Wenecja, bazylika Santa Maria Gloriosa dei Frari

Wenecja, bazylika Santa Maria Gloriosa dei Frari
Venezia, basilica di Santa Maria Gloriosa dei Frari

Lokalizacja: Wenecja – San Polo, Campo dei Frari  (45.436899, 12.326315)
Budowa: 1330-1445
Styl: gotycki

Kościół Frari należy obok bazyliki św. Marka i bazyliki San Zanipolo do najważniejszych weneckich świątyń. Przez wieki był najważniejszą wenecką nekropolią, w której wieczny spoczynek znaleźli dożowie i wybitni obywatele Republiki Weneckiej. W kościele tym zgromadzone zostały też prawdziwe arcydzieła sztuki takie jak obrazy Tycjana czy Belliniego.

HISTORIA. Franciszkanie przybyli do Wenecji zraz po utworzeniu zakonu w 1223 r. Około 1231 r. zbudowali swój pierwszy kościół i budynki klasztorne. W połowie XIII w. rozpoczęli budowę większej świątyni, która także okazała się zbyt mała. Budowę obecnego kościoła rozpoczęto około 1330 r. i ukończono w 1445 r. Konsekracja świątyni miała miejsce w 1492 r.

ARCHITEKTURA. Gotycki kościół zbudowany z cegły z użyciem białego wapienia z Istrii (pietra d’Istria) do detali architektonicznych. Kościół złożony jest z trójnawowego, sześcioprzęsłowego korpusu bazylikowego, transeptu i wielobocznie zamkniętego prezbiterium. Po obu bokach prezbiterium i wzdłuż południowo-wschodniej ściany transeptu dostawione są po trzy kaplice, zamknięte dwubocznie. Przy północno-wschodniej ścianie transeptu znajduje się trójprzęsłowa zakrystia, z prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Do przeciwnej ściany transeptu przylega kaplica San Marco. Do południowo-zachodniej ściany korpusu dobudowana jest kaplica San Pieto nad którą wznosi się dzwonnica. Elewacje zewnętrzne opięte są wciągniętymi do wewnątrz przyporami, między nimi rozmieszczone są dwudzielne okna ostrołukowe z maswerkami. Prezbiterium oświetlone czterema rzędami, podwójnych ostrołukowych okien z maswerkami. Fasada kościoła jest trójdzielna, ze środkową częścią zwieńczoną trójkątnym szczytem arkadkowym z attyką i trzema ażurowymi wieżyczkami. Poniżej umieszczona jest wielka rozeta z maswerkiem a w przyziemiu ostrołukowy portal zwieńczony pinaklami. Do wnętrz prowadzi jeszcze kilka ostrołukowych portali. Najbardziej okazały jest portal do kaplicy San Pietro, w którego tympanonie znajduje się płaskorzeźba Madonny z Dzieciątkiem adorowanej przez dwóch aniołów. Kościół nakrywają spłaszczone dachy dwuspadowe. Wysoka wieża – kampanila wzniesiona na planie kwadratu w najwyższej kondygnacji przechodzi w ośmiobok pozbawiony hełmu. Wnętrza kościoła nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, w korpusie wspartymi na masywnych kolistych filarach, wzmocnionych drewnianymi belkami poprzecznymi. Od połowy piątego przęsła korpusu marmurowa balustrada wydziela chór zakonny.

WYPOSAŻENIA I WYSTRÓJ WNĘTRZA. Kościół posiada bogaty wystrój wnętrza, na który składają się głównie arcydzieła malarstwa renesansowego i weneckiej sztuki sepulkralnej. Zaraz po wejściu do kościoła w lewej nawie zwraca uwagę neoklasycystyczny pomnik nagrobny w kształcie piramidy, zaprojektowany przez wybitnego rzeźbiarza Antonio Canovę w 1794 r.  z przeznaczeniem na nagrobek dla Tycjana. Ostatecznie złożono tam serce samego Canovy (zm. 1822) a jego ciało spoczęło w rodzinnym Possagno. Natomiast Tycjan (zm. 1576) pochowany jest w okazałym pomniku, który ustawiono dokładnie naprzeciw w 1. połowie XIX w. Za pomnikiem Canovy ustawiony jest monumentalny pomnik doży Giovanniego Pesaro (zm. 1659), zaprojektowany przez Baldassare Longhenę. W ołtarzu przy końcu lewej nawy umieszczony jest obraz Madonna di Ca’Pesaro, namalowany w 1526 r. przez Tycjana na zamówienie Jacopo Pesaro, który został na nim przedstawiony razem z członkami rodziny. Piękny wiszący nagrobek biskupa Jacopo Pesaro (zm.  1547) znajduje się zaraz za ołtarzem. W kaplicy San Marco, pierwszej od lewej przy transepcie warto zwrócić uwagę na renesansowy tryptyk św. Marka z obrazami Bartolomeo Vivariniego z 1474 r. oraz chrzcielnicę z rzeźbą św. Jana Chrzciciela wykonaną przez weneckiego rzeźbiarza Jacopo Sansovino w 1554 r. W oknach kaplicy zachowały się witraże z XV w. W następnej kaplicy Milanesi  znajduje się prosta płyta nagrobna weneckiego muzyka Claudio Monteverdiego (zm. 1643), w ołtarzu zaś umieszczony jest dużych rozmiarów obraz św. Ambrożego, który rozpoczął Alvise Vivarini a po jego śmierci ukończył Marco Basaiti w 1503 r. W kolejnej kaplicy San Michele znajduje się pomnik nagrobny Kondotiera Melchiorre Trevisan (zm. 1500) oraz renesansowy tryptyk z XV w. z rzeźbionymi postaciami śś. Antoniego, Michała i Sebastiana. W przylegającej do prezbiterium kaplicy Santi Francescani zwraca uwagę obraz Bernardinio Licinio przedstawiający Tronująca Madonnę adorowaną przez świętych franciszkańskich. W prezbiterium w ołtarzu głównym znajduje się olbrzymi obraz Tycjana, Wniebowzięcie NMP z 1518 r. Obraz ten uważany jest przez wielu za najlepsze dzieło artysty o tematyce sakralnej. Na prawej ścianie prezbiterium umieszczony jest pomnik nagrobny doży Francisco Foscariego (zm. 1457), wykonany w stylu przejściowym z elementami gotyku i renesansu przez braci Antonio i Paolo Bregno. Naprzeciw wczesnorenesansowy pomnik doży Nicolo Trona (zm. 1473), dzieło Antonio Rizzo. Na wysokości prezbiterium w chórze zakonnym ustawione są wspaniałe stalle o bogatej dekoracji snycerskiej, wykonane w 1468 przez Francesco i Marco Cozzich. W pierwszej na prawo od prezbiterium kaplicy San Giovanni Battista – kaplicy florentczyków, w polu głównym ołtarza umieszczona jest rzeźba św. Jana Chrzciciela, dzieło samego Donatella. W następnej kaplicy Santissimo Sacramento znajdują się dwa gotyckie pomniki nagrobne, jednym z nich jest nagrobek ambasadora Florencji Duccio Alberti (zm. 1337). W ostatniej kaplicy Bernardo umieszczony jest renesansowy ołtarz z 1482 r. z obrazami Bartolomeo Vivariniego, przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem i świętych: Piotra, Pawła, Andrzeja i Mikołaja. Na północno-wschodniej ścianie transeptu umieszczone są trzy pomniki nagrobne. Pierwszy od lewej znajduje się pomnik Paolo Savellego (zm. 1407), rzymskiego kondotiera i dowódcy armii weneckiej w wojnie z Padwą. Jest to pierwszy w Wenecji pomnik konny. Bezpośrednio nad wejściem do zakrystii usytuowany jest nagrobek weneckiego admirała Benedetto Pesaro (zm. 1437), ozdobiony płaskorzeźbami okrętów i wykonany przez Lorenzo Bregno. Na prawo od niego znajduje się nagrobek Beate Pacifico (zm. 1437), według legendy autora planów budowy kościoła. W zakrystii znajduje się kolejne arcydzieło malarstwa, renesansowy tryptyk namalowany w 1488 r. przez Giovanniego Belliniego. W polu głównym przedstawiona jest Madonna z Dzieciątkiem a w bocznych polach malarz przedstawił świętych: Piotra, Mikołaja, Marka i Benedykta. W zakrystii znajduje się jeszcze barokowy ołtarz relikwii. W następnej Sali kapitelowej umieszczony jest wiszący pomnik nagrobny doży Francesco Dandolo (zm. 1339) z obrazem Madonny z Dzieciątkiem namalowanym przez Paolo Veneziano.

LITERATURA

Jepson T., Włochy. Przewodnik National Geographic, 2014
Kamiński M., Wenecja. Sztuka i architektura, wyd. Ullmann 2005
Knaurs Kulturführer in farbe Venedig und Venetien, oprac. zb., Augsburg 1998
Zwingle E., Wenecja. Przewodnik, wyd. 2011

Wenecja, bazylika Santa Maria Gloriosa dei Frari

{gallery}wlochy/wenecja/wenecja_santa_maria_gloriosa{/gallery}

Inne kościoły w Wenecji opisane na stroniezabytkowekoscioly.net

Wenecja, bazylika San Marco
Wenecja, bazylika Santi Giovanni e Paolo
Wenecja, bazylika Santa Maria Gloriosa dei Frari
Wenecja, bazylika Santa Maria della Salute
Wenecja, kościół del Redentore
Wenecja, kościół Madonna dell’Orto
Wenecja, kościół San Geremia

Wenecja, kościół San Giorgio dei Greci
Wenecja, kościół San Giorgio Maggiore
Wenecja, kościół San Giovanni Battista in Bragora
Wenecja, kościół San Gregorio
Wenecja, kościół San Martino
Wenecja, kościół San Moisè
Wenecja, kościół San Rocco
Wenecja, kościół San Simeon Piccolo

Wenecja, kościół San Vidal
Wenecja, kościół San Zaccaria

Wenecja, kościół Santa Maria Assunta dei Gesuiti
Wenecja, kościół Santa Maria dei Dereliti
Wenecja, kościół Santa Maria dei Miracoli
Wenecja, kościół Santa Maria del Giglio
Wenecja, kościół Santa Maria del Rosario
Wenecja, kościół Santa Maria della Pieta

Wenecja, kościół Santa Maria di Nazareth
Wenecja, kościół Santa Maria Formosa
Wenecja, kościół Santa Maria Presentazione
Wenecja, kościół Santo Stefano

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *