolineum. W 2011 r. kościół przekazano cerkwi grekokatolickiej z przeznaczeniem na świątynię garnizonową.

ARCHITEKTURA. Lwowski kościół jezuitów należy do najwcześniejszych barokowych realizacji na terenie dawnej Rzeczypospolitej. Złożony jest z czteroprzęsłowego korpusu bazylikowego i krótkiego prezbiterium, zamkniętego pięciobocznie. Szeroka nawa ujęta jest wąskimi nawami bocznymi, nad którymi znajdują się empory. Przy prezbiterium od północy i południa mieszczą się zakrystie. Nad południową zakrystią wznosi się czworoboczna wieża, która jest pozostałością dawnej wysokiej na 100 m wieży. Fasada dwukondygnacjowa, przedzielona wydatnym gzymsem i rozczłonkowana korynckimi pilastrami, na pola o zmiennej szerokości. Środkową część dolnej kondygnacji zajmuje półkolista arkada z portalem i oknem z balkonem. W skrajnych polach znajdują się dwa mniejsze portale wejściowe a nad nimi rozmieszczone są duże półkoliste okna. W wąskich polach środkowych mieszczą się po dwie nisze z posągami świętych jezuickich. Górna kondygnacja w środkowej część wypełniona jest trzema wydłużonymi, półkolistymi oknami, z których środkowe nakryte jest trójkątnym naczółkiem. Po bokach znajdują się po dwie nisze z posągami świętych. Kondygnacja ta ujęta jest po bokach spływami wolutowymi z obeliskami i zwieńczona trójkątnym tympanonem z płaskorzeźbą Baranka Bożego. Nawę i prezbiterium nakrywa wspólny stromy dach dwuspadowy z wieżyczką na sygnaturkę z latarnią. Nawy boczne nakryte są spłaszczonym dachem jednospadowym. Boczne elewacje rozczłonkowane są rzędami okien, z których dolne zamknięte są półkoliście, zaś górne to okna termowe. Powyżej nad gzymsem wieńczącym elewacje naw bocznych i empor wznoszą się stożkowe pinakle. Wewnątrz nawę główną nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami na gurtach. Kaplice i empory nakryte są sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi oraz otwarte do nawy półkolistymi arkadami. Ściany kościoła opięte są pilastrami dźwigającymi wydatny gzyms obiegający wnętrze. Chór muzyczny wsparty jest potrójnej arkadzie.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. kościoła jest przeważnie późnobarokowe i pochodzi z XVIII w. Polichromia powstała w latach 1740-43 i jest dziełem Franciszka i Sebastiana Ecksteinów, malarzy pochodzących z Brna na Morawach. Późnobarokowy ołtarz główny wykonał w latach 1744-46 lwowski rzeźbiarz Sebastian Fesinger. Wielkich rozmiarów architektoniczny ołtarz na wysokim cokole ujęty jest po bokach parami kolumn dźwigających przełamujące się belkowanie. W polu środkowym znajduje się XIX-wieczny obraz Ukrzyżowania a całość wieńczy promienista gloria z Okiem Opatrzności. Nieco późniejsze są ołtarze boczne i rokokowa ambona. Na ścianach wewnątrz świątyni dostrzec można liczne epitafia i tablice pochodzące z okresu od XVIII w. do 1. połowy XX w.

Rzut poziomy za: Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980

LITERATURA

Lwów. Ilustrowany przewodnik, wyd. „VIA NOVA”, Wrocław 2001
Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Ostrowski J.K., Lwów, Dzieje i sztuka, Kraków 1997
Osip-Pokrywka M., Leksykon zabytków architektury Kresów południowo-wschodnich, Warszawa 2014
Rąkowski G., Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej, t. IV, Lwów, Pruszków 2008

Sztuka polska, t. 4, Wczesny i dojrzały barok, Oprac. zb., Arkady 2013

{gallery}ukraina/lwow/lwow_kosciol_jezuitow{/gallery}

Lwów, kościół św. Piotra i Pawła, jezuitów

Kościoły we Lwowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Lwów, katedra Wniebowzięcia NMP
Lwów, katedra ormiańska
Lwów, cerkiew Wołoska
Lwów, sobór św. Jerzego
Lwów, kościół Bożego Ciała, dominikanów
Lwów, kościół św. Andrzeja, bernardynów
Lwów, kościół śś. Piotra i Pawła, jezuitów
Lwów, kościół Matki Bożej Gromnicznej, karmelitanek bosych
Lwów, kościół św. Marii Magdaleny
Lwów, kościół św. Antoniego
Lwów, kościół św. Elżbiety
Lwów, kościół Matki Bożej Ostrobramskiej

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *