Lwów, kościół św. Elżbiety

Lwów, kościół św. Elżbiety
obecnie cerkiew greckokatolicka śś. Olgi i Elżbiety

Lokalizacja: Lwów, pl. Kropiwnickiego 1 (49.836886, 24.004839)
Budowa: 1904-1911
Architekt: Teodor Talowski
Styl: neogotycki z elementami neoromanizmu

Monumentalny kościół św. Elżbiety położony jest w najwyższym punkcie Śródmieścia, przy dawnym placu arcybiskupa Józefa Bilczewskiego. Znajduje się na wododziale Wisły i Dniepru i często mówi się że z jednej połaci dachu woda spływa do Bałtyku a z drugiej do Morza Czarnego.

HISTORIA. Początki kościoła św. Elżbiety sięgają końca XIX w. Aby podkreślić polskość i katolickość Lwowa, podjęto decyzje o wzniesieniu nowego okazałego kościoła, który swymi rozmiarami przyćmić miał istniejące dotąd świątynie Lwowa. Na cześć cesarzowej Elżbiety (popularnie nazywanej Sissi), zamordowanej w 1898 r. przez włoskiego anarchistę, na patronkę kościoła wybrano św. Elżbietę. W 1903 r. rozstrzygnięto prestiżowy konkurs na projekt kościoła, w którym zwyciężył krakowski architekt Teodor Talowski. Budowę świątyni rozpoczęto w 1904 r. i trwała ona do 1911 r. Prace nad wystrojem wnętrza trwały przez cały okres 20-lecia międzywojennego. W czasie kampanii wrześniowej kościół został uszkodzony przez niemieckie bomby. Po zagarnięciu Lwowa przez Sowietów kościół został zamieniony na magazyn a jego wyposażenie uległo celowej dewastacji. W 1989 r. po upadku ZSRR mieszkający we Lwowie Polacy rozpoczęli prace zabezpieczające w kościele. Niestety w 1991 r. władze Lwowa, przekazały kościół w ręce cerkwi greckokatolickiej, która przejęła prawie wszystkie lwowskie kościoły katolickie. Od tego momentu w kościele prowadzone są prace konserwatorskie a także wprowadza się nowe wyposażenie.

ARCHITEKTURA. Kościół jest budowlą wzniesioną w stylu neogotyckim z dużym udziałem elementów neoromańskich, głównie w prezbiterium. Złożony jest z trójnawowego halowego korpusu, transeptu oraz prezbiterium zamkniętego półkoliście z obejściem. Do prezbiterium po bokach dostawione są wieżyczki i przybudówki zakrystyjne. Od frontu do kościoła dostawione są dwie wieże ujmujące fasadę. Trzecia najwyższa wieża (85 m) dostawiona jest do północnego ramienia transeptu. Na zewnątrz prezbiterium, transept i nawę główną nakrywają dachy dwuspadowe, nawy boczne nakryte są osobnymi dachami dwuspadowymi ustawionymi poprzecznie. Elewacje boczne korpusu i transeptu opięte są przyporami zwieńczonymi pinaklami, między którymi znajdują się wielkie okna ostrołukowe, trójdzielne z maswerkami. Okna w ścianach szczytowych transeptu są jeszcze większe, sześciodzielne z wielką rozetą. Elewacje prezbiterium i obejścia opięte są przyporami, zwieńczonymi nad obejściem pinaklami. Między przyporami mieszczą się okna zamknięte półkoliście z maswerkami. Górne partie prezbiterium obiegają ślepe triforia. Wieżyczki przy prezbiterium w dolnej części są kwadratowe, w górnej przechodzące w ośmioboczne, nakryte są ostrosłupowymi hełmami. Fasada frontowa ujęta jest dwiema wieżami, jej środkową część zdobi wielka rozeta, wpisana w ostrołukową, uskokową wnękę. Poniżej mieści się uskokowy portal, zamknięty półkoliście. Całość wieńczy trójkątny szczyt ujęty pinaklami i wypełniony rzeźbioną grupą Ukrzyżowania, wykonaną przez lwowskiego rzeźbiarza Piotra Wójtowicza w latach 1908-11. Wieże kościelne zbudowane są na planie kwadratu, w górnych kondygnacjach ozdobione są narożnymi wimpergami z pinaklami, połączonymi kamiennymi balustradami. Wieże zwieńczone są smukłymi ostrosłupowymi hełmami. Wewnątrz nawa główna nakryta jest sklepieniem gwiaździstym, zaś nawy boczne nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych ostrołukowymi arkadami. Chór muzyczny wsparty jest na trzech ostrołukowych arkadach i otwarty do nawy głównej również trzema ostrołukowymi arkadami, opartymi na dwóch smukłych filarach.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Z pierwotnego wyposażenia przetrwały tylko pojedyncze zabytki. W prezbiterium znajduje się ołtarz główny wykonany w latach 1930-34 w stylu art déco przez Ludomiła Gyurkovicha i Józefa Szostakiewicza. Ołtarz posiada formę konfesji wspartej na czterech kolumnach i nakrytej baldachimem. W ołtarzu znajdowała się grupa rzeźb wykonanych przez Janinę Reichert-Toth, z których na pierwotnym miejscu zachowały tylko się rzeźby dwóch aniołów. Stojąca w centralnym miejscu figura św. Elżbiety została ustawiona w transepcie, z ołtarza usunięto tez rzeźby św. Stanisława i bł. Jakuba Strzemię. W ołtarzu ustawiono natomiast rzeźbę Najświętszego Serca Pana Jezusa przeniesioną z kaplicy bocznej, dzieło Jadwigi Horodyskiej. W kościele zachowała się też neobarokowa ambona, wykonana w 1926 r. przez Piotra Wójtowicza i L. Rzepichowskiego.

LITERATURA

Lwów. Ilustrowany przewodnik, wyd. VIA NOVA, Wrocław 2001
Nicieja S., Lwów. Miasto zatartych granic, Rzeszów 2013
Osip-Pokrywka M., Leksykon zabytków architektury Kresów południowo-wschodnich, Warszawa 2014
Rąkowski G., Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej, t. IV, Lwów, Pruszków 2008

Smirnow J., Świątynia-pomnik kościół św. Elżbiety, Kurier galicyjski 19-21/2008
Stefański K., Lwowski kościół św. Elżbiety, Spotkania z zabytkami 2/1990

Lwów, kościół św. Elżbiety

{gallery}ukraina/lwow/lwow_kosciol_sw_elzbiety{/gallery}

Kościoły we Lwowie opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Lwów, katedra Wniebowzięcia NMP
Lwów, katedra ormiańska
Lwów, cerkiew Wołoska
Lwów, sobór św. Jerzego
Lwów, kościół Bożego Ciała, dominikanów
Lwów, kościół św. Andrzeja, bernardynów
Lwów, kościół śś. Piotra i Pawła, jezuitów
Lwów, kościół Matki Bożej Gromnicznej, karmelitanek bosych
Lwów, kościół św. Marii Magdaleny
Lwów, kościół św. Antoniego
Lwów, kościół św. Elżbiety
Lwów, kościół Matki Bożej Ostrobramskiej

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *