Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów

Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów

Lokalizacja: Wilno – Stare Miasto, Dominikonų 8 (54.681219, 25.284454)
Budowa: po 1758
Architekt: Jan Krzysztof Glaubitz (przebudowa)
Styl:  późny barok, rokoko

Jest to jedyny kościół w Wilnie, w którym sprawuje się liturgię w języku polskim a opiekunami są dominikanie z prowincji polskiej. Świątynia jest też mocno związana z polską historią. Modlili się w niej powstańcy styczniowi przed wyruszeniem do walki, był wśród nich późniejszy święty Rafał Kalinowski. W latach 1987-2005 w kościele znajdował się obraz Chrystusa Miłosiernego, namalowany przez Eugeniusza Kazimirowskiego według wskazówek siostry Faustyny Kowalskiej. W 2005 r. litewskie władze kościelne siłą przeniosły obraz do pobliskiego kościoła św. Trójcy. W 1993 r. Jan Paweł II spotkał się w tym kościele z miejscowymi Polakami.

HISTORIA. Dominikanie przybyli do Wilna już w 1321 r., jednak pierwszy drewniany kościół zbudowali dopiero po chrzcie Litwy w 1385 r. Na początku XV w. kościół został zniszczony przez pożar i w 1408 r. na jego miejscu wzniesiono kościół murowany. Został on zniszczony w 1655 r. w czasie rosyjskiej okupacji Wilna. Kolejny, tym razem barokowy kościół zbudowany został w latach 1679-1688. W XVIII w. kilka pożarów niszczyło kościół, wreszcie po ostatnim z nich w 1756 r. rozpoczęto budowę kolejnej świątyni w stylu późnego baroku. Autorem projektu był Jan Krzysztof Glaubitz, który wzniósł m.in. kopułę i górną część fasady. W okresie rządów sowieckich kościół pozostawał otwarty jako jedna z niewielu wileńskich świątyń.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół złożony z trójnawowego, dwuprzęsłowego korpusu bazylikowego, transeptu i dwuprzęsłowego prezbiterium. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła z latarnią. Kościół wciśnięty jest w zabudowę ulicy dominikańskiej dlatego fasada zachodnia jest w dolnej części zasłonięta. Szczyt fasady zwieńczony jest przerwanym naczółkiem ze spływami i ujęty dwiema kwadratowymi wieżyczkami nakrytymi daszkami namiotowymi z latarniami. Analogiczne szczyty wieńczą prezbiterium i ramiona transeptu. Elewacje kościoła opięte są pilastrami, dachy nad prezbiterium, nawą główną i ramionami transeptu są dwuspadowe, zaś nad nawami bocznymi jednospadowe. Rokokowa kopuła osadzona jest na niskim ośmiobocznym tamburze, opiętym pilastrami i przeprutym na przemian okulusami i oknami zamkniętymi łukami odcinkowymi. Do wnętrza prowadzi rokokowy portal flankowany po bokach ukośnie ustawionymi kolumnami, podtrzymującymi odcinki gzymsu z belkowaniem i spływami. Nad wejściem umieszczony jest kartusz z herbem Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Orłem Białym i litewską Pogonią oraz snopkiem Wazów pośrodku. Wewnątrz ściany rozczłonkowane są parami pilastrów, dźwigających gzyms z belkowaniem. W skrzyżowaniu naw cztery masywne filary opięte pilastrami podtrzymują kopułę. Prezbiterium, ramiona transeptu i nawę główną nakrywają sklepienia kolebkowe z lunetami na gurtach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest późnobarokowe. Kopułę wewnątrz zdobi polichromia figuralna przedstawiająca Apoteozę Ducha Świętego. Zespól 16 późnobarokowych ołtarzy jest dziełem Franza Ignatza Hoffera i powstał w latach 1753-60. W prezbiterium umieszczony jest architektoniczny ołtarz główny, połączony z dwoma ołtarzami bocznymi. W górnej części ołtarza umieszczona jest stiukowa figura Boga Ojca, poniżej Chrystus Ukrzyżowany podtrzymywany przez anioły a u dołu Duch Święty pod postacią złotej Gołębicy. W prawej nawie umieszczony jest ołtarz św. Rafała Kalinowskiego, przy którym modlili się powstańcy styczniowi przed wyruszeniem do walki. Obok ustawiony jest ołtarz z kopią obrazu Chrystusa Miłosiernego, zabranego z kościoła w 2005 r. Pozostałe wyposażenie stanowią późnobarokowe ławy, konfesjonały i ambona. Cennym zabytkiem są barokowe 31-głosowe organy wykonane Królewcu przez Adama Gottloba Caspariniego w 1776 r.

LITERATURA

Kłos J., Wilno. Przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów

{gallery}litwa/wilno_kosciol_sw_ducha{/gallery}

 

Inne kościoły Wilna

Wilno, katedra śś Stanisława i Władysława
Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty
Wilno, kościół św. Piotra i Pawła
Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów
Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów
Wilno, kościół śś. Franciszka i Bernardyna, bernardynów
Wilno, kościół św. Anny
Wilno, kościół św. Katarzyny
Wilno, kościół Serca Jezusa, trynitarzy
Wilno, kościół Serca Jezusowego, wizytek
Wilno, kościół Wszystkich Świętych, karmelitów
Wilno, kościół Wniebowstapienia Pańskiego, misjonarzy
Wilno, kościół św. Jakuba i Filipa
Wilno, kościół św. Rafała

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *