Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów

Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów

Lokalizacja: Wilno – Stare Miasto, Didžioji g. 34 (54.677780, 25.288476)
Budowa: 1604-1616, 1754-57
Styl:  barok, rokoko

HISTORIA. Wzniesiony przez jezuitów kościół poświęcony był osobie świętego Kazimierza Jagiellończyka, którego kanonizacja miała miejsce w 1602 r. Budowę rozpoczęto w 1604 r. w chwili nadejścia akt kanonizacyjnych z Rzymu. Projekt kościoła powstał zapewne w Rzymie i był dziełem jednego z jezuickich architektów. Prace budowlane prowadzone były do 1614 r. pod nadzorem architekta Jana Frankiewicza. Wsparcia finansowego jezuitom udzieli król polski Zygmunt III Waza oraz Lew Sapieha, kanclerz wielki litewski. W 1749 r. kościół ucierpiał w czasie pożaru dlatego w latach 1754-57 został przebudowany według projektu Jana Krzysztofa Glaubitza przy udziale jezuickiego architekta Tomasza Żebrowskiego. Z tego czasu pochodzi wspaniała rokokowa kopuła i nowe wyposażenie wnętrza. W 1812 r. wojska napoleońskie urządziły w kościele magazyn co doprowadziło do zniszczenia części wyposażenia. W 1831 r. po powstaniu listopadowym kościół zamieniono na cerkiew prawosławną. Po powstaniu styczniowym w 1864 r. kościół został częściowo przebudowany, obniżono wieże i nakryto je cebulastymi hełmami, dobudowano kruchtę a wewnątrz rozebrano ambonę i organy. W 1915 r. okupujący Wilno Niemcy zamienili ówczesną cerkiew na protestancki kościół garnizonowy. W 1917 r. zwrócono kościół katolikom a w latach 20-tych częściowo przywrócono świątyni pierwotny wygląd. Po 1945 r. kościół zamknięto aby w 1966 r. przeznaczyć go na Muzeum Ateizmu. W 1988 r. świątynia została zwrócona zakonowi jezuitów.

ARCHITEKTURA. Barokowy kościół w układzie przestrzennym wzorowany jest na rzymskim kościele jezuitów Il Gesu. Złożony jest z trójprzęsłowej nawy ujętej rzędami kaplic, szerokiego transeptu nakrytego nad skrzyżowaniem kopułą i krótkiego prezbiterium, zamkniętego wewnątrz półkoliście a na zewnątrz ścianą prostą. Od zachodu kościół poprzedza trójkondygnacjowa fasada, rozczłonkowana zdwojonymi pilastrami i ujęta dwiema wieżami nakrytymi kopułkami z latarniami. Środkowa część fasady zwieńczona jest prostokątnym szczytem z półkolistym oknem, ujętym spływami wolutowymi. Fasadę poprzedza obszerny przedsionek. Wschodnią ścianę prezbiterium wieńczy szczyt w formie przerwanego naczółka, podtrzymywanego przez pary pilastrów. Elewacje boczne kościoła o podziałach pilastrowych i ramowych opięte są przyporami. Nawę główną, prezbiterium i ramiona transeptu nakrywają dachy dwuspadowe, nad kaplicami przy nawie dachy jednospadowe. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się rokokowa kopuła na wysokim tamburze z latarnią, zwieńczoną wielkoksiążęcą mitrą. Kopuła przepruta jest oknami o fantazyjnych wykrojach. Wewnątrz ściany rozczłonkowane są pilastrami podtrzymującymi wydatny gzyms z belkowaniem oraz sklepienia kolebkowe z lunetami na gurtach.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Z oryginalnego wyposażenia zachowały się tylko trzy ołtarze późnobarokowe, wykonane w latach 1751-53 zapewne przez Jana Kiernera. Z nich najbardziej okazały jest architektoniczny, dwukondygnacyjny ołtarz główny. W jego dolnej kondygnacji na wysokim cokole ustawionych jest dziesięć kolumn, które wspierają przełamujące się odcinki gzymsu. Górna kondygnacja rozciągnięta jest nad okno, które pełni rolę zwieńczenie ołtarza. W ramionach transeptu znajdują się dwa ołtarze boczne, które wypełniają przestrzenie między oknami i w narożach ujęte są smukłymi obeliskami, odgrywającymi rolę bocznych skrzydeł.

LITERATURA

Kłos J., Wilno. Przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937
Krajewski J., Wilno i okolice. Przewodnik, Pruszków 2013
Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Osip-Pokrywka Mirosław i Magdalena, Leksykon zabytków kresów północnowschodnich, wyd. Arkady, Warszawa 2015
Sztuka polska T. 4. Wczesny i dojrzały barok (XVII w.), wyd. Arkady, Warszawa 2013
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm – XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016

Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów

{gallery}litwa/wilno_kosciol_sw_kazimierza{/gallery}

 

Inne kościoły Wilna

Wilno, katedra śś Stanisława i Władysława
Wilno, kościół śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty
Wilno, kościół św. Piotra i Pawła
Wilno, kościół św. Ducha, dominikanów
Wilno, kościół św. Teresy, karmelitów
Wilno, kościół św. Kazimierza, jezuitów
Wilno, kościół śś. Franciszka i Bernardyna, bernardynów
Wilno, kościół św. Anny
Wilno, kościół św. Katarzyny
Wilno, kościół Serca Jezusa, trynitarzy
Wilno, kościół Serca Jezusowego, wizytek
Wilno, kościół Wszystkich Świętych, karmelitów
Wilno, kościół Wniebowstapienia Pańskiego, misjonarzy
Wilno, kościół św. Jakuba i Filipa
Wilno, kościół św. Rafała

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *