Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów

Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów

Lokalizacja: Wilno – Stare Miasto, Aušros Vartų. 14 (54.674931, 25.289538)
Budowa: 1634 – 1657
Architekt: Constante Tencalla
Styl:  barok

HISTORIA. Karmelici przybyli do Wilna w 1626 r. i już rok później zbudowali niewielki drewniany kościół. Obecna świątynia została wzniesiona w latach 1634-57 z fundacji Stefana Krzysztofa Paca, podskarbiego wielkiego litewskiego według projektu Constante Tencalli. Po pożarze w 1760 r. kościół otrzymał późnobarokowy wystrój wnętrza. W 1844 r. władze rosyjskie zamknęły klasztor ale kościół pozostał nadal otwarty. Karmelici na krótko odzyskali klasztor w 1930 r. aby ostatecznie opuścić go w 1942 r. W kościele przez rok przechowywana była urna z prochami Józefa Piłsudskiego, do momentu złożenia jej na cmentarzu na Rossie 12 maja 1936 r. W okresie okupacji sowieckiej kościół św. Teresy cały czas pozostawał otwarty.

ARCHITEKTURA. Barokowy kościół złożony z czteroprzęsłowego korpusu ujętego po bokach kaplicami, połączonymi ze sobą wąskimi przejściami, tworzącymi amfiladę oraz krótkiego prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą. Po obu stronach północnego przęsła dostawione są dwie niewielkie kaplice z XVIII w. Od zachodu do prezbiterium przylega dzwonnica. Fasada kościoła nawiązuje do uproszczonego schematu kościoła Il Gesu, stosowanego powszechnie przez karmelitów. Jest dwukondygnacjowa, trójosiowa o podziałach pilastrowych. W środkowej części dolnej kondygnacji, w płytkiej półkolistej wnęce umieszczony jest portal z czarnego marmuru, flankowany kolumnami i zwieńczony przerwanym naczółkiem. W bocznych polach znajdują się półkoliste wnęki mieszczące posągi świętych. Górna kondygnacja ujęta jest spływami wolutowymi i obeliskami. Całość wieńczy trójkątny szczyt z herbem rodu Paców – Gozdawa. Nawę główną nakrywa dach dwuspadowy, nad nawami bocznymi dachy jednospadowe a nad prezbiterium dach namiotowy. Dzwonnica w dolnych partiach czworoboczna, w górnej kondygnacji przechodząca w ośmiobok i nakryta hełmem barokowym z latarnią. Wewnątrz nawy filary opięte są parami pilastrów kompozytowych, dźwigających wydatny gzyms obiegający. Nawa otwarta jest do kaplic bocznych półkolistymi arkadami. Nawę nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, nad prezbiterium ciemna kopuła zaś nad kaplicami sklepienia krzyżowe.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest późnobarokowe i rokokowe, zostało zaprojektowane po 1760 r. przez Jana Krzysztofa Glaubitza. Polichromię wykonał w latach 1763-67 Mateusz Maciej Słuszczański. Są to m.in. sceny z życia św. Teresy umieszczone na ścianach i sklepieniach w prostokątnych i owalnych panneau. Dziewięć rokokowych ołtarzy zaprojektował Jan Krzysztof Glaubitz. W kolumnowym ołtarzu głównym umieszczone są dwa obrazy: w polu głównym Ekstaza św. Teresy, malowana przez Kanuta Rusieckiego w 1 połowie XIX w., w zwieńczeniu Matka Boża z Dzieciątkiem i św. Kazimierzem, namalowana przez Szymona Czechowicza w 2 połowie XVIII w. Kanut Rusiecki wykonał jeszcze kilka obrazów do bocznych ołtarzy.

KAPLICA MATKI BOŻEJ OSTROBRAMSKIEJ. Kaplica mieści się na piętrze XVI-wiecznej bramy miejskiej, jedynej zachowanej w Wilnie. W kaplicy umieszczony jest łaskami słynący wizerunek Matki Bożej Miłosierdzia zwanej Ostrobramską. Namalowany w XVII w. przez nieznanego malarza cudowny wizerunek był obiektem kultu Polaków z Wilna i Wileńszczyzny. Wzmacniał też opór przed rusyfikacją ziem litewskich w XIX w. Wielką czcią wizerunek Matki Bożej otaczał Adam Mickiewicz, który wspomniał o niej w Inwokacji pana Tadeusza. Józef Piłsudski, po odzyskaniu Wilna w 1920 r., kazał umieścić w kaplicy srebrną tabliczkę z napisem: Dzięki Ci Matko za Wilno.

Rzut poziomy za: Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku

LITERATURA

Kłos J., Wilno. Przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015
Sztuka polska T. 4. Wczesny i dojrzały barok (XVII w.), wyd. Arkady, Warszawa 2013
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów

{gallery}litwa/wilno_kosciol_sw_teresy{/gallery}

Kaplica Matki Bożej Ostrobramskiej

{gallery}litwa/wilno_kosciol_sw_teresy/kaplica_mb_ostrobramskiej{/gallery}

 

Inne kościoły Wilna

Wilno, katedra śś Stanisława i Władysława
Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty
Wilno, kościół św. Piotra i Pawła
Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów
Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów
Wilno, kościół śś. Franciszka i Bernardyna, bernardynów
Wilno, kościół św. Anny
Wilno, kościół św. Katarzyny
Wilno, kościół Serca Jezusa, trynitarzy
Wilno, kościół Serca Jezusowego, wizytek
Wilno, kościół Wszystkich Świętych, karmelitów
Wilno, kościół Wniebowstapienia Pańskiego, misjonarzy
Wilno, kościół św. Jakuba i Filipa
Wilno, kościół św. Rafała

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *