Wilno, kościół śś. Piotra i Pawła

Wilno, kościół śś. Piotra i Pawła na Antokolu

Lokalizacja: Wilno – Antokol, Antakalnio g. 1 (54.694151, 25.305982)
Budowa: 1677-1682
Architekt: Jan Zaor
Styl:  barok

Kościół śś. Piotra i Pawła na Antokolu w Wilnie słynie ze swojego wspaniałego barokowego wystroju wnętrza, którego powstanie zawdzięczamy mecenatowi hetmana Michała Kazimierza Paca. Program ideowy wystroju wnętrza jest odbiciem sarmackiej pobożności i zarazem magnackiej pychy fundatora, który zaplanował świątynię jako swoje mauzoleum i pomnik wychwalający jego dokonania wojenne.

HISTORIA. Kościół został zbudowany w latach 1668-76 przez architekta Jana Zaora z Krakowa. Było to wotum dziękczynne Michała Kazimierza Paca, hetmana wielkiego litewskiego za oswobodzenie Wilna w 1661 r. z pod okupacji rosyjskiej. W latach 1677-1682 wzniesiono obok kościoła budynki klasztorne dla zakonu kanoników laterańskich. W 1864 r. po upadku powstania styczniowego władze carskie zlikwidowały klasztor a jego zabudowania zostały zamienione na koszary. W czasach sowieckich kościół był jednym z niewielu czynnych wileńskich kościołów.

ARCHITEKTURA. Barokowy kościół złożony jest z dwuprzęsłowego korpusu, ujętego po bokach parami kaplic, transeptu z kopułą nad skrzyżowaniem naw i prezbiterium zamkniętego półkolistą apsydą z przybudówkami zakrystyjnymi po bokach. Fasada kościoła jest dwukondygnacjowa, trójdzielna, ujęta dwiema wieżami. Część środkowa wydzielona jest parami kolumn korynckich dźwigających w dolnej kondygnacji balkon zaś w górnej przerwany odcinkowy naczółek, wpisany w trójkątny szczyt. W wnękach w bocznych polach górnej kondygnacji umieszczone są rzeźby śś. Piotra i Pawła. W środkowym polu nad oknem umieszczony jest napis Regina Pacis funda nos in pace (Królowo Pokoju umocnij nas w pokoju). W słowach Regina Pacis zawarta jest gra słów i mogą one też oznaczać Królowo Paca. W dolnej kondygnacji nad portalem umieszczony jest herb rodu Paców – Gozdawa. Wieże w dolnej części są okrągłe a w górnej części przechodzą w ośmioboki, nakryte są niewielkimi kopułkami. Elewacje boczne kościoła opięte są pilastrami. Ściany ramion transeptu i prezbiterium zwieńczone są trójkątnymi szczytami. Nawa, ramiona transeptu i prezbiterium nakryte są dachami dwuspadowymi, nad nawami bocznymi dachy jednospadowe. Kopuła wsparta na wysokim, ośmiobocznym tamburze, opiętym parami pilastrów i zwieńczona latarnią. Wewnątrz ściany opięte są parami piastrów korynckich, dźwigających sklepienia kolebkowe z lunetami na gurtach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Wysokiej klasy dekoracja rzeźbiarska i sztukatorska została wykonana przez grupę włoskich rzeźbiarzy w latach 1677-1684 i do 1702 r. Wśród artystów tych największym kunsztem wyróżniali się Giovanni Pietro Perti i Giovanni Maria Galli. Dekoracja obejmuje ponad dwa tysiące figur i ogromną liczbę detali, reprezentujących bogaty program teologiczny ale też tematy militarne i heraldyczne. Wśród licznych figur uwagę zwracają postacie Chrystusa Zbawiciela, Jana Chrzciciela czy kostuchy symbolizującej śmierć. Ważną częścią wystroju jest także dekoracja malarska wykonana przez Micheleangelo Palloniego. W prezbiterium umieszczony jest obraz Pożegnanie śś. Piotra i Pawła, malowany przez Franciszka Smuglewicza. Po jego bokach ustawione są rzeźby czterech proroków: Daniela, Jeremiasza, Izajasza i Eliasza, wykonane w 1804 r. przez Kazimierza Jelskiego. W narożnym filarze przy prezbiterium we wnęce umieszczony jest figura Chrystusa Madryckiego, dar papieża Innocentego XII dla wojewody wileńskiego Jana Kazimierza Sapiechy z 1700 r., pierwotnie przechowywany w pobliskim kościele trynitarzy na Antokolu. Rokokowa ambona została wykonana w 1803 r. przez Giovanniego Baretto i Nicolo Piano z Mediolanu. Z 1905 r. pochodzi wspaniały ażurowy żyrandol wykonany przez artystów z Lipawy (dziś Łotwa). W przyziemiu północnej wieży ustawione są dwa kotły tureckie, zdobyte przez hetmana Paca w bitwie pod Chocimiem w 1673 r. Hetman został pochowany w kościele, pierwotnie grób usytuowany był w przedsionku i nakrywała go płyta z napisem Hic iacet peccator Pac (tu leży grzesznik Pac). Po tym jak w końcu XVII w. piorun uszkodził płytę, szczątki fundatora przeniesiono do podziemi a płytę po naprawie uszkodzeń wmurowano w ścianę przed wejściem głównym.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków kresów północnowschodnich

LITERATURA

Karpowicz M., Artyści włoscy w Wilnie w wieku XVI w., [w:] Kultura artystyczna Wielkiego Księstwa Litewskiego w epoce baroku, Warszawa 1995
Kłos J., Wilno. Przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015
Sztuka polska t. IV. Wczesny i dojrzały barok (XVII w.), wyd. Arkady, Warszawa 2013

Wilno, kościół śś. Piotra i Pawła

{gallery}litwa/wilno_kosciol_ss_piotra_pawla{/gallery}

Inne kościoły Wilna

Wilno, katedra śś Stanisława i Władysława
Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty
Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów
Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów
Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów
Wilno, kościół śś. Franciszka i Bernardyna, bernardynów
Wilno, kościół św. Anny
Wilno, kościół św. Katarzyny
Wilno, kościół Serca Jezusa, trynitarzy
Wilno, kościół Serca Jezusowego, wizytek
Wilno, kościół Wszystkich Świętych, karmelitów
Wilno, kościół Wniebowstapienia Pańskiego, misjonarzy
Wilno, kościół św. Jakuba i Filipa
Wilno, kościół św. Rafała

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *