Warszawa, kościół św. Krzyża

Warszawa, kościół św. Krzyża, misjonarzy

Lokalizacja:  Warszawa – Śródmieście, Krakowskie Przedmieście 3 (52.238750, 21.016980)
Budowa: 1679-1696, 1726-1754
Architekt: Józef Szymon Belotti, Józef Fontana i Jakub Fontana
Styl:  barok i późny barok

Warszawski kościół św. Krzyża jest jedną z najważniejszych świątyń stolicy. Trudno wyobrazić sobie Krakowskie Przedmieście bez jego okazałej dwuwieżowej fasady. Kościół św. Krzyża znany jest również z radiowych mszy świętych, transmitowanych w każdą niedzielę przez Polskie Radio.

HISTORIA. Kościół zbudowany został dla księży misjonarzy w latach 1679-1696 według projektu Józefa Szymona Belottiego i z fundacji m.in. kardynała Michała Stefana Radziejowskiego, prymasa polski. Obecną późnobarokową fasadę otrzymał kościół w latach 1726-1754, wieże zostały zaprojektowane przez Józefa Fontanę zaś fasada jest dziełem Jakuba Fontany. Autorem rzeźb umieszczonych w fasadzie jest Jan Jerzy Plersch. Kościół mocno ucierpiał w czasie II wojny światowej. Najpierw we wrześniu 1939 r. podczas bombardowań zawaliło się sklepienie i zniszczeniu uległo część wyposażenia. Największe zniszczenia dotknęły kościół w czasie powstania warszawskiego, kiedy toczyły się tu zaciekłe walki powstańców z Niemcami. Przepadła wtedy większość wyposażenia a wieżę północną Niemcy wysadzili dla zagarnięcia dzwonów. Odbudowa kościoła prowadzona była w latach 1945-53. W latach powojennych stopniowo rekonstruowano też zniszczone elementy wyposażenia.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest nawy ujętej po obu stronach rzędami kaplic, transeptu i prezbiterium zamkniętego ścianą prostą. Od frontu kościół poprzedzony jest dwuwieżową fasadą. Elewacje zewnętrzne: boczne i tylna posiadają skromne podziały ramowe. Kościół nakryty jest dachami dwuspadowymi nad prezbiterium i transeptem, dwuspadowy dach nad nawą główną przechodzi w bardziej spłaszczony nad kaplicami. Fasada frontowa, szeroka, pięcioosiowa, dwukondygnacjowa, z dwiema kwadratowymi wieżami po bokach. Fasada w pionie podzielona jest pilastrami, zaś w poziomie wydatnymi gzymsami. Wieże nakryte są barokowymi hełmami z latarniami zwieńczonymi iglicami. W środkowej części dolnej kondygnacji mieści się portal kolumnowy zamknięty trójkątnym przyczółkiem. Środkowa część górnej kondygnacji zamknięta jest łukiem półkolistym, nad którym znajdują się rzeźby aniołów adorujących Krzyż Święty. W polach bocznych dolnej kondygnacji znajdują się dwa mniejsze portale, nad którymi w półkolistych niszach umieszczone są posągi śś. Piotra i Pawła. Okna zwieńczone są naczółkami o segmentowych i trójkątnych zamknięciach. Wewnątrz ściany podzielone są pilastrami wspierającymi wydatny gzyms z belkowaniem, obiegający dookoła kościół. Wnętrza nakryte są sklepieniami kolebkowymi. Kaplice boczne otwarte są do nawy głównej a między sobą połączone są półkolistymi przejściami.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest w części oryginalne a w części zrekonstruowane po zniszczeniach wojennych. Ołtarz główny jest rekonstrukcją wykonanego w 1699 r. przez Mathiasa Hankisa barokowego ołtarza, umieszczony w nim obraz to także kopia oryginału namalowanego przez Jerzego Szymonowicza-Siemiginowskiego w końcu XVII w. W bocznych kaplicach ustawione jest sześć bocznych ołtarzy. Ołtarze z lewej są barokowe i pochodzą z XVII i XVIII w. Ołtarze po prawej są rekonstrukcją, jednak w jednym z nich zachował się obraz Kazanie św. Wincentego namalowany przez Szymona Czechowicza. Na chórze znajdują się wielkie 58-głosowe organy wykonane przez firmę Caecilia Salzburg – Wien. Na ścianach kościoła umieszczonych jest wiele epitafiów i tablic pamiątkowych poświęconych wybitnym przedstawicielom narodu polskiego. Godne uwagi są szczególnie dwa epitafia, w które wmurowane zostały serca zmarłych: Fryderyka Chopina (zm. 1849), wybitnego kompozytora i pianisty oraz Władysława Reymonta (zm. 1925),  polskiego pisarza i noblisty. Swoje epitafia w kościele mają też: Bolesław Prus, Józefa Ignacy Kraszewski, Juliusz Słowacki, Adam Mickiewicz oraz gen. Władysław Sikorski. W dolnym kościele pochowany został m.in. Stanisław Małachowski (zm. 1809), marszałek Sejmu Wielkiego. Przed kościołem ustawiona jest rzeźba Chrystusa dźwigającego Krzyż, wykonana w 1858 r. przez Andrzeja Pruszyńskiego.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010

LITERATURA

Kowalczykowa E., Kościół Św. Krzyża, Warszawa 1975
Mórawski K., Głębocki W., Warszawa. Mały przewodnik, Warszawa 1997
Sztuka polska. T. 4, Wczesny i dojrzały barok, Oprac. zb., Arkady 2013
Żabicki J., Leksykon zabytków Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010
Strona internetowa: http://www.swkrzyz.pl

Warszawa, kościół św. Krzyża. misjonarzy

{gallery}polska/mazowieckie/warszawa_kosciol_sw_krzyza{/gallery}

Inne kościoły w Warszawie opisane na stronie: zabytkowekoscioly.net

Warszawa, katedra św. Jana Chrzciciela
Warszawa, katedra św. Floriana
Warszawa, kościół ewangelicki
Warszawa, kościół Matki Bożej Łaskawej, jezuitów
Warszawa, kościół Matki Bożej Zwycięskiej
Warszawa, kościół Najświętszego Zbawiciela
Warszawa, kościół NMP Królowej Polski, pijarów 
Warszawa, kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, kamedułów 
Warszawa, kościół Przemienienia Pańskiego, kapucynów
Warszawa, kościół św. Aleksandra
Warszawa, kościół św. Anny, bernardynów
Warszawa, kościół św. Antoniego Padewskiego, bernardynów
Warszawa, kościół św. Ducha, paulinów
Warszawa, kościół św. Franciszka, franciszkanów
Warszawa, kościół św. Jacka, dominikanów
Warszawa, kościół św. Józefa Oblubieńca, wizytek
Warszawa, kościół św. Kazimierza, sakramentek
Warszawa, kościół św. Krzyża, misjonarzy
Warszawa, kościół św. Marcina, augustianów
Warszawa, kościół św. Stanisława Kostki
Warszawa, kościół Wniebowzięcia NMP, karmelitów bosych
Warszawa, kościół św. Anny w Wilanowie
Warszawa, kościół św. Klemensa Hofbauera

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *