Wrocław, kościół św. Krzyża

Wrocław, kościół św. Krzyża

Lokalizacja:  Wrocław, pl. Kościelny 1 (51.115,17.043889)
Budowa: 1288-XIV w.
Styl: gotyk

HISTORIA. Fundatorem kościoła był w 1288 r. książę wrocławski Henryk IV Prawy, który chciał z niego uczynić rodowe mauzoleum. Prace budowlane postępowały bardzo szybko, skoro jeszcze przed konsekracją, która nastąpiła w 1295 r., został tu pochowany sam fundator, zamordowany w 1295 r. Budowa kontynuowana była w latach około 1320-30 kiedy to ukończono prezbiterium i wzniesiono mury obwodowe korpusu do wysokości okien oraz w latach około 1340-1371 kiedy ukończono korpus. Do końca XIV w. wzniesiono obie wieże a w 1484 r. południowa wieża została nakryta hełmem wykonanym przez mistrza Stephana z Miśni. Kościół został zdewastowany przez wojska szwedzkie w czasie wojny trzydziestoletniej, które zamieniły kościół w stajnie i magazyn. Po odbudowie w połowie XVII w. kościół zyskał barokowy wystrój wnętrza, uzupełniany także w XVIII w. m.in. o prospekt organowy. W latach 1843-66 usunięto barokowe wyposażenie zastępując je neogotyckim. Kościół poważnie ucierpiał w czasie oblężenia Wrocławia w 1945 r., zawaliły się wtedy sklepienia, zniszczeniu uległo też wyposażenie wnętrza. W czasie odbudowy w latach 1946-56 usunięto chór muzyczny i resztki neogotyckiego wystroju. Ciekawostkę stanowi fakt, że w kościele dolnym p.w. św. Bartłomieja do 1956 r. odprawiano nabożeństwa w języku niemieckim, a następnie przekazano go grekokatolikom.

ARCHITEKTURA. Jest to kościół gotycki, murowany z cegły, dwukondygnacjowy i zbudowany na planie krzyża o długości 58,5 metra i szerokość 26,6 metra. Złożony jest z trójnawowego halowego korpusu, transeptu i trójprzęsłowego prezbiterium. Prezbiterium oraz jednoprzęsłowe ramiona transeptu zamknięte są pięciobocznie. Przy korpusie w narożach przy ramionach transeptu dostawione są dwie wieże od południa i północy. Do prezbiterium od północy przylegają dwuprzęsłowa zakrystia i zamknięty trójbocznie kapitularz. Na zewnątrz kościół opięty jest uskokowymi przyporami. Przęsła naw bocznych nakryte są osobnymi dachami dwuspadowymi. Szczyty zachodnie i przęseł naw bocznych rozczłonkowane są ostrołukowymi blendami. Nad nawą i prezbiterium dach dwuspadowy o wspólnej kalenicy, podobne dachy nakrywają ramiona transeptu. Wieża południowa nakryta jest kamienną iglicą. Okna ostrołukowe trójdzielne z maswerkami, od zachodu duże okno sześciodzielne z maswerkiem. Zachowały się kamienne portale gotyckie, m.in. prowadzący od południa do dolnego kościoła oraz w górnym kościele z nawy północnej do wieży z płaskorzeźbionym tympanonem z przedstawieniem Tronu Łaski z fundatorami. Wewnątrz arkada tęczy i arkady międzynawowe ostrołukowe. Sklepienie w prezbiterium, w ramionach transeptu i zachodnich przęsłach korpusu krzyżowo-żebrowe, w dwóch wschodnich przęsłach korpusu i środkowym przęśle transeptu gwiaździste czteroramienne. W nawach bocznych sklepienia trójodporowe.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Składa się na nie gotycki penaptyk z Przecławia w ołtarzu głównym, kilka barokowych ołtarzy bocznych oraz płyty nagrobne i epitafia, w tym biskupa wrocławskiego Nankera (zm. 1341). W kościele znajdował się pomnik nagrobny Henryka IV Prawego, który po 1945 r. został przeniesiony do Muzeum Narodowego we Wrocławiu i jest tam eksponowany jako jedno z najwybitniejszych dzieł śląskiej rzeźby sepulkralnej.

Rzut poziomy za: Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005

LITERATURA

Antkowiak Z., Kościoły Wrocławia, Wrocław 1991
Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 199
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005

Wrocław, kościół św. Krzyża

{gallery}polska/dolnoslaskie/wroclaw_kosciol_sw_krzyza{/gallery}

Kościoły Wrocławia opisane na stronie zabytkowekoscioly.net

Wrocław, katedra św. Jana Chrzciciela
Wrocław, kościół św. Elżbiety
Wrocław, kościół św. Marii Magdaleny
Wrocław, kościół św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława
Wrocław, kościół Bożego Ciała
Wrocław, kościół NMP na Piasku
Wrocław, kościół św. Anny
Wrocław, kościół św. Antoniego
Wrocław, kościół św. Barbary
Wrocław, kościół św. Bernarda, dawny bernardynów
Wrocław, kościół św. Idziego
Wrocław, kościół św. Krzysztofa
Wrocław, kościół św. Krzyża
Wrocław, kościół św. Macieja
Wrocław, kościół św. Macieja, dawny jezuitów
Wrocław, kościół św. Michała Archanioła
Wrocław, kościół św. Piotra i św. Pawła
Wrocław, kościół św. Wincentego
Wrocław, kościół św. Wojciecha, dominikanów

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *