Wenecja, bazylika San Marco

Wenecja, bazylika San Marco
Wenecja, bazylika św. Marka
Venezia, basilica di San Marco

Lokalizacja: Wenecja – San Marco, Piazza San Marco 328 (45.434548, 12.339510)
Budowa: 1063-1094
Styl: romanizm, bizantyjski

Bazylika św. Marka jest najczęściej odwiedzanym przez turystów zabytkiem Wenecji. Świątynia jest nie tylko symbolem dawnej potęgi republiki Weneckiej ale też wybitnym zabytkiem sztuki sakralnej i wreszcie miejscem kultu relikwii św. Marka, patrona Wenecji.

HISTORIA. W 828 r. przywieziono do Wenecji doczesne szczątki św. Marka, które dwaj tutejsi kupcy wykradli z muzułmańskiej już wtedy Aleksandrii. Wkrótce Wenecjanie wznieśli dla świętego kościół, który stanął tuż obok Pałacu Dożów. Kościół ten spłonął w czasie pożaru w 976 r. a następnie został odbudowany. Jednak juz w latach 1063-1094 została wzniesiona obecna świątynia wzorowana na kościele Świętych Apostołów w Konstantynopolu. Budowla ta połączyła w sobie cechy architektury bizantyjskiej i stylu romańskiego. Była kilka razy przekształcana i rozbudowywana, m.in. po 1204 r. kiedy nadbudowano wysokie hełmy na kopułach oraz dobudowano narteks. Bazylika św. Marka dopiero w 1807 r. stała się siedzibą biskupa a do tego czasu była kościołem dożów i symbolem potęgi Republiki Weneckiej.

ARCHITEKTURA. Świątynia zbudowana jest na planie krzyża greckiego i nakryta pięcioma kopułami nad ramionami krzyża i częścią centralną. Składa się z prezbiterium zamkniętego półkolistą apsydą, z dwiema kaplicami po bokach również zamkniętymi apsydami. Korpus i transept są trójnawowe. Korpus zamknięty jest od zachodu narteksem, zaś od północy i południa otoczony kaplicami. Imponująca szeroka na 52 metry fasada zachodnia otwiera się na Plac św. Marka pięcioma potężnymi romańskimi portalami, z których największy środkowy wykonany jest z różnobarwnych marmurów a łuki jego archiwolt ozdobione są bogatymi ornamentami figuralnymi. Nad portalami znajdują się mozaiki pochodzące przeważnie z XVII-XIX w., tylko nad północny portalem (Porta di Sant’ Alipio) zachowała się oryginalna XIII-wieczna mozaika przedstawiająca scenę sprowadzenia do Wenecji doczesnych szczątków św. Marka. Nad środkową częścią fasady ustawione są cztery rumaki, pozostałość antycznej kwadrygi, sprowadzone do Wenecji po zdobyciu Konstantynopola przez Krzyżowców w 1204 r. Równie bogate są boczne elewacje świątyni. W narożniku od strony Pałacu Dożów znajduje się rzeźba czterech tetrarchów, wykonana w IV w. z czerwonego porfiru i pochodząca z pałacu cesarskiego w Konstantynopolu.

MOZAIKI. Ściany i sklepienia wewnątrz kościoła pokryte są wspaniałymi mozaikami, które zaliczane są do najlepszych tego rodzaju dzieł w Europie Zachodniej. Szczególnie cenne są mozaiki w południowej kopule narteksu, gdzie przedstawiono sceny Stworzenia Świata, które rozciągają się dookoła kopuły. Warto też zwrócić uwagę na mozaiki w centralnej kopule z 1. połowy XIII w., przedstawiające Wniebowstąpienie Chrystusa oraz w kopule zachodniej zwanej Zielonoświątkową, gdzie przedstawiono głoszenie Ewangelii przez apostołów, powstały one w 1. poł. XII w. i należą do najwcześniejszych dekoracji w San Marco. Apsyda nad głównym ołtarzem ozdobiona jest wizerunkiem Chrystusa Pantokratora z 1506 r. Ścianę nad kaplicą Nicopeia w lewym transepcie zdobi olbrzymia mozaika z Drzewem Jessego.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Część prezbiterialną kościoła oddziela ażurowy ikonostas z kolumnami dźwigającymi architraw, na którym ustawiony jest krzyż oraz rzeźby Madonny i apostołów, wykonane w latach 1393-95 przez Jacobella i Pietra Paola delle Masegne. Dalej za ikonostasem ustawiony jest baldachim wsparty na czterech kolumnach, ozdobionych reliefami przedstawiającymi sceny z Chrystusem i Marią. Kolumny te są datowane na V/VI w. lub XIII w. Pod baldachimem w ołtarzu głównym znajduje Złota Tablica (Pala d”Oro), złożona z emaliowanych bizantyjskich tabliczek przetykanych drogimi kamieniami, wykonanych od X do XIII w. Tablica podzielona jest na dwie strefy, w górnej  części umieszczono wizerunek św. Michała Archanioła otoczony sześcioma scenami z życia Chrystusa. W dolnej części centralne miejsce zajmuje tronujący Chrystus, ponadto przedstawiono postaci proroków, apostołów i aniołów oraz sceny z życia Chrystusa i św. Marka. W pobliżu ołtarza znajdują się drzwi brązowe prowadzące do zakrystii i wykonane przez Jacopo Sansovino w połowie XVI w. W północnym ramieniu transeptu, w barokowym ołtarzu znajduje się ikona Madonny Nicopeia (Matki Boskiej Zwycięskiej), dzieło malarstwa bizantyjskiego z XI w., jest to kopia ikony niesionej podczas bitew przed cesarzem Bizancjum, złupiona w 1204 r. w Konstantynopolu. W pobliżu znajduje się kaplica św. Izydora, pierwszego patrona Wenecji, gdzie zachowały się jego relikwie i sarkofag z leżącą postacią świętego. W 1. połowie XIV w. prawe skrzydło narteksu zostało przekształcone z fundacji doży Andrei Dandolo w baptysterium. Po środku ustawiona jest tam ogromna chrzcielnica, wykonana w 1545 r. przez Jacopo Sansovino. W baptysterium znajduje się pomnik nagrobny Andrei Dandolo, jednego z najwybitniejszych dożów weneckich. W kolumnę lewej nawy wmurowana jest płaskorzeźba Matki Bożej (Madonna dello schioppo) a obok zawieszona jest strzelba, wotum weneckiego powstańca z 1848 r.

Tekst umieszczony 19.02.2011, ostatnio aktualizowany 09.11.2021
Rzut poziomy za: Sztuka świata t.3, wyd. Arkady 1993

LITERATURA

Kamiński M., Wenecja. Sztuka i architektura, wyd. Ullmann 2005
Knaurs Kulturführer in farbe Venedig Und Venetien, oprac. zb., Augsburg 1998
Machowski M., Ekspansja sztuki bizantyjskiej. Sztuka Bałkanów i Rusi, [w:] Sztuka Świata t. III, Warszawa 1994
Wsiewołożska S., Wenecja, Warszawa 1993
Zwingle E., Wenecja. Przewodnik, wyd. 2011
Strona internetowa: http://www.basilicasanmarco.it/
Strona internetowa: http://churchesofvenice.com/sanmarcobasilica.htm

Wenecja, bazylika San Marco

{gallery}wlochy/wenecja/wenecja_bazylika_san_marco{/gallery}

Inne kościoły w Wenecji opisane na stroniezabytkowekoscioly.net

Wenecja, bazylika San Marco
Wenecja, bazylika Santi Giovanni e Paolo
Wenecja, bazylika Santa Maria Gloriosa dei Frari
Wenecja, bazylika Santa Maria della Salute
Wenecja, kościół del Redentore
Wenecja, kościół Madonna dell’Orto
Wenecja, kościół San Geremia

Wenecja, kościół San Giorgio dei Greci
Wenecja, kościół San Giorgio Maggiore
Wenecja, kościół San Giovanni Battista in Bragora
Wenecja, kościół San Gregorio
Wenecja, kościół San Martino
Wenecja, kościół San Moisè
Wenecja, kościół San Rocco
Wenecja, kościół San Simeon Piccolo

Wenecja, kościół San Vidal
Wenecja, kościół San Zaccaria

Wenecja, kościół Santa Maria Assunta dei Gesuiti
Wenecja, kościół Santa Maria dei Dereliti
Wenecja, kościół Santa Maria dei Miracoli
Wenecja, kościół Santa Maria del Giglio
Wenecja, kościół Santa Maria del Rosario
Wenecja, kościół Santa Maria della Pieta

Wenecja, kościół Santa Maria di Nazareth
Wenecja, kościół Santa Maria Formosa
Wenecja, kościół Santa Maria Presentazione
Wenecja, kościół Santo Stefano

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *